UIT: NN #99/100 van 19 december 1991  

Konflikten en samenwerking in de revolutie un zuid-afrika 

Op 20 en 21 december wordt in de Zuidafrikaanse/Azaniaanse stad Johannesburg de Conventie voor een Demokratisch Zuid-Afrika (CODESA) gehouden. Er zal dan onder meer een begin worden gemaakt met de onderhandelingen over de nieuwe grondwet. Naar het zich laat aanzien zullen de linkse organisaties PAC (Pan Africanist Congress) en AZAPO (Azanian Peoples Organisation) hierbij niet aanwezig zijn. Marjan Boelsma, voorzitster van het Azania Komitee bracht onlangs een bezoek aan Azania. Aan de vooravond van CODESA besprak NN met haar de revolutie in Azania. 

Eind oktober vond in Durban de eerste konferentie van het Patriottisch Front plaats. Getracht werd om tegenover het Zuidafrikaanse regime een eenheidsfront te vormen van alle krachten die zich inzetten voor de bevrijding. ANC, PAC en AZAPO waren de uitnodigende organisaties. Een paar dagen voor de konferentie werd AZAPO door ANC en PAC uit het front gezet.  

Marjan Boelsma, die als enige Nederlandse aanwezig was, vertelt hierover: "Het PAC, ANC en AZAPO waren de uitnodigende en organiserende partijen van de konferentie. Een punt dat tot diskussie leidde, wat te verwachten was, was het uitnodigen van thuislandleiders en partijen die in het raciale driekamerparlement vertegenwoordigd zijn, zoals de Labour Party en de Democratische Partij van Zac de Beer. 

"Daar was een meningsverschil over. Maar de drie organisaties waren overeengekomen dat ieder mocht uitnodigen die hij wou. Zonder dat ze elkaar daar een veto over konden geven. Enige dagen van te voren heeft AZAPO toen op eigen verantwoording een brief gestuurd naar de desbetreffende kollaborateurs -thuislandleiders enzo- en gezegd wat het standpunt van AZAPO over hen is. AZAPO verwacht van hen, dat als ze werkelijk willen bijdragen aan de bevrijding van het land, ze zich terugtrekken uit de regeringsstrukturen en ontslag nemen. Dan zouden ze als echte patriotten kunnen deelnemen aan het front.

"AZAPO heeft z'n mening kenbaar gemaakt en dat is heel zwaar opgenomen door ANC en PAC, toen met name Zac de Beer die brief in de openbaarheid gooide en zei: 'Als AZAPO komt, komen wij niet'. Er kwamen nog meer klachten van andere aangeschrevenen naar buiten. Toen hebben PAC en ANC gesteld dat AZAPO die brief moest terugtrekken en in het openbaar bevestigen dat deze organisaties allemaal welkom waren op de konferentie. 

"Dat heeft AZAPO geweigerd en ze zijn uit het organisatiekomitee gezet. Later heeft AZAPO besloten voorlopig af te zien van deelname aan het Patriottisch Front. De Zuidafrikaanse onderminister van Grondwetzaken Delport verklaarde blij te zijn met de uitzetting van AZAPO. AZAPO verklaarde dat ze het demokratische recht hadden hun mening tegenover de thuislandleiders en andere kollaborateurs kenbaar te maken. AZAPO vond dat door het uitnodigen van met name thuislandleiders en partijen die deelnemen aan het raciale driekamerparlement deze organisaties ten onrechte weer krediet zouden krijgen, terwijl ze allang door de zwarte bevolking waren uitgespuugd. 

"Op de konferentie pleitten de meeste organisaties ervoor om AZAPO weer terug in het Patriottisch Front te krijgen. Inmiddels hebben PAC en ANC daarover alweer gesprekken gevoerd met AZAPO. Tot nu toe zonder resultaat. Overigens verhindert het niet dat aan de basis nog wel degelijk wordt samengewerkt tussen AZAPO, PAC en ANC, zoals in de anti-BTW-staking en in de civic van Bekkersdal." 

Resultaten konferentie 

"Ik denk dat het belangrijk is om de positieve punten van het Patriottisch Front te onderstrepen. In de eerste plaats is het Front een initiatief van de organisaties van de onderdrukten en niet van het regime. Een ander belangrijk punt is dat de kwestie van het onderlinge geweld bediskussieerd is. In de slotverklaring is gepleit voor meer politieke tolerantie. En gesteld dat de hoofdschuldige in het onderlinge geweld in de eerste plaats het regime is. Een ander belangrijk punt is dat men erkent dat het regime illegaal is. Dat heeft vergaande konsekwenties. Dat betekent dat het regime moet aftreden en dat er een grondwetgevende vergadering gekozen moet worden om een grondwet op te stellen. 

"Achteraf bleek dat niet alle organisaties daarmee instemden. De Democratische Partij, vertegenwoordiger van het grote geld in Zuid-Afrika, zoals Anglo American, voelde zich niet gebonden aan de slotverklaring van de konferentie. De thuislandleiders, inklusief Buthelezi, overigens niet aanwezig op de konferentie en de partijen van de zgn. Indiërs 'en kleurlingen uit het raciale driekamerparlement, verklaarden dat Viljoen, minister van Grondwetzaken, namens hen mocht onderhandelen. 

"Men was het eens over de grondwetgevende vergadering die tot stand moest komen op basis van algemene niet-raciale verkiezingen van één mens één stem. Verder besloot men gezamenlijk de anti-BTW-kampagne aktief te ondersteunen. Het eerste resultaat was een massale nationale staking van twee dagen op 4 en 5 november. De grootste in de geschiedenis van het verzet. Verder zijn ANC en PAC het over een aantal zaken natuurlijk niet eens of voeren een zelfstandige politiek. Interessant wordt nu wat gaat gebeuren op 20 en 21 december. 

"Want dan beginnen de officiële onderhandelingen tussen het regime aan de ene kant en aan de andere kant verschillende organisaties. In de ogen van het PAC zouden dat onderhandelingen moeten zijn tussen de onderdrukten -zij zien het liefst het Patriottisch Front als onderhandelaar namens alle organisaties van de onderdrukten- tegenover aan de andere kant van de tafel het regime. 

"Het ANC spreekt zich uit voor een konferentie van alle partijen. Het is van mening dat naast de organisaties van het Patriottisch Front -dus ANC en PAC- ook de thuislandleiders, de Democratische Partij enzovoort aanwezig moeten zijn. Het regime is voorstander van een multi-partijen konferentie. Zij vinden dat hier ook gesproken moet worden over de toekomstige, vernieuwde grondwet. Zij willen geen totaal nieuwe grondwet en zelf eerst aftreden, maar willen de bestaande grondwet door middel van amandementen hervormen. Iedereen ziet het anders. Het PAC ziet het als een voorvergadering voor de grondwetgevende vergadering, die op basis van vrije verkiezingen bij elkaar komt." 

CODESA 

Toen Mandela nog gevangen zat, waren er al besprekingen tussen ANC en het regime. Dat is na die tijd doorgegaan. Zelfs na de konferentie heeft het ANC op eigen houtje besprekingen gevoerd met het regime. Het resultaat hiervan was zichtbaar op de voorvergadering begin december over de CODESA-konventie op 20 en 21 december. 

ANC en de regering steunden elkaars voorstellen, terwijl geen van de voorstellen van PAC werd aangenomen. De konventie zal plaatsvinden in het Wereld Handels Centrum WTC in Zuid-Afrika en niet op een neutrale plek in het buitenland. De konventie wordt bijeen geroepen en voorgezeten door twee Zuidafrikaanse opperrechters en niet door een neutrale figuur uit de internationale wereld, zoals VN of OAE.  

Het PAC trok hieruit de konklusie dat de besluiten waren voorgekookt en verliet de voorvergadering voortijdig. Op 16 december heeft PAC een speciaal nationaal kongres over haar eventuele deelname aan de CODESA, waarvoor andere leden uit het Patriottisch Front zijn uitgenodigd. 

Marian Boelsma: "Dat zijn allemaal heel vreemde zaken, gezien het feit dat er zo'n Patriottisch Front is gevormd. De intentie van PAC en andere linkse organisaties was om daar een vechtend front van te maken. Een strijdend front dat een machtsbasis opbouwt door vooral de mensen te mobiliseren zodat vanuit een sterke machtspositie met het regime onderhandeld kan worden. ANC lijkt Patriottisch Front meer te beschouwen als een ruggesteun voor haar eigen onderhandelingstaktiek." 

ANC en PAC 

"Een ander verschil tussen ANC en PAC is dat ondanks dat ze samen in het front zitten, ANC de gewapende strijd heeft opgeschort. PAC heeft dat niet. PAC blijft doorgaan met de gewapende strijd en voert hem zelfs op. Er worden militairen en politieagenten doodgeschoten. 

"Nog een ander verschil is de kwestie van de boykot. PAC, en ook AZAPO, zijn alle twee voor het handhaven van de volledige boykot. ANC is dat niet. ANC wil nog wel de ekonomische boy kot handhaven tot aan een interim-regering, die volgens hen vooraf moet gaan aan de grondwetgevende vergadering. Het accepteert dat de sport- en kulturele boykot, het weigeren van visa-aanvragen en dat soort dingen, worden opgeheven. Met ondermijnende gevolgen voor de strijd.  

"Want in welke hoedanigheid kun je dan onderhandelingen tegemoet gaan? Wat is de machtsverhouding tussen degenen aan de ene kant, die namens de onderdrukten onderhandelen en degenen die dat namens de onderdrukker doen? Als je kijkt naar die machtsverhoudingen dan zie je dat het leger, de politie en alle politieke en ekonomische machten in handen zijn van De Klerk en zijn regime. De bevrijdingsbewegingen geven de macht die ze hadden opgebouwd, zoals een internationale boy kot en eventueel gewapende strijd, alhoewel die tot nu toe niet zo vreselijk imponerend was, bij voorbaat op. Tenminste, ANC doet dat. Ik ben benieuwd wat voor onderhandelingen dat worden."  

De staking tegen de invoering van de BTW (VAT) in Zuid-Afrika noemt Marjan Boelsma een goed voorbeeld van het Patriottisch Front als strijdend front.  

"Ja, de staking tegen de BTW is hier in de pers gekomen alsof alleen ANC en COSATU dat hadden georganiseerd. Dat is niet zo. Juist dankzij de bij NACTU aangesloten bonden in de Westelijke Kaap was het stakingspercentage daar hoger dan ooit. Het anti-BTW-Komitee bestaat uit ANC, PAC, AZAPO, WOSA (Workers Organisation of Socialist Action), COSATU (Congress of South African Trade Unions) en NACTU (National Council of Trade Unions). Alleen hebben ANC en COSATU ook daarin weer de neiging om apart, los van het komitee, verklaringen uit te geven. Zij stippelen zonder overleg andere strategieën uit. NACTU en COSATU verschillen in taktiek tegen de invoering van de BTW. De COSATU-Ieiding wil er over onderhandelen met het regime. NACTU wil in het geheel geen BTW. NACTU zegt: 'Geen belasting zonder stemrecht' en koppelt het aan de eis voor een grondwetgevende vergadering."  

De verschillende strategieën zorgen er voor dat de bevrijdingsbewegingen elkaar tegenwerken. Een voorbeeld: "SACOS is een non-raciale sportorganisatie die ook voor doorzetting is van de sportboykot. Enkele weken geleden zijn er voor het eerst internationale tenniskampioenschappen gehouden in Johannesburg, met de zegen van het ANC. SACOS, AZAPO en PAC organiseerden protestakties. Een aantal mensen ging naar binnen en vernielde de gravelbaan. De tenniswedstrijden werden daardoor enkele uren opgeschort. Er werden zo'n 36 mensen gearresteerd. Daarna werd aan zwarte toeschouwers de toegang geweigerd. 

"Je krijgt nu dat op bepaalde gebieden tegen elkaar ingewerkt wordt. Hetzelfde geldt voor het vredesakkoord tussen ANC, Inkatha en het regime. De uitslag van het vredesakkoord is dat in de komitees die de naleving van de akkoorden moeten kontroleren het regime, dus de politie, Inkatha en ANC zitten. Die kontrolerende komitees zijn al in botsing geweest met akties van AZAPO, PAC of NACTU. Je krijgt nu dat ANC in sommige gevallen aan de kant van het regime staat en tegenover de kameraden van AZAPO, PAC, NACTU, COSATU of hun eigen leden staat." 

Linkse krachten 

ANC onderhandelt met een regime dat geheime betalingen verricht aan lnkatha, dat dodelijk geweld gebruikt tegen ANC-leden. Na de massale internationale boykot van Shell, koopt ANC het Shell-hoofdkantoor. Het wordt van kwaad tot erger met het ANC.  

"Er is groeiende kritiek in het land op ANC. Men is heel verontrust dat ANC vergaande kompromissen zal sluiten met het regime. Dat betekent dat er in Azania ook weer een kleine zwarte elite aan de macht komt en dat de armsten van de armsten, de grote meerderheid, er geen fluit mee opschiet."  

Er staan berichten in de Zuidafrikaanse pers dat de leiders, de elite, die er nu al is vergeleken met hun mede-onderdrukten, heel luxueus woont. ANC heeft internationaal onroerend goed belangen van zo'n 500 miljoen gulden. Je vraagt je af waar het geld dat de plaatselijke anti-apartheidsgroepen en KZA inzamelen, afgelopen jaar was dat 700 duizend gulden, blijft en of ANC onze dubbeltjes wel nodig heeft.  

"Van de Verenigde Staten krijgt ANC 12 miljoen rand (1 rand is ong. 70 cent -red.). Dat geld is bestemd voor de mensen die in de regionale en nationale leiding zitten van ANC en in hun onder. handelingsdelegatie. Inkatha krijgt 7 miljoen rand. AZAPO en PAC krijgen niets, omdat ze de gewapende strijd niet willen opschorten en strengere voorwaarden voor eventuele onderhandelingen stellen. ANC heeft voor een half miljoen rand per jaar, Walter Fauntroy, een zwart ex-congreslid uit de VS, ingehuurd voor lobbywerk daar. Ik zou bij linkse aktievoerders willen pleiten nu eens aktie te voeren voor PAC en AZAPO. ANC heeft en krijgt al zoveel geld. PAC en AZAPO hebben bijvoorbeeld een tekort aan auto's en minibusjes. In Zuid-Afrika is het vervoer slecht geregeld en de afstanden zijn groot. Eigen vervoer is dus heel belangrijk. 

"AZAPO heeft bijvoorbeeld een gezondheidsprojekt, dat in de nog slechter bereikbare plattelandsgebieden spreekuren houdt. Een door PAC opgezette kindercrèche in Kayalithsa heeft dringend behoefte aan een groter onderkomen, materiaal enzovoort. Het blijft moeilijk hier voor AZAPO en PAC geld op te halen voor hun organisaties en projekten. Men blijft alleen het ANC steunen."  

In Azania zijn ook koöperaties, die wij ook vanuit Nederland kunnen helpen, bijvoorbeeld als vrijwilliger/ster. Tijdens haar verblijf in Azania verzochten verscheidene organisaties Marjan om steun uit het rijke westen. De Black Deaf Community, een door AZAPO geïnspireerde organisatie van doven dat zelf projekten opzet en AZAPO's aanwezigheid op de Patriottisch Front konferentie sterk bepleitte, zoekt kontakt met soortgelijke organisaties in Nederland voor steun.  

De aan AZAPO gelieerde jongerenorganisatie AZAYO, dat zich sterk verbonden voelt met AZANLA (Azanian Liberation Army), organiseert de jongeren in de townships op het platteland. Zij zijn bezig met een anti-alkohol en -drugs kampagne. Zij zouden heel graag in kontakt komen met jongerenorganisaties in Nederland die zich daarmee bezig houden om van hen te horen hoe zij het aanpakken. 

Politieke gevangenen 

Het Azania Komitee voert samen met het Sharpeville Zes Komitee aktie voor de onmiddellijke en onvoorwaardelijke vrijlating van alle politieke gevangenen in Azania, waaronder de overgeblevenen van de Sharpeville 6 en Upington 26. De Sharpville 6 werden schuldig bevonden aan het zich tijdens een demonstratie tegen huurverhogingen in 1984 in een menigte te bevinden "die het gemeenschappelijke doel had de loco-burgemeester (van Sharpeville) ter dood te brengen."  

Zij werden ter dood veroordeeld zonder dat hun betrokkenheid bij de moord bewezen werd. In Azania bracht Marjan Boelsma een bezoek aan Theresa Ramashamola, één van de Sharpeville 6.  

"Theresa zit sinds 1984 gevangen, waarvan drie jaar in de dodencel. Zij is onlangs overgeplaatst naar de Diepkloof-gevangen is bij Soweto, waar een verlicht regime is. Onder beperkte omstandigheden kon ik haar in een kamertje ontmoeten en met haar spreken. Theresa was ontzettend blij over de kampagne die internationaal gevoerd is voor de redding van de Sharpeville 6. Ze hoopt dat het effekt van de nieuwe kampagne is dat degenen die nog vastzitten vrijkomen.  

"De situatie in het zgn. 'onafhankelijke' thuisland Bophutthatswana, wier 'onafhankelijkheid' van Zuid-Afrika internationaal niet wordt erkend, is na de gedenkwaardige speech van De Klerk in 1990 niet veranderd. Veiligheidswetten verlenen de 'regering' een bijna onbeperkte macht. Politieke organisaties zijn verboden. Personen die 'een bedreiging vormen voor de samenleving' (lees: regering) worden gedeporteerd. In gevangenissen wordt op grote schaal gemarteld. Politieke gevangenen worden niet vrijgelaten." 

Marjan Boelsma bezocht de hongerstakende politieke gevangene George Biya, waarover NN #98 berichtte. "Hij was vastbesloten om, samen met twintig andere hongerstakers, door te gaan met de hongerstaking tot hij vrijgelaten zou worden. Ook al zou dat zijn dood betekenen. Hij vroeg mij om zoveel mogelijk aandacht te geven aan hun zaak, zodat ze zouden worden vrijgelaten."  

Na 53 dagen hongerstaking, een paar dagen na de publikatie in NN, werd deze AZANLA-strijder samen met 12 andere hongerstakers, waarvan velen na een coup-poging tegen diktator Mangope van Bophuthatswana in 1988 vastzaten, vrijgelaten. Men verwacht binnenkort de vrijlating van de andere politieke gevangenen, behalve Phiri, leider van de coup tegen Mangope. Overigens, de eis van onmiddellijke en onvoorwaardelijke vrijlating van alle politieke gevangenen geldt ook voor de zgn. 'onafhankelijke' thuislanden, die in de ogen van het verzet tot Azania behoren. 

Veranderingen? 

Na afloop van de Patriottisch Front konferentie in Durban trok Marian Boelsma kriskras door Azania. Zij bezocht Johannesburg, Kaapstad en het door geweld geteisterde Natal.  

"Natal wordt gekweld door het Inkathageweld tegen met name ANC. Samen met iemand van het Legal Resources Centre, een hulporganisatie die juridische adviesen geeft aan mensen, daklozen die in de problemen zijn geraakt, bezocht ik de township Kwa Makhuta in Natal. Er was een verzoek binnengekomen om te komen praten en eventueel getuigenverklaringen op te nemen van de moord op twee jongens van 15 en 16 jaar, die een paar dagen eerder om niets op straat waren doodgeschoten. Kwa Makhuta ligt net in het gebied dat behoort tot Kwa Zulu, het thuisland dat onder Buthelezi valt. Daar heerst de Kwazulu-politie en die voert een hard beleid. Zij waren waarschijnlijk verantwoordelijk voor de moord op de twee jongens. Ik heb gezien hoe bang de mensen zijn om getuigenverklaringen af te leggen. Zij kunnen immers de volgende slachtoffers van de Kwazulu-politie zijn. Het geweld in die omgeving is volgens het Legal Resources Centre niet afgenomen sinds het zgn. vredesakkoord tussen ANC, Inkatha en het regime. Er vallen nog steeds veel slachtoffers." 

"De squatterskampen bij Durban en Kaapstad zijn mensonterend. In Durban zijn tussen de 1 en 2 miljoen squatters, dus dakloos.In Kaapstad zijn het er ook heel veel. En daar wordt tot nu toe niets aan gedaan. Zo gauw je in een township komt houden de openbare voorzieningen op. In blanke wijken of de blanke centra van de steden is alles prachtig verzorgd. Kom je in een township of dorp dan houdt dat op. Het regime trekt er totaal geen geld voor uit om daar iets aan te doen.  

De initiatieven om de levensomstandigheden te verbeteren komen van de mensen zelf, van politieke aktivisten gelieerd aan een of andere politieke organisatie, van vakbondsmensen of vanuit de kerk. Die mensen werken hard om de mensen te organiseren, verbeteringen aan te brengen en van de plaatselijke gemeenteraden en van de regering te eisen geld uit te geven aan hun welzijn. Dat gebeurt alsmaar niet. De mensen merken weinig van de hervormingen. Wel kunnen de mensen zich vrijer verplaatsen in het land. Er wordt veel gediskussieerd. Op de radio worden programma's uitgezonden waar alle organisaties aan bod komen en waar luisteraars op kunnen reageren. Radio is erg belangrijk, omdat een groot deel van de zwarte bevolking niet kan lezen en geen tv heeft. 

Het betekent niet dat de nieuwsvoorziening niet gedomineerd wordt door het Zuidafrikaanse regime. Toen ik er was werd er enorme ophef gemaakt over de suksesvolle doorbraken van het internationale isolement. Het tv-journaal bracht juichend het bezoek van Pik Botha aan de Baltische republieken, het bezoek van Jiri Dienstbier, Tsjechoslowaaks minister van Buitenlandse Zaken, aan Zuid-Afrika, het opheffen van ekonomische sankties door Japan. En vooral de doorbraak op sportgebied: zoals rugby, de crickettour naar India en deelname aan de Olympische Spelen. Ze laten niet zien wat er echt gebeurt in de townships. Wat ze wel laten zien is wat ze het onderlinge zwarte geweld noemen of ze benadrukken de incidentele gevechten tussen werkwilligen en stakers tijdens de anti-BTW-staking. 

De blanken die je spreekt en wat je proeft uit de blanke media, denken dat ze zonder een prijs te betalen van het ene tijdperk in het andere tijdperk kunnen stappen. Zonder enige veer te laten. Zij denken dat ze een misdaad van 300 jaar onderdrukking ongestraft achter zich kunnen laten. Een paar aanpassingen en dan verder leven met alle bijbehorende privileges enzo. De meerderheid voelt zich totaal niet schuldig. Wat ze wel zijn, denk ik.  

Niko