UIT: NN #99/100 van 19 december 1991  

el salvador: de fundamenten schudden 

Het is misschien wat te vaak gezegd, vooral in dit blad, maar het is nou eenmaal zo: er staan grootse dingen te gebeuren in El Salvador. De onderhandelingen tussen regering en verzet zijn in de laatste fase terecht gekomen. En die is moeilijk, maar als de knopen die nu op de onderhandelingstafel liggen doorgehakt worden zal de oorlog voorbij zijn. 

Even waren de geluiden zéér optimisties. Eind vorige maand leek het er op dat ergens half december de wapenstilstand getekend zou gaan worden. In dat geval levert het FMLN geen geweer in, maar verplicht het zich tot het staken van de gevechtshandelingen en terugtrekken van de guerrilla's in zorgvuldig omschreven zones. Ook het leger moet dan terug naar de kazerne en mag daar niet meer uitkomen.  

Op 18 november kondigde het FMLN (na eerst dagenlang grote aanvallen uitgevoerd te hebben om te laten zien dat het niet uit zwakte is) verrassend een eenzijdig bestand aan. Dat is nog steeds van kracht, al wordt er wel gevochten met legertroepen als deze FMLN-gebied aanvallen, wat 14 keer gebeurde sinds de 18e.  

Na grote druk op president Christiani gaf deze op 21 november een antwoord op het FMLN-bestand: het leger zou de luchtbombardementen staken, geen zware artillerie meer gebruiken en geen 'offensieve akties' meer uitvoeren. Maar, voegde Christiani daar later aan toe, het leger heeft het recht om "overal in het land te patrouilleren", en dat gebeurt dan ook. En die "patrouilles" gaan naadloos over in het bezetten van dorpen en aanvallen van verzetseenheden.  

Woordvoerders van kerken en van de VN hebben verklaard dat de terughoudendheid van het FMLN het aantal oorlogsakties in het land sterk heeft doen verlagen. De legeroperaties zijn juist vermeerderd. Zo werden in zeven van de veertien provincies grote militaire operaties uitgevoerd, en kwam er een felle invasie in het Guazapa-gebergte, dat in handen van het verzet is, dat de militairen terugdrong. 

Muggezifterij 

Er werd tot 12 december onderhandeld in een toeristenoord in Mexico. Die onderhandelingen schoten weinig op door vertragingstaktieken van regeringskant. Men is nog steeds aan het muggeziften over één enkel (maar wel belangrijk) punt, waar bij de vorige onderhandelingen in New Vork in september al een akkoord over bereikt werd. Het gaat over de vorming van een nieuw politie-apparaat. De hele oude politie moet opgeheven worden, inklusief beruchte 'veiligheidstroepen' en de geheime dienst.  

De nieuwe politie zal onder burgerbevel komen te staan en een aanzienlijk deel ervan zal uit FMLN'ers moeten bestaan. Nu probeert de regering daar weer van af te knabbelen. En ondertussen wordt er dus niet gepraat over andere punten. Zoals het meest prekaire; demilitarisering en zuivering van het leger. Dat punt blijft steeds weer liggen, en zolang daar niets fundamenteels over geregeld is, zal het FMLN geen definitieve' wapenstilstand aksepteren. 

Daarom is het spannend wat er deze maand nog zal gebeuren. Half decemer loopt deze onderhandelingsronde af, maar de VN-onderhandelaar De Soto heeft zijn kantoren in New Vork opengesteld voor een vervolg, dat op de 15e moet beginnen. Dat zal de laatste ronde vóór het eind van dit jaar, wat een soort ongeschreven deadline was, ook omdat daarna de (Latijns-Amerikaan) Pérez de Cuéllar geen VN-hoofd meer zal zijn, zijn Egyptiese opvolger zal waarschijnlijk minder aandacht voor Midden Amerika hebben.  

Omdat de onderhandelingen moeizamer lopen dan verwacht, denken veel eksperts dat er misschien een vrij inhoudsloos 'intentie-akkoord' getekend zal worden, waarmee de onderhandelingen in januari verder gevoerd kunnen worden. Extreem-extreem-rechts (zulke woorden moet je voor de Salvadoraanse realiteit wel gebruiken) roert zich ondertussen hevig. 

Schimmige "fronten" plaatsen advertentie na advertentie in de dagbladen waarin de onderhandelingen gehekeld worden en Verenigde Naties, Rode Kruis en zelfs ambassadepersoneel van de VS wordt bedreigd. Ook veel journalisten werden in de afgelopen dagen bedreigd. Hoewel de doodseskadermoorden al een jaar sterk afnemen, blijven er slachtoffers vallen. Op 25 november werd de groep mensen van de belangrijkste linkse politicus Ruben Zamora beschoten, als de aanslag gelukt was zou het de onderhandelingen zeker in gevaar gebracht hebben.  

Op vier december werd in de oostelijke provincie Morazán een gekraakt stuk land waar (voormalige) vluchtelingen een nieuw dorp op wilden bouwen door 800 militairen en politie-agenten ontruimd. Daarbij werden ook vijf internationale solidariteitsaktivisten opgepakt, en later nog zes buitenlandse journalisten. Na bemoeienissen van VN-waarnemers kwamen zij vrij. 

Gebrek aan belangstelling 

De onderhandelingen gaan over ingrijpende zaken, die niet alleen het verzet of het leger betreffen. De akkoorden van New York van september geven een goed beeld van waar het om gaat. Landhervorming bijvoorbeeld: alle landerijen van meer dan 254 hektares zullen moeten worden onteigend en verdeeld onder landloze boeren. De gronden die nu bezet zijn door voormalige vluchtelingen of groepen boer(inn)en mogen niet ontruimd worden. Doodseskaders moeten opgeheven worden en allerlei demokratiese vrijheden (voor pers, vergadering, demonstreren, etc.) worden heilig. De vorming van de nieuwe politie moet gepaard gaan met een sterke terugdringing van het leger, dat uiteindelijk zelfs niet meer in het land zelf op zou mogen treden. 

De afgelopen maanden is in Europa en Nederland een overvloed aan vertegenwoordigers van Salvadoraanse volksorganisaties en de verzetsbeweging op rondreis geweest. Zij kwamen allemaal uitleggen wat er nu gebeurt in het land, en om politieke en ekonomiese steun vragen. Bijna unaniem signaleerden zij een groot gebrek aan belangstelling. Nu er zulke hoopgevende veranderingen mogelijk zijn, moeten zij vechten om een beetje aandacht. Een FMLN-leider die enkele dagen geleden op bezoek was zei dat hij nog steeds verbaasd staat van het cynisme.  

"Bij alle ontmoetingen moeten wij vooral steeds verdedigen dat de akkoorden reëel zijn" zei hij. "Terwijl in El Salvador natuurlijk ook iedereen weet dat de akkoorden van papier zijn, en daarmee nog niet uitgevoerd zijn, zijn daar alle progressieve groepen vooral bezig met het bestuderen van de nieuwe situatie en de goede mogelijkheden die erdoor zullen ontstaan. Hier in Europa wordt voornamelijk gekeken naar wat allemaal toch wel zal mislukken." 

De bezoekers benadrukken ook allemaal de noodzaak van steun voor heropbouwprojekten voor na de wapenstilstand. Het is bekend dat bij de AID in de VS, de afdeling ontwikkelingshulp, grote potten geld gereed staan (er wordt gefluisterd over $ 500 miljoen) om na het eindakkoord een financiële propagandistiese invasie uit te voeren in die gebieden waar sterke linkse organisaties bestaan.  

Om dat "ongewapende offensief" het hoofd te bieden, zullen er alternatieve projekten op poten gezet moeten worden -voor gezondheidszorg, onderwijs, landbouw, maar daar zal veel geld voor nodig zijn. Hetzelfde geldt op mediagebied. Kranten en radio en tv zijn op dit moment voor 90 procent in handen van rechts. Met de akkoorden wordt de vrijheid van pers gegarandeerd en krijgt ook het FMLN zwart op wit het recht om eigen media te hebben. Het is een publiek geheim dat het FMLN al gebouwen in de hoofdstad in eigendom heeft waar vandaan onmiddellijk na ondertekening openlijk gewerkt gaat worden. 

De verzetsradioos gaan dan bijvoorbeeld legaal de lucht in. Maar dat kost allemaal giganties veel en dan hebben we het nog niet eens over een links televisiekanaal, waar plannen genoeg voor zijn. maar de poen....!? In de volgende NN: een verslag van het volksfeest op de dag van de ondertekening van het akkoord?!   

Kees, Ultimatum