UIT: NN #97 van 14 november 1991  

Vrouwenorganisatie slachtoffer fundamentalisme 

De Egyptische arts, activiste en schrijfster Nawal El Sadaawi was in Nederland om steun te vragen voor de verboden vrouwenorganisatie AWSA, op uitnodiging van een Nederlands steunkomitee. Zij sprak onder andere in Paradiso in Amsterdam tijdens een bijeenkomst over fundamentalisme en feminisme. 

De vrouwenorganisatie, de internationale Arab Women's Solidarity Association (AWSA), is 15 juni 1991 verboden door de regering van Egypte, het land waar de organisatie haar basis heeft. De internationale tak van AWSA heeft de status van adviseur bij de Verenigde Naties. De groep werkt sinds 1982 aan de rechten van Arabische vrouwen in diverse landen. De organisatie komt op voor de rechten van vrouwen, bestrijdt wettelijke en sociale discriminatie van vrouwen, organiseert openbare discussies en publiceert teksten van vrouwen uit het Midden-Oosten. 

Nawal El Sadaawi, die gevangen zat onder het regime van Saddat, is voorzitster van de AWSA. Volgens een Amerikaans bericht op computer-persburo APS wordt aangenomen dat het decreet - illegaal verklaren organisatie, blokkeren banktegoeden, verzegelen kantoor - een reaktie is op de ondersteuning van de rechten van vrouwen en de tegenstand tegen de Golfoorlog door de AWSA. Officieel gaat het om maatregelen wegens overtredingen van financiële en organisatorische aard. 

Dat gaat zo maar niet 

31 Oktober diende een proces van de AWSA, gesteund door vele andere democratische organisaties in Egypte, tegen het decreet. In vele landen zijn ondersteuningsakties gestart, waaronder Europese. In Nederland ontstond de AWSA steungroep Nederland, die door middel van een handtekeningenactie en het zo breed mogelijk in de publiciteit brengen van het verbod op AWSA aandacht voor de zaak vraagt.  

Op hun uitnodiging was Nawal El Sadaawi 25 oktober j.1. in Nederland. 's Middags gaf ze een lezing over mensen,rechten en vrouwenbewegingen in het Midden-Oosten. 's Avonds ging zij in discussie over feminisme en fundamentalisme in het Amsterdamse Paradiso. 

Nawal vertelde over fundamentalisme, dat door het westen wordt gezien als een deel van de islam. In haar visie komt fundamentalisme echter bij elke religie voor en is het een deel van de bestaande machtsverhoudingen, vaak het internationaal kapitalistisch neokolonialisme en dient het als zodanig als rechtvaardiging van het kapitalisme. Het heeft negatieve effecten op vrouwen en armen. In de geschiedenis is vaak sprake van revivals van religie. Op dit moment is de meest negatieve vorm van religie populair die juist de scheidslijnen tussen ras, klasse, sexe en Noord/Zuid bevestigt. 

Feminisme en Fundamentalisme 

Feminisme was er in de Arabische wereld altijd, dat is niet specifiek Westers. De AWSA staat voor historisch-socialistisch feminisme. Historisch door te leren van de moeders, socialistisch door het klassestrijd-perspectief te erkennen en feministisch vanwege de mannelijke overheersing. 

Zij vertelde in Paradiso dat de problemen met de overheid zich voordoen doordat de AWSA vrouwen'problemen' ook definieert als alle politieke beslissingen etc. en zich niet beperkt tot wat de overheid als 'gerechtvaardigde' vrouwenproblemen ziet. Door de perestroika en de veranderende rol van de Sovjet-Unie in de wereld is er een bedreiging ontstaan voor de Derde Wereld. Er is een netwerk nodig dat wereldwijd groepen verenigt. 

Nogmaals wordt benadrukt dat fundamentalisme niet religieus bepaald is maar een manier van denken is. Namelijk het niet kunnen hebben dat andere mensen er andere meningen op na houden. Feitelijk zijn alle religies op een bepaalde manier sexistisch. Toch ziet het AWSA het herinterpreteren van de islam als een (noodzakelijk) communicatiemiddel, een instrument onder het motto: je moet wel over religie praten/denken en je een mening vormen omdat de mensen anders niet naar je willen luisteren. 

Het diskussieforum ging hierna voor een groot deel over de hierboven genoemde punten. Hoe legitiem is het gebruik van religie als instrument in welke emancipatiebeweging (in de breedste zin van het woord) dan ook? Probleem is dat religie heel afhankelijk is van de eigen interpretatie. Een ander probleem is dat je in "hun" debat wordt getrokken. Dit wordt door de sprekers ook zelf als probleem aangegeven. Niet de eigen agenda, programma ligt ter discussie maar de invulling van een religie.  

Het gevaar van blijven hangen in allerlei religieuze haarkloverij is dan niet denkbeeldig, Forumlid Eusden (een man) vraagt of het niet beter is om een nieuwe gemeenschappelijke kultuur te zoeken, met nieuwe normen, die gebaseerd is op de realiteit? Het antwoord is dat religie de realiteit is. Politiek gezien klopt het dit als een verspilling van tijd te beschouwen maar het kan niet anders, je kan je er niet aan ontrekken. 

Nog twee problemen doemden op. Dat minderheden, in onze (verzuilde) maatschappij altijd benaderd worden op grond van hun religie en ook alleen maar toegang tot hulpmiddelen (bijvoorbeeld centra etc) hebben middels hun religie. Ander probleem is het feit dat Arabische vrouwen hier te maken hebben/gekonfronteerd worden met westers feminisme waar ze vaak ook nog tegen moeten strijden.  

Het antwoord van El Sadaawi is dat het veel meer gaat om het politiek bewustzijn, de juiste analyse van een imperialistisch neokoloniaal wereldsysteem dan onderscheiden tussen westers/oosters feminisme. Als voorbeeld noemde ze de Golfoorlog. Hier waren vrouwen tegen (of voor), in Egypte ook.