UIT: NN #121 van 15 oktober 1992   

10 Jarig manifest 

De Leidse boekwinkel Manifest bestaat 16 oktober 10 jaar. Reden voor Manifest om de winkel te versieren en aktiviteiten te organiseren. Deze zijn ingepast in een programma met vele bijeenkomsten dezer dagen onder het motto 'Leiden Wereldwijd'. Voor NN was het jubileum een reden om mij naar Leiden te laten tuffen om de verjaardagsmanifestatie te bezoeken. 

Op 10 oktober stond als start van de feestelijkheden een multiculturele feestdag op het programma. Het enige wat ik daar van meepik is prachtige muziek van een groep uit het Midden-Oosten. Wat opvalt is dat er tamelijk weinig mensen zijn. Dat is volgens Harry die inmiddels zeven jaar bij Manifest werkt al de hele middag zo. We praten over 10 jaar Manifest. 

De boekhandel ontstond in 1982, in de nasleep van de jaren zeventig, met een sterke anti-kernenergiebeweging en een redelijk aktief klein-links. In dit klimaat ging de Haagse boekhandel Ruward dicht en mensen die in het Leidse filiaal werkten zagen de kans schoon om een eigen boekwinkel te starten. 

Mensen werkten in de winkel als vrijwilliger, waardoor veel ideëler gewerkt kon worden. Er werken gemiddeld 10-15 mensen in een kollektief. In 10 jaar hebben zo'n 70 mensen meegewerkt. Kollektief betekent voor Manifest kollektief zonder hiërarchie. Om die hiërarchie tegen te gaan doet iedereen zowel klussen in de winkel als voor de inkoop. Er zijn geen specialisten en een daarmee samenhangende informele machtsstructuur. Het blijkt al die tijd een goede formule, wellicht geïllustreerd door het grote aantal vrouwen dat bij Manifest werkt. 

Manifest is een van de weinige linkse boekwinkels in Nederland die het zo lang hebben volgehouden. Waarschijnlijk doordat Manifest altijd op twee benen gehinkt heeft; enerzijds links-radikale informatie, anderzijds voor een breed publiek toegankelijke uitgaven als literatuur. Ook financieel gezien is veel verschillende doelgroepen een noodzaak om te kunnen overleven. Het gaat al die tijd redelijk alhoewel ze niet sterk genoeg zijn om een eigen politiek te kunnen voeren. Financieel kunnen ook niet echt potten worden gebroken. 

De klanten 

Door de invulling van Manifest reageert het publiek sterk verschillend. Mensen die links zijn vinden ze behoorlijk politiek omdat er van die radikale teksten te krijgen zijn. Voor anderen is Manifest gewoon die 'winkel waar ze Loesje-kalenders verkopen'. Een beetje schizofrene situatie die wel de mogelijkheid biedt voor het leggen van allerlei kontakten. 

De winkel vervult verschillende funkties die in een grotere stad wellicht gescheiden zijn in verschillende winkels wat betreft geschiedenis, informatie voor partijpolitieke mensen of buitenparlementaire akties. Daarnaast algemene dingen, literatuur, boeken van Kees van Kooten. En al jarenlang heeft Manifest een enorme verzameling linkse agenda's en kalenders. Ook nu liggen er weer 30-40. 

De boekhandel zit tussen twee vuren: commercieel en ideëel. Commercieel omdat ze weliswaar niet loonvormend zijn maar zich toch aan moeten passen aan de markt. Omdat de dingen die Harry graag zou willen verkopen vaak helemaal niet goed lopen zorg je dat er andere dingen zijn die wel verkopen. Mensen moeten iets nodig hebben voor ze willen ze komen. Het idee dat dingen zichzelf moeten verkopen werkt niet. Je moet mensen er op wijzen dat ze iets nodig hebben. Spullen aanprijzen dus, maar wel op een sympathieke manier. 

De boekhandel verkoopt ook aan mensen die ze eigenlijk helemaal niet ziet zitten. Zo heb je in Leiden een grote populatie koorballen, verzameld rond de studentenklub Minerva. Die types komen als klant. Dan hebben ze een ontgroeningsfeest ofzo en dan halen ze posters van Marx en Che Guevara. Die posters zijn ook in trek bij yups met aktentassen die een jaren zestig feestje willen geven. 

Ook de smeris komt regelmatig binnen. Wat dat betreft liep het storm in de tijd dat het boek 'Speuren bij de bespieders' was verschenen. Hierin werden de werkwijze en geheimen van een smeris-observatieteam uit de doeken gedaan, na een inbraak in hun kantoren. Er kwamen allemaal van die prototypes met zonnebrillen en gymschoenen dat boek halen. Verder zijn als vage klanten nog twee types die ervan verdacht worden voor de smeris tijdschriften te kopen, NN en Konfrontatie enzo. 

Links in Leiden 

Manifest startte in '82 in het pand waar ze nu nog zitten. De lokatie was gekozen omdat er vlakbij een drukbezochte groentemarkt was. De opzet slaagde en er kwam in de begintijd veel aanloop. Tot de markt vertrok en er een aantal stille jaren aanbraken. Nu is er weer een hechte groep met een radikalere uitstraling dan in het verleden.  

Een voorbeeld is de open brief die werd geschreven n.a.v de brief van RTL4 om informatie na de RARA-aanslag op het huis van Kosto. Een dergelijk initiatief was vijf jaar geleden niet genomen. Dat het nu wel gebeurt komt volgens Harry ook door het ontstaan in 1990 van politiek infocentrum De Invalshoek. Die heeft radikaal links in Leiden een eigen gezicht gegeven. Links Leiden heeft in die tien jaar veel aan Manifest gehad. Zonder Manifest zou de hele informatievoorziening en weg zijn gevallen. Klanten zien dit meestal niet zo, zegt Harry, omdat die meer op dingen reageren en niet het achterliggende belang zien. 

Manifest probeert aan veel verschillende aktiviteiten mee te doen en samen te werken met allerlei organisaties variërend van de PvdA tot migrantengroepen. Ze hebben een eigen verhaal wat ze aan zo veel mogelijk mensen kwijt willen. Naast deze zaterdag hielpen mensen van Manifest met de organisatie van een diskussie-avond over 'links en het socialisme' op 13 oktober en werken ze mee aan de organisatie van een avond over '500 jaar kolonialisme in Noord en Zuid' 

Dit gebeurt om te laten zien wat Manifest in 10 jaar heeft opgebouwd en dan vooral om te laten zien wat niet in de winkel ligt. Harry gelooft dat zo'n brede oriëntering samen met een duidelijk eigen verhaal de enige manier is waarop radikaal-links (in Leiden) nog wat kan bereiken. 

De toekomst 

Er zijn vage toekomstplannen die hierop voortborduren. Harry stelt dat een kleinschalige linkse struktuur nodig is om verbrokkeling tegen te gaan. De winkel heeft belangrijke funkties maar is ongeschikt voor bijvoorbeeld vergaderingen of avonden. Dat kan weer in de Invalshoek maar die is weer ontoegankelijk voor bredere groepen mensen.  

De vage plannen komen dus neer op het samenbrengen van deze zaken zodat alles gecoördineerd onder een dak plaats kan vinden. Het moet alleen niet ten koste gaan van het goede dat er nu is: de Invalshoek kan radikaal zijn terwijl de boekwinkel dat vanuit haar positie minder snel kan. Er is dus een risico voor het verliezen van de goede eigenschappen.  

In die 10 jaar is Manifest overal in de regio geweest met infostands. Variërend van een avond met bands in Iets Vrijers in Den Haag tot kerkelijke groepen in Oegstgeest; in kroegen, op straat, bij manifestaties enz. Je bereikt zo veel mensen. Niet voor de winkel zegt Harry of voor het geld maar voor het materiaal. 

Toffe winkel denk ik op de terugweg. Nog maar eens langs gaan bij Manifest op de Hooglandse Kerkgracht 4 in Leiden. Maar eens 071-125691 bellen om te vragen naar de openingstijden. Alhoewel, het is een winkel, dus: openingstijden: van 9 tot 6. 

rik