UIT: NN #99/100 van 19 december 1991  

ALKOHOL VRIJ HEDEN 

In de winter van 1966 werd ik op de wereld geschopt. Mijn ouders trouwen maar snel en denken dat ze elkaar hebben gevonden, maar niet alle dromen blijken uit te komen. Ze willen eigenlijk meteen scheiden, maar het maatschappelijke klimaat waait niet zo gunstig voor zoiets. Nog twee kinderen erbij. Drie mensjes om je op af te reageren, wat een hedendaagse weelde. 

Pa wordt naast workoholic ook nog alcoholic. Ma zoekt een intieme praatpaal. Mijn gevoelig karakter wordt hard geraakt door een dronken pa die vriend en vijand wegjaagt, en van ieder feest een hel maakt. Deze boeman probeert mij bier te laten proeven. Bang probeer ik dat pas jaren later. 

Stiekem. Een diploma gehaald, maar een moeder die me niet loslaat. Studeren in een vreemde stad. Op eigen trillebeentjes. Mijn intensieve schaken wordt een lange verslaving, een zeer gemakkelijke vlucht voor het verleden in het heden. Nog steeds geen bier en een sociaal isolement. Te druk bezig in deze stressmaatschappij om aan mezelf te werken. 

Vertrek naar Utrecht. Prachtige stad. Ontdek voor het eerst de disco's, het bier en veel mensen. Stuit verrast op het plaatselijke krakerswereldje, een ideale losersclub. Een mooie manier om mijn autoritaire vadercomplex om te zetten in een stukje bevochten vrijheid. 

Na een swingend begin laten de gedragscodes en subtiele tegenstrijdigheden zich voelen. Ik mag me gelukkig prijzen ondanks mijn sociale handicaps enkele mooie vriendschappen te beleven. In tijden dat ik me slecht voel ga ik naar de Skwotter, mijn stamkroeg, de ruime relaxte huiskamer waar een substituut gezinshereniging plaatsvindt. 

Droevig giet ik me dan vol alkohol en kan dan weer glimlachen om de onzin grappen die rond de bar worden verteld. Tijdens het wakker worden de volgende dag komt de kater te voorschijn, want de problemen komen des te harder weer boven. Alkohol werkt emotieversterkend, je doet dingen die je anders niet doet of durft, het kan je grenzen verleggen. Mooie theorieën. En er gebeurt waar ik al zo lang bang voor was. Ik overschrijd mijn eigen grenzen. 

De meest fantastische vriendschap die ik met iemand heb, gaat kapot door mijn eerste (en laatste) buitensporig alkoholmisbruik. Een psychische mokerslag.Van schrik laat ik de alkohol staan. 

Maanden later drink ik weer wat, maar blowen lijkt wat veiliger. Nog een paar maanden later breek ik radikaal met de alkohol. Dan pas blijkt hoe vervelend een zuipsfeer kan zijn als je zelf niet drinkt. Vervelende mensen, flauwe grappen, en een ongeschreven taboe op het praten over het alkoholprobleem. Kafees en feesten ga ik mijden. Begin een voorzichtige konfrontatie met mezelf, nu een belangrijke vluchtweg is afgesneden. 

Onder enig protest opent in juli 1991 een alkoholvrij eetkafee in de, met gefaseerde sloop bedreigde, Prooststraat. Een droom komt uit. In eerste instantie bedoeld als kleinschalig initiatief voor de buurt, zonder veel ophef. Het resultaat in het kafee zelf is dat er geregeld levendige gelijkwaardige discussies over alkohol ontstaan, en er is een gemoedelijke sfeer zonder vervelende toestanden. 

Buiten het kafee om zijn de reakties gelaten en afkeurend. Onbekend maakt onbemind lijkt in krakend Utrecht te gelden. Natuurlijk zullen er redenen zijn voor het morrende kraakvolk om veel alkohol te drinken. En natuurlijk kun je ontevreden zijn over deze wereld, maar moet je daarom ook ontevreden over jezelf zijn. 

Alkohol is een gemakkelijke, maar nooit afdoende oplossing. Genoemd kafee is niet bedoeld om alkoholisten persoonlijk aan te vallen, het is bedoeld als eigen plek met ruimte voor andere hersenbrouwsels. Zoals ook een trein ruimtes voor rokers en niet-rokers bevat. Het is tijd voor herbezinning, zowel voor de kraakbeweging, als voor jezelf als individu. 

Kijk eens goed naar jezelf, elk probleem is op te lossen. Zet je woorden om in daden, en er breken nieuwe tijden aan. Dat het hier geenszins struisvogelpolitiek betreft, blijkt uit het recente starten van een avondkroeg mét alkohol door andere mensen die hier ook een ruimte vonden.  

Albert     

ALKOHOLVRIJE SCHIJN? 

In de derde en vierde week van augustus verzorgde de redaktie van NN radioprogramma's op de golflengte van radio de Vrije Keyser. Een van deze uitzendingen was gewijd aan een diskussie over alkoholmisbruik in de kraakkafees. Aan die diskussie werd deelgenomen door alkoholisten, een barmedewerker en redaktieleden van NN. Het nu volgende is een summier weergave van die diskussie die uitgezonden werd op 14 augustus. In een inleiding werd op provocerende wijze het beleid van de kraakkafees in Amsterdam op de hak genomen en gepleit voor een kritischer houding ten opzichte van alkoholgebruik. 

Allereerst werd er gepraat over de zin van het niet meer schenken van alkohol. "In de inleiding werd gesteld dat de kraakkafees een belangrijke faktor spelen met betrekking tot het in de hand werken van alkoholisme. Volgens mij is het veel meer de vraag hoe tevreden mensen in het leven staan. Hoe ontevredener, des te groter is de kans dat mensen hun toevlucht zoeken tot drank en andere vluchtmiddelen. Misschien klinkt het wel enigszins onzinnig, maar mensen binnen de beweging zijn permanent ontevreden over de toestand in de wereld. We zijn vatbaarder voor onrecht en het kost ons grote moeite om dingen te veranderen. Ook dat werkt drankgebruik in de hand. En de beweging trekt ook randgroepjongeren aan, die toch al min of meer buiten de samenleving staan en overmatig drinken en blowen. Een alkoholvrij kafee zie ik als een schijnoplossing, daarmee los je het alkoholmisbruik niet op."  

"Misschien wel een schijnoplossing voor notoire drinkers, maar voor mensen die niet drinken is het wel degelijk een uitkomst. Om nu eens aan de bar te kunnen zitten zonder zatlappen om je heen."  

"Ja, maar dat schept nog geen echte oplossing voor het probleem, je sluit je ervan af. Je richt je alkoholvrije kroeg in en je wordt niet meer gekonfronteerd met de alkoholisten."  

"Dat is toch onzin, je breekt juist de diskussie open als je principieel geen alkohol schenkt. De mensen gaan nadenken over het feit dat je als bargroep tot dat besluit bent over gegaan. Het zijn juist de kafees die alkohol schenken die de diskussie uit de weg gaan."  

"Een prima initiatief hoor, alkoholvrij. Maar de mensen die per se willen drinken gaan gewoon naar een andere kroeg. In feite doe je als kroeg dan aan struisvogelpolitiek, het lost niks op." 

"Maar als mensen in plaats van het alternatieve alkoholvrije kraakkafee, vervolgens een commerciële tent binnenstappen... Tja, wat zochten ze dan in het kraakkafee?"  

"Nou, er komen genoeg mensen in kraakkafees enkel en alleen omdat het daar goedkoop zuipen is en dus niet omdat ze zo politiek bewust zijn."  

"Ja, dat denk ik ook ja." 

"Nou, daar ben ik het niet mee eens. Ik denk dat het overgrote deel dat vrij regelmatig naar het kraakkafee gaat, dit doet als gevolg van een bewuste keus. Dat de prijzen verantwoorder liggen dan in commerciële kafees is bijzaak. Maar doordat de prijzen vrij laag liggen en de opbrengst naar goede doelen gaat, wordt het drankgebruik gestimuleerd. Zuipen voor het goede doel. Men stimuleert elkaar ook nog eens in de kroeg, velen drinken te veel en je staat daarin niet alleen. Mensen die geen alkohol drinken kunnen kinderachtige opmerkingen verwachten."  

"Dat onderstreept datgene wat ik al eerder zei, dat de bargroep veel bewuster om zou moeten gaan met het schenken van alkohol. Als je alkoholist bent en je kunt geen goedkope drankjes meer krijgen, dan ga je naar een andere kroeg. Het is een probleem van een hogere orde."  

"Mensen die de kraakkafees invullen pretenderen de zwakke plekken in de samenleving bloot te kunnen leggen. Nu, waarom sluiten we dan onze ogen voor alkoholmisbruik? Het accent in een kafee zou moeten liggen op het ontmoeten van elkaar en niet van de fles"  

"Een alkoholprobleem is een individueel probleem. Negatieve bijverschijnselen, zoals andere mensen agressief lastig vallen en seksistisch gedrag zijn natuurlijk niet te tolereren. Maar om personen om die reden te weren uit je kroeg, is voor mij een vervelende manier om ze tot nadenken aan te sporen. Alkoholisten moeten zelf tot die konklusie komen." 

"Ja, maar in ieder geval wel een manier. We worden nooit aangesproken op het feit, dát we teveel drinken. Je zegt wel dat mensen zelf tot die konklusie moeten kunnen komen, maar de ervaring leert ons juist dat alkoholisten nauwelijks tot nadenken toe komen. Ze hebben het veel te druk met drinken en de roes."  

"Ik wil nog even terugkomen op wat er zonet gezegd werd over het zogenaamde positieve gevolg van alkoholvrij schenken, dat dan de alkoholisten wegblijven. Er wordt hier te gemakkelijk gesteld dat we dan van het probleem af zijn."  

"Voor de mensen die niet drinken klopt dat inderdaad. Kijk, in een trein heb je rook- en niet-rookcoupés. Dan ben je niet af van het probleem rookverslaving, maar het is voor de niet-rokers al een hele vooruitgang. Ikzelf kom veel liever in een kroeg waar ik nuchtere mensen aantref en dat niet de helft bezopen rondhangt en flauwe moppen verteld. Dan maar liever 'soft' zijn en niet drinken en in een kroeg komen waar geen alkohol gedronken wordt. Jezelf buiten die cultus plaatsen, want volgens mij is dat zuipgedrag een soort cult. Je drinkt mee want anders hoor je er niet bij."

PROBLEMEN MET ALKOHOL 

Alkohol, niks dan problemen heb je er mee. De een wil pils, de ander wijn en weer een ander jenever. Wat je met je verjaardag allemaal moet inslaan.. en komt het wel op? Zelf hou ik helemaal niet van bier en toen ik het overgebleven kratje een jaar later alsnog wilde schenken bleek dat bier maar beperkt houdbaar is. Van die dingen. 

Of ik ga met een geliefde gezellig iets drinken. Op de hoek is een kraakkafé - ik noem geen namen. Alternatief.. Zo alternatief als de kantine van een voetbalclub; daar hebben ze dus geen witte port. Ze hebben er überhaupt niks dat we lekker vinden. Geen jägermeister, geen advokaat, al onze verslavingen ontbreken, net als trouwens tosti's, porties leverworst of gehaktballen.  

Maar goed, je bent zelf ook alternatief, je drinkt niet voor het lekker maar voor de politiek. En als je er goed over nadenkt is het ook veel goedkoper eigen boterhammen mee te nemen. Dus een keer per maand worstelen we ons kokhalzend door een korvee van het ene glas goedkope witte wijn - altijd nog beter dan perensap - na het andere, lezen welke panden er deze week ontruimd worden, voeren de honden die daar rondlopen de laatste stukjes brood met onbespoten pindakaas en toch nog lekker teut waggelen we klef de deur uit, naar waar we een bed vermoeden. Zo halen we ons pensioen wel, dachten we tot voor kort. 

Dat gaat allemaal veranderen. Hoe progressief de bargroepen zich ook voordoen, ook hen krijgt de vrije marktideologie in haar greep, Aangemoedigd door het commerciële sukses van alkoholvrij bier beramen ze in het geheim compleet alcoholvrije kafees. Ontredderde alkoholisten achterlatend in de liefdevolle maar stevige armen van de moderne gezonde kraakbonzen vluchten ook de laatste radikalen de gewone buurtkroegen weer in.  

En ontdekken waar hun oude maatjes zijn gebleven. Herinneringen zullen worden opgehaald, nieuwe vrienden voorgesteld, nieuwe kontakten gelegd, om 'verbreding' wordt verontschuldigend gelachen. En bij een goed glas komen de barrikaden tot leven: de huurakties, de schoolstrijd, de opvoeding, de WAO, de afvaltransporten, de solidariteit. The eighties will be over en het verzet wordt massaler dan ooit. 

Moraal: Je kunt je ideeën lang in een getto opsluiten maar eens worden ze ontruimd. 

Peter    

DE IDEALE DOPE 

Feest. Lekker eten aan een lange tafel, iedereen had wat meegebracht. Veel vrienden en vriendinnen van de jarige, goeie sfeer. Tot diep in de nacht natafelen met drank en diepzinnige gesprekken. "Eigenlijk is alkohol wel m'n ideale dope", zei Henk. "Ik heb een creatief leven, ik speel gitaar in een band en ik maak tijdschriften. Maar het is een creativiteit die gebonden is, ingeperkt in een vast schema, vastgelegde handelingen. Je hebt soms iets nodig om even helemaal los te komen, weer kind te zijn, met een soort ongeremde creativiteit."  

"Ja, dat zou jij ook eens moeten doen", zei de jarige nadenkend tegen d'r vriend. "Want weet je", vervolgde Henk achterover leunend, het wijnglas ronddraaiend tussen zijn vingers, "LSD is veel te heftig, het haalt zoveel overhoop, dat kun je eigenlijk maar eens in de tien jaar gebruiken. En heroïne, dat is eigenlijk hetzelfde. Ook veel te ingrijpend." Dus eens in de maand of zo raakt hij relaxed aangeschoten, neemt een taxi naar huis, is zijn stress kwijt en kan er weer lekker tegen. De ideale dope.