Naar archief

UIT: NN #137 van 27 mei 1993   

'Straks pakken we je' 

Zwartboek politieoptreden 8 mei onthutsend 

Ruim een week geleden verscheen een zwartboek van de hand van het Landelijk Aktie Komitee, over het politieoptreden in Den Haag van 8 mei jl. tijdens de jongerendemonstratie. Hierin zijn de ervaringen van 250 mensen opgetekend die slachtoffer werden of getuige waren van het politiegeweld die dag. Een serie misselijkmakende citaten en verhalen die je menigmaal met ongeloof leest, hetzelfde ongeloof dat spreekt uit de verhalen zelf. 

Op 8 mei werd "een generatie jongeren de politiek in geranseld", schreef Frans Peeters in Het Parool zoals dat ook met de "saaie Berlijnse studenten aan het begin van de jaren zestig gebeurde". Of dat het geval zal zijn valt nog te bezien, maar duidelijk is al wel dat de 'vuurdoop' die jongeren in Den Haag ten deel viel het vertrouwen in politie en politiek vergaand heeft ondermijnd.  

"Ik heb nog nooit iets tegen de politie gehad..., maar nu... Ik ben bang dat ik mezelf een volgende keer - als ik een politieagent weer zoiets zie doen - mezelf niet in de hand heb; je wordt hier ongelooflijk agressief van. Ze hebben het tegenovergestelde bereikt van wat ze wilden. Door wat de politie gedaan heeft zullen een volgende keer nog meer mensen gewelddadig worden. Ikzelf misschien ook wel. Dat had ik nooit verwacht, maar ik had ook niet gedacht dat wat er zaterdag gebeurde mogelijk was", zo luidt een van de vele verklaringen uit het zwartboek. De botte reacties van politici en politie achteraf in de pers zullen dit effect alleen maar versterken. 

Doel optreden 

Al lezende vraag je je af wat het doel van het politieoptreden was. Uit diverse verklaringen blijkt dat de politie nog voordat de demonstratie begonnen was maar één mogelijke afloop in gedachten had: een rel. Op het station werden mensen provocerend bejegend en moesten ze spandoekstokken en sjaals inleveren voordat ze überhaupt het station uit mochten.  

"Mensen met PLO-sjaals kregen de opmerking 'als je dat ding niet afdoet, ben je de eerste die we pakken' toegevoegd door agenten op het station". Of: "Ik was prima in mijn sas. Kom ik op het station, worden er al foto's gemaakt en wordt er gezegd: 'als je nu nog wil demonstreren, pakken wij je op". Anderen werden direct opgepakt: "Ik werd al aangehouden bij het Centraal Station. Ik mocht niet demonstreren. Ik heb een hanenkam".  

De route van het station naar het Malieveld was vergeven van politie die het ook niet konden laten om provocerende opmerkingen en beledigingen over de hoofden van voorbijgangers uit te storten: "ME'ers riepen 'Vijand, vijand', op sarcastische manier. Ook riepen ze o.a. 'Straks pakken we je'. Mensen waren gewoon aan het winkelen". 

Als de demonstratie uren later het Binnenhof nadert, gaat het inderdaad mis. De tot dan toe vreedzame en ludieke demonstratie bereikt de in oorlogstenue uitgedoste, met honden bewapende en op meppen beluste ME-afzetting. Iemand van de ordedienst van de demonstratie: "Voordat de demonstratie er (Binnenhof) was heeft de politie ons (de ordedienst) 'weggespoten'. Ze wilden niet dat we voor de ME zouden gaan staan. Ze hebben absoluut geprovoceerd! In plaats van ons zijn er ME'ers met honden gaan staan. (...) Ook weet ik de stemming van ME'ers vooraf. (De ordedienst was anderhalf uur van tevoren aanwezig.) Deze was zeer grimmig en onder het mom van 'we leren ze mores' zaten ze met z'n allen een Magnum te eten". 

Enkele verklaringen verhalen over verfbommen die door de lucht zijn gegaan voor de ME er op los ging slaan: "Voorin de demonstratie waren twee verfbommen aanleiding om het waterkanon in te zetten en met busjes op mensen in te rijden". En iemand anders van de ordedienst: "Het klopt niet wat de burgemeester van Den Haag zegt. Bij ons heeft niemand met stenen gegooid. Alleen een verfbommetje. Dat was genoeg om botweg op de menigte in te rijden".  

Ook een inwoonster van Den Haag die slechts als toeschouwster aanwezig was hoorde van winkeliers in de nabijheid van het Binnenhof dat de politie ze verteld had hun spullen naar binnen te halen want "er komen hier straks rellen". Hoewel zij bevooroordeeld naar de demonstratie was gaan kijken is haar mening achteraf totaal omgedraaid: "Ik ben ervan overtuigd dat dit gebeuren totaal aan de politie te wijten is". 

Orgie van geweld 

De orgie van geweld die de politie op de Kneuterdijk begint tart elke beschrijving. Het zwartboek staat vol van verhalen van mensen die in elkaar geknuppeld en door politiehonden gebeten werden omdat ze niet snel genoeg weg konden komen, anderen probeerden te helpen die niet meer konden lopen of ingesloten waren door ME: "Eén jongen werd zo hard geslagen; die ging meteen plat. Ik denk dat hij bewusteloos was. Maar ze bleven erop slaan! Hij moest doorlopen zeiden ze; maar dat kon niet, hij was niet eens bij bewustzijn".  

Mensen worden door de politie tegen de richtlijnen in in hun gezicht en op hun hoofden geslagen: "Ik ging op een strookje gras zitten vlak bij het Binnenhof omdat ik dacht dat ik daar niemand tot last zou zijn. Opeens komt er een ME'er aangestormd. Hij slaat op mijn arm en met zijn stok midden in mijn gezicht. Het gevolg: drie hechtingen bij m'n oog. We gaan hiermee naar Amnesty International". "Er viel een jongen en ik hielp hem omhoog en de ME mepte me voor m'n kop". "Een jongen die was flauwgevallen werd aan de haren weggesleept en weggevoerd". 

"Ik heb gezien dat een ME'er mijn zoon een kniestoot in zijn maag gaf. Daarna sloeg die ME'er nogmaals met zijn volle vuist in zijn gezicht. Een ander slachtoffer werd op de grond gegooid. Zijn been werd omgedraaid. Ik ben er kapot van. Mijn zoon zit nog steeds vast. Ik heb getuigen dat hij niets heeft gedaan". 

Ook met busjes werd er op mensen ingereden. Verschillende verklaringen hebben betrekking op twee busjes (nummerplaten: BJ-87-FX en BH-85-KR) die voortdurend op mensen inreden en daarbij ook mensen raakten. Iemand maakte foto's van een van de twee busjes en ging er achter aan: "Toen ik zag dat het busje doorreed maakte ik een foto van het busje. Hierdoor was ik even afgeleid en het volgende moment zag ik dat het busje recht op mij afkwam. Ik kon het busje net ontwijken dat het trottoir opreed, recht over de plek waar ik daarvoor stond. Enige tijd later, toen de Polaroidfoto ontwikkeld was, liep ik naar het busje toe dat een eindje verderop onder de bomen stilstond om de chauffeur de foto te laten zien. De chauffeur reageerde met smalend lachen". 

De voornaamste arrestatiegrond die dag lijkt being there te zijn. Veel verklaringen verhalen over mensen die zonder een vinger uitgestoken te hebben opgepakt werden. Na arrestatie werd er in de busjes ook nog op mensen ingeslagen, in sommige gevallen schijnen arrestanten hierbij kappen over hun hoofd gekregen te hebben (om herkenning van agenten te voorkomen).  

Een relaas: "Ik liep voorop bij de bewuste hoek. Na de eerste charge raakte ik mijn vrienden kwijt. Ik ging op zoek naar mijn vrienden. Door een volgende charge werd ik het Malieveld opgedreven. In deze groep wilde ik mijn vrienden gaan zoeken. Deze groep kwam voorbij rennen om te schuilen achter een reclamebord. Ik hoorde een schreeuw van een ME'er die tegen zijn hond riep: 'lopen, lopen' en vervolgens 'vast'. De hond beet in mijn broek. Ik wilde mij losrukken maar dat lukte niet. Een ME-busje kwam aanrijden. ME'ers springen uit het busje. Ik kreeg klappen, werd geschopt en in het busje gesmeten. Ze blijven doorgaan met schoppen. Ik werd gearresteerd en om 22.00 uur verhoord. Volgens de eerste dagvaarding heb ik geslagen met een bord. Volgens de tweede dagvaarding heb ik ook nog met stenen gegooid. Tijdens het verhoor is er echter helemaal niet gesproken over het gooien met stenen". 

Arrestanten worden met tien à vijftien mensen in een cel opgesloten, krijgen niets te eten en mogen de eerste uren ook niet naar de WC. Mensen die langer vastzitten krijgen de eerste dagen geen lakens. Ouders die met de politie contact opnemen om informatie te krijgen over een gearresteerde zoon krijgen te horen dat 'ze hem niet zo terug krijgen als hij was'. Aan sommigen die voor hun arrestatie gewond waren geraakt wordt medische behandeling geweigerd. Nog een ander opmerkelijk verhaal: "Ik liep vooraan bij de demonstratie en zag een man stenen gooien naar de ME. Even later stond dezelfde man iemand te arresteren". 

Onthutsend 

De conclusies die uit het zwartboek getrokken kunnen worden zullen voor veel mensen onthutsend zijn. Bij het lezen van de ellende en het ongeloof en verontwaardiging moest ik aan mijn eerste afranseling denken in Dodewaard. Ik heb toen de hele terugreis op de fiets, zo'n 35 kilometer, gevloekt en getierd en het is ook nooit meer goed gekomen met mijn vertrouwen in de rechtsstaat. Wat dat betreft kon Frans Peeters nog wel eens gelijk krijgen. 

Waar wordt een dergelijk politieoptreden door veroorzaakt? In tegenstelling tot wat gezagsdragers en andere notabelen beweerden geloof ik er niks van dat een paar verfbommen van een handjevol 'autonomen' een dergelijke escalatie kan veroorzaken. Uit alles bleek dat de ME van tevoren voor een rel afgericht was. Het vijandsbeeld van de demonstranten moet er bij de briefing diep ingestampt zijn en ook de idee dat die eens goed gepakt moesten gaan worden. Het kan niet anders of dit moet door hun commandanten en daarmee van hogerhand besloten zijn. Ook het gewelddadige politieoptreden bij eerdere acties tijdens de twee Woeste Weken wijst in deze richting. 

Ik vermoed dat dit excessief geweld ertoe diende enerzijds zoveel mogelijk jongeren voorgoed van straat te jagen, en anderzijds de resterende groep zo snel mogelijk in een kwaad daglicht te stellen. Criminalisering en marginalisering dus. De algemene verontwaardiging die volgde op het politieoptreden moet een bittere pil voor betrokkenen zijn geweest. De laatste jaren is de politie immers steeds goed weggekomen met dergelijke slachtingen. 

Ondertussen zitten er nog twee mensen vast, terwijl er geen enkele aanwijzing is dat er serieuze consequenties aan het politieoptreden verbonden tullen worden, zoals vervolging van agenten of schorsing van verantwoordelijke bestuurders. Zoals het er nu naar uit ziet zullen straks de laatste twee arrestanten, samen met de anderen die begin juni voor moeten komen, als zondebokken van de gebeurtenissen op 8 mei veroordeeld worden. Het lijkt me uitermate belangrijk dat er ook rond de processen gedemonstreerd gaat worden en dat er geëist wordt dat het onderste uit de kan moet komen, met betrekking tot het politiegeweld. 

Alle arrestanten onmiddellijk vrij. Geen zondebokken, daag de verantwoordelijken voor het gerecht. 

Yan

Naar boven
Naar overzicht dit nummer
Naar Jaargang 1993