Naar archief

UIT: NN #160 van 28 april 1994   

The good and the ugly 

Antifa's veroordeeld 

Het protest tegen de installatie van het CP-raadslid Henk Ruitenberg in Zwolle, op 12 april jl., liep niet geheel zoals de organisatie AFA-Zwolle van tevoren had ingeschat. Als gevolg van een eenmensactie werden drie antifascisten gearresteerd. Verdiende die spontane actie al niet de schoonheidsprijs, de wijze waarop naderhand een tweetal verdachten kon worden gearresteerd, doet velen de haren te berde rijzen. Een reconstructie van een 'verklikkersincident' binnen het activisme tegen extreem-rechts, waarbij van onderling begrip weinig sprake is. 

"Wanneer je zelf niet in staat bent een actie fatsoenlijk op poten te zetten dan vraag je hulp aan andere mensen of groepen die meer ervaring hebben", zo schrijven de antifascisten uit Assen, Groningen en Leeuwarden (in het vervolg voor het gemak aangeduid als de noordelingen). Ze vervolgen: "Volgens ons is het meteen al fout gegaan toen wij in de Emmaschool aankwamen. Toen niemand van de organisatie het woord nam en er ook geen pamflet werd uitgedeeld waarin de bedoelingen van de organisatoren duidelijk werden gemaakt, hadden we zelf door moeten hebben dat de actie slecht georganiseerd was. Het was achteraf gezien verstandiger geweest wanneer wij zelf meteen waren begonnen over het maken van plannen en afspraken". 

Een vreedzame blokkade, zo was de opzet. De actie zou slechts bestaan uit het luidruchtig bij de installatie aanwezig zijn met spandoeken en lawaai. De geringe actiebereidheid in Zwolle deed Paul, één van de organisatoren van de actie en de voorzitter van Anti-Fascistische Actie (AFA)-Zwolle, besluiten contact op te nemen met de noordelijke antifa groepen van.  

Paul: "Assen en Leeuwarden werden persoonlijk benaderd, waarop Leeuwarden contact op zou nemen met Groningen. Naar Leeuwarden en Assen toe is duidelijk gemaakt waar de Zwolse actie uit zou bestaan." Zo duidelijk bleek het echter niet te zijn. Het was inderdaad verstandiger geweest wanneer de organisatie vooraf het eenen ander had uitgelegd.  

Paul is het hier mee eens: "Ik had duidelijk, bijvoorbeeld middels een pamfletje, aan moeten geven hoe de actie er uit zou zien en tevens een advocaten-contact moeten regelen. Gelet op de Zwolse 'actie'-traditie (en kennelijk toch wat actie-onervarenheid, ondanks de vele acties waaraan ik heb deelgenomen) heb ik daar nimmer bij stil gestaan en gedacht dat het voor de zoveelste keer een rustig protest zou worden." 

Traangas 

Het verzamelpunt voor de blokkade-actie was de Emmaschool, een zeven jaar geleden gekraakt pand waar concerten, poëzeavonden e.d. plaatsvinden en waarin een low budget vegetarisch restaurant en ateliers zijn gevestigd. Vanaf de school toog de groep, voor het merendeel mensen uit het hoge noorden, richting gemeentehuis. Paul: "De actie op zich verliep prima. Voor Zwolse begrippen was de actie tijdens de installatie behoorlijk 'radicaal' en nieuw!"  

Enige tijd later verliet Ruitenberg, begeleid door z'n kameraden Douwe van de Bos en Van der Kamp, via een zij-uitgang het gemeentehuis, omringd door politiemensen. Ze wisten te ontkomen. Drie andere CP'ers, naar verluidt waarschijnlijk familieleden van Ruitenberg, werden weggevoerd in de richting van een politiebusje, achtervolgd door de actievoerders. De noordelingen: "Een actievoerder spoot toen traangas in het busje waarin de drie CP'ers en een smeris zaten". (de berichtgeving over dit incident in de vorige NN klopt in grote lijnen niet, red.).  

Er volgde een arrestatie. Een poging van de politie om nog iemand te arresteren werd door de overige actievoerders verijdeld. Na dit opstootje liep de groep terug richting Emmaschool om even uit te blazen, onder het genot van een kopje koffie. Op dat moment waren noch de bewoners van de school, noch Paul van AFA-Zwolle op de hoogte van wat zich had afgespeeld bij het gemeentehuis.  

Paul: "Na de installatie van Ruitenberg stond ik met een aantal mensen weer voor het gemeentehuis te wachten op de anderen om vervolgens weer naar de Emmaschool te gaan voor een kopje koffie. Op een bepaald moment werd het mij en anderen duidelijk dat er zich wat had voorgedaan aan de achterzijde van het gemeentehuis. Wat, was mij op dat moment nog niet duidelijk. Ik ben met anderen naar de Emmaschool gelopen. Onderweg hoorde ik dat er iemand was gearresteerd wegens het gebruik van traangas naar een politieman en naar familieleden van Ruitenberg. Van deze, kennelijk individuele, actie distantieer ik mij."  

In de Emmaschool was de sfeer aanvankelijk gemoedelijk. Dat veranderde snel toen bleek dat zich voor de school een politiemacht aan het verzamelen was.  

De noordelingen: "Toen daar een opmerking over werd gemaakt, zij een Zwolse dat zij de smeris had gebeld en om politiebescherming had gevraagd. Kort daarvoor zouden er namelijk nazi's rond het pand hebben gelopen (?). Wij vroegen de bewoners de smeris in ieder geval niet binnen te laten. Ons werd verteld dat wij niet zo paranoïde moesten doen, dat de Emmaschool een openbaar pand is en dat ze niets te verbergen hadden. Tot onze verontwaardiging liet men de smeris zonder problemen binnen. Op een gegeven moment kwamen twee smerissen de kroeg binnen, blijkbaar om zich te oriënteren want ze vertrokken weer. Even later kwam er een aantal terug en de bewoners overlegden met hen."  

Men was op zoek naar één persoon, ook op verdenking van het gebruik van traangas. Het is niet geheel duidelijk wat er zich vanaf dat moment in de school afspeelde. Volgens de bezoekende noordelijke antifascisten werd de achterdeur op slot gedraaid door bewoners van de school, om zo te voorkomen dat de actievoerders zouden ontsnappen. Anderen zeggen dat er wel degelijk op is gewezen dat er aan de achterzijde van het pand een vluchtroute aanwezig was. Feit is in ieder geval dat één van de bewoners van het pand de politie heeft binnengelaten en de persoon heeft aangewezen waarna zij op zoek was.  

Een direct betrokkene van de school: "De Emmaschool heeft inderdaad alle medewerking aan de politie verleend. Niet alleen toen. De Emmaschool heeft al genoeg problemen met de gemeente e.d. en zij kan geen negatieve publiciteit gebruiken. Daarbij komt dat de Emmavrijwilligers en -kunstenaars ook niet op de hoogte waren gesteld van de gebeurtenissen bij het gemeentehuis, surprise, surprise! Ikzelf heb geprobeerd de mensen uit te leggen dat wij met de ellende blijven zitten terwijl zij straks weer thuis zijn. Daarom wilde ik geen knokpartij in de Emmaschool hebben".  

De noordelingen: "Toen wij weg wilden gaan - via de achterdeur wel te verstaan - deed een Zwolse die deur op slot en sommeerde ons het pand via de voordeur te verlaten. Toen wij weigerden dit te doen, stelde dezelfde vrouw voor dat degene die door de smeris gezocht werd zich maar over zou geven. In feite werd ons dus gevraagd iemand uit te leveren aan de smeris. Vanzelfsprekend weigerden we dat te doen, waarop de Zwolse hysterisch werd en schreeuwde dat wij ons allemaal dan maar moesten laten oppakken."  

Nadat de politie eenmaal in het pand was ontstond er een matpartij. De actievoerders beschermden de gezochte persoon waarna een heftige charge van de politie volgde, in de gang van de school. Mensen kregen er behoorlijk van langs. Behalve de gezochte persoon, werd ook nog een andere actievoerder gearresteerd, wegens verzet bij arrestatie. Toen de gearresteerden afgevoerd waren, werden de overige actievoerders door de gebruikers van de school het pand uitgezet. Iemand van het barpersoneel schold hen uit voor "Wolters-Noordhoff klootzakken" en "relschoppers".  

Verraad 

De houding van de gebruikers van de Emmaschool wordt krachtig veroordeeld door de noordelijke actievoerders. Men spreekt van "politiek verraad" en het uitleveren van antifascisten aan de politie waarmee de antifascistische strijd wordt ondermijnd en rechts in de kaart wordt gespeeld.  

"Had de beweging bij de Okhegemstraat, de Mariënburg en het WNC nog te maken met verraad van arrestanten, waar overigens nauwelijks over gesproken of gepubliceerd mocht worden waardoor verraad en met name het toedekken van verraad een geaccepteerd en geïnstitutionaliseerd onderdeel van de beweging leek te zijn geworden, in Zwolle levert men antifa's al bij voorbaat uit aan de smeris. Ook al heeft de Emmaschool, in tegenstelling tot bovengenoemde panden, niet de pretentie een politiek pand te zijn, het is nog geen excuus voor uitlevering."  

Het lijkt om de positie die de Emmaschool inneemt te gaan die de schoen doet wringen. Paul hierover: "Ik hoop dat men de ongewilde positie van de Emmaschool in het geheel begrijpt en wil inzien dat het 'kraakpand' Emmaschool door haar gebruikers niet gezien wordt als een kraakpand zoals wij dat voor ogen hebben en de gebruikers van dit oude schoolpand - gelet op hun achtergrond en positie binnen de Emmaschool - in hun ogen 'correct' hebben gehandeld tijdens de confrontatie met de politie en niet geassocieerd willen worden met 'echte' krakers (de 'Emmamensen' kennen de krakersetiketten en -regels niet als het gaat om confrontaties met de politie, omdat zij zichzelf ook niet zien als 'krakers'!)". 

Hij vindt echter de onwetendheid van de gebruikers van de Emmaschool geen excuus mag zijn voor wat er zich heeft afgespeeld in de school: "Ik kan mij heel goed voorstellen dat men in het land vindt dat 'de Emmaschool' kameraden heeft uitgeleverd aan de politie. Zo ervaar ik dat persoonlijk ook."  

Een betrokkene van de school blijft er echter bij, dat de manier van actievoeren van de noordelingen ervoor zorgde dat er van solidariteit geen sprake kon zijn: "Wanneer iemand kiest voor harde actie, waarbij geweld wordt gebruikt, moet iemand daar ook de consequenties van dragen. Als je zelf niet voor de gevolgen wilt opdraaien, moet je zo'n actie niet ondernemen."  

Op zich een realistisch standpunt. Maar dat wil nog niet zeggen dat je eraan mee moet werken om de gevolgen voor de actievoerders zo negatief mogelijk te laten uitvallen door de politie geen strobreed in de weg te leggen. Overigens zijn de termen 'politiek verraad' en 'uitlevering' die de noordelingen bezigen, hier niet helemaal op z'n plaats. Het lijkt wel oorlog. Het feit dat er totaal geen sprake was van een hecht politiek samenwerkingsverband tussen de Zwolse gebruikers van de school en de noordelingen, is een van de redenen dat een term als 'politiek verraad' hier niet van toepassing is.  

De noordelijke antifascisten schrijven overigens niets over de nadelige gevolgen, die het traangas-incident voor de gebruikers en bewoners van de Emmaschool met zich mee bracht. Een beetje zelfkritiek binnen de antifascistische strijd kan geen kwaad. Het gebruik van traangas na afloop van de blokkade-actie was stom, waarmee een heleboel mensen onverhoopt in de problemen zijn geraakt. Kies voor dit soort acties je eigen moment uit. Het is al helemaal niet slim om naderhand terug te gaan naar het verzamelpunt, waarmee je ook nog eens een groep niet-betrokken mensen met het gebeuren opzadelt.  

AFA-Zwolle 

De AFA-Zwolle, opgericht in december 1993, leek even een kort leven beschoren. In de Zwolse Courant kondigde Paul daags na het incident aan dat AFA-Zwolle was opgeheven. Het drie leden tellende Zwolse AFA-team was al voor de actie verdeeld over het uitnodigen van de actievoerders uit het noorden. Paul, als voorzitter van de AFA-Zwolle, organiseerde de actie grotendeels alleen.  

De Emmaschoolgebruikster en tevens AFA-lid hierover: "De voorzitter en ik verschilden van mening over hoe de actie zou moeten verlopen. De voorzitter was voor harde actie, wat daar ook onder verstaan mag worden. Daarom heeft hij mensen van AFA-Leeuwarden benaderd en mensen uit Groningen en Assen. Hoe dat contact is verlopen weet ik niet, ik zat immers niet in de organisatie."  

De positie van Paul werd nog benarder, als voorzitter van de stichting 'Ateliers Emma'. "Er was ook al onenigheid binnen het Emma-bestuur. De voorzitter van AFA was ook de voorzitter van de Emmaschool. Iemand uit het Emma-bestuur was er op tegen dat er AFA-activiteiten binnen de Emmaschool zouden plaatsvinden. Desondanks is dat wel gebeurd, met alle gevolgen van dien", aldus de direct betrokkene van de school. Het bestuur van de school heeft Paul verzocht te vertrekken.  

Paul: "Achteraf neem ik het mijzelf ontzettend kwalijk dat ik de Emmaschool als centraal ontmoetingspunt heb gekozen. Door de hele gang van zaken heb ik behoorlijke woordenwisselingen gehad binnen de Emmaschool en het bestuur van de stichting 'Ateliers Emma'. Het feit dat door mijn toedoen de Emmaschool in de media in verband is gebracht met antifascisten en daardoor in de ogen van velen door mij in diskrediet is gebracht, was reden voor het bestuur om mij te ontheffen van mijn functie als voorzitter."  

Paul's optreden in de Zwolse Courant, waarin hij het gebruik van geweld tegen de CP'er scherp veroordeelde, oogste eveneens veel kritiek. "In plaats dat de AFA-woordvoerder van Zwolle de aandacht van de pers gebruikte voor een toelichting van het fascistische en criminele karakter van de CP'86, besloot hij van de gelegenheid gebruik te maken door de van buiten afkomstige antifa's af te schilderen als ervaren relschoppers", aldus de noordelingen. Paul geeft toe dat hij daarmee in de fout is gegaan en zich op dat moment liet leiden door emoties en impulsiviteit. Hij laat weten dat na een gesprek met het landelijk AFAªsecretariaat besloten is door te gaan met AFA-Zwolle.  

Proces 

De drie gearresteerde antifascisten moesten op 22 april voorkomen bij de politierechter in Zwolle. Twee van hen werden beschuldigd van openbare geweldpleging en verboden wapenbezit, de derde van verzet bij arrestatie. Zo'n 80 sympathisanten kwamen naar het proces toe, om hun solidariteit te betuigen. Vanaf het NS-station liep men in een demonstratieve tocht naar het gerechtsgebouw. De advocate van de arrestanten legde in haar pleidooi sterk de nadruk op het racistische en criminele karakter van de CP'86.  

De arrestanten lazen een politieke verklaring voor, die door de volle publieke tribune met applaus werd ontvangen. Uit de politieke verklaring: "Burgemeester Hermans van Zwolle heeft de komst van de CP'er Ruitenberg begroet, door de fascist tijdens de installatie vriendelijk de hand te schudden, hem geluk te wensen met zijn nieuwe positie en hem welkom te heten in de raadscommissies. Een klap in het gezicht van de degenen die recentelijk in de Indische buurt van Zwolle het slachtoffer werden van racistisch geweld".  

De rechter zei dat hij niet in de positie verkeerde een oordeel te vellen over het karakter van de CP. Geweld tegen CP'ers was volgens hem echter niet toelaatbaar. De antifascist die zich had verzet bij arrestatie, kreeg 20 dagen straf, waarvan 10 voorwaardelijk met een proeftijd van 2 jaar. Een ander werd vrijgesproken van openlijke geweldpleging, maar wegens verboden wapenbezit veroordeeld tot drie weken cel, met aftrek van voorarrest. De derde arrestante werd veroordeeld op beide aanklachten en kreeg zes weken, met aftrek van voorarrest.  

Guido Zijlstra

Naar boven
Naar overzicht dit nummer
Naar Jaargang 1994