UIT: NN #97 van 14 november 1991  

Europa wordt steeds kleiner 

Karavaan Stop Europa '92 

Een veertigtal mensen zijn in de maanden augustus, september en oktober Europa doorgetrokken. In onder andere Bern, Venetië, Lyon, Barcelona en Frankfurt werden manifestaties, feesten en demonstraties gehouden, grotendeels passend in het kader van de kampagne tegen de eenwording van Europa. Het belangrijkste aspekt van de Karavaan Stop Europa '92 vormde het verbeteren van de onderlinge kontakten tussen links-radikale mensen. Richard en Martijn van het Leidse infocentrum De Invalshoek reisden mee en vertellen over hun ervaringen. 

Op 15 augustus j.1. startte de Stop Europa '92 Karavaan in Nederland. Vervolgens trok zij door Duitsland, Oostenrijk, Italië, Zwitserland, Frankrijk en Spanje. Om enerzijds voorlichting en publiciteit te geven over de keerzijden van de Europese eenwording en om anderzijds 'de' of 'een' basis te leggen voor samenwerking tussen infoshops en groepen binnen het (radikaal-)linkse spektrum in Europa. 

Er zijn veel indrukken opgedaan door de mensen die de karavaan invulden, zowel positief als negatief. En een ieder had zo zijn eigen (praktische) problemen, of moeten we zeggen: uitdagingen? Het waren vermoeiende, interessante en opwindende weken. In de steden die aangedaan werden door de karavaan waren programma's georganiseerd met verschillende ingrediënten. Demonstraties, manifestaties, diskussies, concerten, enz. Over het algemeen concentreerde het programma zich op de drie thema's van de karavaan, te weten: Vluchtelingen, Repressie en EEG-strukturen. 

Bajesmanifestatie 

Nadat de karavaan het programma in Nederland had afgewerkt(*), trok ze richting Dortmund en later Frankfurt. Het programma in Frankfurt bevatte ten eerste een grote manifestatie op de Hauptwache, een plein in het (winkel-)centrum van Frankfurt, over de negatieve aspekten van de Europese eenwording. Een manifestatie met speeches, enkele stands en muziek. Wat in Nederland ontbrak, belangstelling, was nu wél aanwezig al kwam die grotendeels uit de links-radikale scene. De tweede dag stond in het teken van bajesstrijd. Buiten de muren van de bajes in Frankfurt-Preungesheim werd een manifestatie met diskussie gehouden, aansluitend een concert. 

De bajes oogt indrukwekkend op negatieve wijze: een flat van tien etages, opgetrokken uit beton met getraliede luchtgaten en/of raampjes, met daaromheen een muur. De gevangenisdirektie had laten weten dat, in geval het binnen de muren uit de hand zou lopen ten gevolge van de mani, de gevangenen hun jaarlijkse 'feestavondje' zouden mislopen. Zo probeerde men om politieke en niet-politieke gevangenen tegen elkaar op te zetten. 

Er werden brieven -afkomstig van gevangenen- voorgelezen, vrienden en vriendinnen van politieke gevangenen hielden toespraken en er werd gezongen. Gedurende anderhalf uur dansten de aanwezigen op muziek en zwaaide men naar de gevangenen. Vele gevangenen reageerden door te schreeuwen of te wenken. Sommigen hingen zelfs spandoeken uit hun raampje of gooiden papiertjes naar buiten. De bekende Duitse leuzen 'Power durch die Mauer' en 'Aufhebung der Isolation' kregen nu echt een beetje gestalte. De manifestatie bij de Frankfurtse bajes was hoofdzakelijk bedoeld voor de vastzittende politieke gevangenen uit de autonome beweging en mensen van de Rote Armee Fraction. 

Een volgende manifestatie vond plaats bij het vluchtelingenkamp in Schwalbach. Ook hier info en muziek maar bovendien was er een gelegenheid om met vluchtelingen te praten. Andere programma-onderdelen in Frankfurt: een bezoek aan een woonwagenkamp en er werd info uitgewisseld tussen de verschillende mensen die meereisden in de karavaan. 

Een vreemd bezoek 

Na een tussenstop van twee dagen in Regentsburg (Zuid-Duitsland) waar de tijd benut werd om te proberen wat meer struktuur in de karavaangroep aan te brengen, reed men richting Wenen. Hier was het programma aanmerkelijk kleiner, hetgeen kwam doordat een beperkte groep mensen voor de invulling verantwoordelijk was. 

Eén van de dagen stond in het teken van het vluchtelingenbeleid. Er werd een bezoek gebracht aan het grootste vluchtelingenkamp in Oostenrijk, bij Traiskirchen. Normaal gesproken worden in dit kamp hoofdzakelijk mensen 'opgevangen' uit Oostbloklanden, maar de laatste tijd ook uit Afrika. Er waren drie keer zoveel mensen aanwezig dan het kamp kon bevatten, 10.000 bij elkaar. Honderden vluchtelingen sliepen op het grasveld van het kamp onder zelf gemaakte overkappingen van onder meer karton. Een kerk had haar deuren geopend waar 200 mensen terecht konden. De rest van de vluchtelingen sliep in het dorp, gewoon op straat. 

Het 'uitstapje' naar Traiskirchen viel niet bij iedereen van de karavaangroep in goede aarde. Richard: "Ik vond het een vreemd gebeuren. Het was begin september. We liepen met iemand van de vluchtelingenorganisatie en een communistische groepering naar het kamp. Een delegatie van ons werd de toegang geweigerd door de kampleiding, we hebben dus geen mogelijkheid gehad om te communiceren met vluchtelingen. Die communist begon toen door een megafoon 'solidariteit' te schreeuwer). We voelden ons heel erg lullig en sommigen van ons werden kwaad op hem. Zoiets doe je toch niet, terwijl je tussen de kreperende mensen staat... en dan nog eens in het Duits en het Engels, wat de meeste vluchtelingen domweg niet verstaan." 

Martijn: "Ik schaamde me dood. Daar sta je dan met een groepje mensen solidariteit te betuigen temidden van doodzieke en hongerende mensen... Ik wilde zo snel mogelijk weg. Later is er dan nog geld ingezameld waarvan voedsel gekocht kon worden." 

Dat het bezoek aan het kamp in het water viel, was voornamelijk te wijten aan het feit dat de Weense kraak-/autonomenscene de organisatie had laten vallen. Een demonstratie samen met de Koerdische beweging -om te herdenken dat 11 jaar geleden de coup in Turkije werd gepleegd- verliep krachtig en goed in Wenen. Ook werd er gediskussieerd omtrent het thema 'Socialtechnologie' (heeft alles te maken met flexibilisering van de arbeid). Deze bijeenkomst ontaardde in een welles-nietes diskussie tussen kommunisten en autonomen over het al dan niet in opstand komen van de arbeidersbeweging. 

De overige tijd in Wenen is besteed aan man- en vrouwdiskussies, info-uitwisseling en dixo. 

Kultureel uitstapje 

Na opnieuw een tussenstop gemaakt te hebben, ditmaal in Fach-am-See, kwam de karavaan aan in Venetië. De tijd hier werd besteed aan het opzetten van een kulturele show met theater, akrobatiek en spektakel. De Italiaanse plaatselijke organisatie wilde het op dat moment net begonnen Internationale Filmfestival aangrijpen om voor de deuren van het gebouw met simpele middelen een kritische boodschap rondom E'92 uit te dragen.  

En zo geschiedde. Voor zo'n 200 rijkeluispersonen, een peloton tot de tanden gewapende ME en een handjevol pers voerde men een 'eat the rich' show op. Een show met van alles en nog wat: akrobatiek, getrommel, theater, dans en vuur. Na een uur kwam er een abrupt einde aan de spontaan georganiseerde openlucht voorstelling, daar de ME het plein vrij maakte.  

Als Richard terugdenkt aan deze show, is hij behoorlijk te spreken over het kulturele aspekt ervan. Maar bij Martijn blijft hoofdzakelijk het ME-optreden hangen. "Op een bepaald moment vertrok het publiek en stonden we daar op het plein, omsingeld door ME. De kultureel uitgedragen boodschap slaagde beter in Bern en Barcelona." Per boot vertrok men, begeleid door politie naar huis. 

Na Venetië volgde Milaan. In 'Parco Lambo' werd een tentenkamp opgezet, waar ook het jaarlijkse festival met die naam plaatsvond. Het programma bevatte concerten, diskussies en een demo tegen repressie. Helaas lag het zwaartepunt op de concerten en verliepen de diskussies nogal chaotisch. Dit was te wijten aan het wederzijdse taal probleem en aan het feit dat de diskussies plaatsvonden in één grote tent waar het vrij rumoerig was. De demo verliep positief, enkele duizenden mensen zorgden voor een dynamisch en krachtig gebeuren. 

Na het festival toog de karavaan op naar 'La Casina', een gekraakte hoeve buiten Milaan. Hier werd de tijd benut om met enkele Italiaanse groepen te praten en informatie uit te wisselen. Tevens werd in deze periode een aktie gehouden voor het Deense consulaat in Milaan, tegen de uitzetting van 1000 Palestijnen uit Denemarken, waarvan er 60 in hongerstaking waren gegaan in een kerk te Kopenhagen. 

Enthousiasme in Bern 

De plaatselijke groep van Bern had haar huiswerk duidelijk beter gedaan. Zo was er een druk bezochte manifestatie in het midden van de stad met bands, dansgroepen, stands en optredens van mensen uit de karavaan. "In Zwitserland roeren de kleinere boeren zich behoorlijk, nu er weer sprake is van toetreding tot de EEG. Dan komt de ekonomische positie van de boeren in de knel. We hebben daar meteen de kranten gehaald met onze anti-Europa karavaan en de manifestaties werden druk bezocht door allerlei mensen. Ze vonden het wel leuk wat wij deden", vertelt Richard. "Maar de reden waarom men daar in grote lijnen tegen een verenigd Europa is, wijkt af van de onze", vult Martijn aan. 

Een diskussiedag bevatte maar liefst zes thema's, te weten: de nieuwe wereldorde, vrouwen en EG, asielpolitiek en migratie, repressie en kriminalisering, kernenergie en kleinschalige agrarische bedrijfjes. De zes groepen die hierover diskussieerden kwamen 's avonds bijeen om alles wat uit de diskussies was gekomen samen te brengen in één diskussie onder het motto 'Verzetsperspektieven'. Helaas kwamen hier niet echt verrassende dingen uit. Het belang van een internationale informatie-uitwisselingsstroom werd benadrukt. Verder is er gesproken over een internationale aktiedag en over het aspekt 'kultuur' binnen de politieke strijd. 

Last but not least in Zwitserland: De demo in Genève tegen de privé-militie van huiseigenaren. Deze hebben op 23 september vijf krakers ontvoerd en aan de poortdeur van de hoofd kommissaris van politie vastgebonden. De demo verliep chaotisch: voor de speeches was geen interesse, iedereen schreeuwde door elkaar, ruiten braken links en rechts (hier is op zich niks mis mee, maar dan moet je er niet 10 minuten naar blijven staan kijken), men wist niet meer welke route te lopen en hoe op de politie te reageren. 

Toen de karavaan zich naderhand op de terugweg naar Bern bevond, werd de bus door een bus met marechaussees gevolgd en na enige kilometers tot stilstand gedwongen. Men wilde een 'routinekontröle' houden ter bescherming van een OPEC-konferentie die in Genève plaatsvond. De karavaangroep wilde eerst met een advokaat overleggen, alvorens op hun vorderingen in te gaan. Men moest vervolgens mee naar het politiebureau vlakbij het vliegveld. Daar zou kontakt op genomen kunnen worden met een advokaat. 

Aangekomen op het bureau werd de groep echter opgedeeld en in busjes naar verschillende bureaus in Genève gebracht en in cellen gestopt. Fouillering volgde, paspoorten en personalia werden uitgezocht. Groepje voor groepje bracht de politie hen weer bij elkaar bij het vliegveld, waar heel vlijtig de bus ondersteboven bleek te zijn gekeerd. Drieëneenhalf uur heeft de groep vastgezeten.  

Teleurstelling in Lyon 

In eerste instantie was er een redelijk druk programma georganiseerd. Helaas konden enkele onderdelen niet doorgaan, zodat de rest van het programma wat magertjes bleek. Middenin de wijk 'Vaulx-en-Velin' in Lyon, waar veel gekleurde mensen wonen, was een concert georganiseerd met RAI-muziek, reggae, akrobatiek e.d. In de zaal heerste een hektische sfeer. Groepen mensen kwamen binnen zonder te betalen en dat irriteerde wel (het was een benefiet). Verder werd er veel geschreeuwd door ladderzatte personen, dit tot ergenis van de band die als eerste speelde. Toch was het redelijk gezellig in het begin, al kun je je afvragen waarom er in alle talen gezwegen werd over Europa '92. Later die avond werd de sfeer steeds vrouwonvriendelijker. De karavaangroep verliet dan ook in een vroeg stadium de zaal.  

De plaatselijke demo tegen E'92 telde wel 50 mensen! (10 Fransen...) In een vroegtijdig stadium werd de demo tegen gehouden op een brug en omsingeld door bewapende ME. De mensen dienden de vlaggen (knuppels met zwarte zakdoeken) in te leveren en tevens de spuitbussen. Daarna mocht er verder gedemonstreerd worden, maar wel door netjes op de stoep te gaan lopen, hetgeen geweigerd werd. Gedurende een kwartier was er onenigheid; chaos en besluiteloosheid. Uiteindelijk keerde de groep terug naar waar men vandaan kwam, begeleid door ME. 

In Barcelona waren drie programmadagen. Eén daarvan bevatte diskussiethema's over repressie & controle, patriarchaat en E'92. Ze bleven vanwege het vele vertaalwerk weer steken tot op het niveau van info-uitwisseling, net als in de andere landen. De tweede dag werd besteed aan een theatershow op de Ramblas, met veel info over E'92. 

Draagvlak onevenwichtig 

Voor aanvang van de tour door Europa, schreef de voorbereidende groep dat er een redelijk groot draagvlak voor de karavaan bleek te zijn in de diverse landen die aangedaan zouden worden.  

Richard vindt die uitspraak achteraf voorbarig een heeft met name in de zuidelijke landen de nodige teleurstellingen ondervonden. "In Italië, Spanje en Frankrijk was dat draagvlak duidelijk niet groot genoeg. Dat heeft alles te maken met het feit dat het infowinkel-overleg van waaruit de tour is opgezet, met name ingevuld werd door mensen uit Duitsland, Denemarken, Nederland en Zwitserland. De kontakten met mensen uit de zuidelijke landen waren incidenteel, dus geen gezonde basis voor een gedegen voorbereiding. Zo moesten we in Italië samen met de Italiaanse groepen gaan bedenken waar we over zouden kunnen diskussiëren." 

De Karavaan Stop Europa '92 werd gedurende twee jaar voorbereid door een groep mensen uit Nederland en Duitsland. Deze personen beschikken inmiddels over vrij veel kennis met betrekking tot de negatieve gevolgen van een Verenigd Europa. De langdurige voorbereiding mondde uiteindelijk uit in vermoeidheid. In de laatste maanden die vooraf gingen aan de start van de tour, sloeg de vermoeidheid en spanning uiteindelijk vernietigend toe. De meeste mensen van deze groep hadden geen energie meer over om ook nog eens twee maanden Europa door te toeren en besloten thuis te blijven. 

Het gevolg hiervan was dat de meeste van de veertig meereizende personen, niet genoeg op de hoogte bleken te zijn van de nadelen die een verenigd Europa met zich meebrengt. Dit was vooral nadelig in de zuidelijke landen, waar men nog slecht op de hoogte is. Martijn beaamt dat de karavaan op het inhóudelijke vlak duidelijk gefaald heeft, dat het uitgangspunt 'De keerzijde van Europa'92' uitdragen mislukt is. Daarentegen zijn de onderlinge kontakten sterk verbeterd, hetgeen uiteindelijk het tweede doel was van de tour. 

Verschil in achtergrond 

De groep personen die de autobus bevolkte, bestond grotendeels uit Duitse mensen. Voor de rest voornamelijk Nederlanders, Denen en Fransen. De interne sfeer werd duidelijk bepaald door de inbreng van de Duitse groep. 

Richard vond met name de eerste twee weken erg vermoeiend, doordat er zoveel onderling gediskussieerd moest worden als gevolg van de onderlinge verschillen. "De Duitse mensen gaven zelf toe dat er in de karavaan een Duitse sfeer hing. Ze vonden de Nederlanders toleranter en de Franse mensen minder negatief dan henzelf en meer open staan voor andere meningen. Door de Duitse manier van aanpak is het kontakt in Nederland tussen de plaatselijke groepen uit Leiden, Den Haag en Rotterdam enerzijds en de karavaangroep anderzijds, ook vrij stroef verlopen." 

Ondanks herhaaldelijke pogingen om die overheersende Duitse inbreng te doorbreken, veranderde er weinig. Martijn zag ook weinig ruimte om de problemen aan te kaarten, het tourschema zat te strak in elkaar. "De karavaangroep zat middenin een hektische periode waarin al zoveel te doen was. Het bleek nauwelijks mogelijk om eens even rustig over de verschillende kulturen en opvattingen te gaan zitten praten." 

Waren die tegenstellingen dan -al niet naar voren gekomen in de twee jaar durende voorbereiding van de karavaan? Richard: "De diverse thema's werden bediskussieerd door gemiddeld tien mensen. Ze weten waar ze het over moeten hebben en dat praat natuurlijk beter dan in een groep van 40 personen." 

Driekwart van de groep die aanvankelijk mee zou gaan, haakte dus na langdurige voorbereiding in een laat stadium af door vermoeidheid. Was het dan niet beter geweest de karavaan in een later stadium te laten vertrekken? "In mei zagen we de bui al hangen en is er al voorgesteld om de karavaan een jaar later te houden, in '92. Met name op aandringen van de Nederlandse mensen hebben we van dat voorstel afgezien. Achteraf heb ik daar geen spijt van", aldus Richard. "Er is veel geleerd, waarmee we in de nabije toekomst meer kunnen doen, de kontakten zijn internationaal verbeterd." 

Uitgeholde strukturen 

De kontakten tussen radikaal-linkse mensen zijn in diverse Europese landen dus verbeterd. Maar in de praktijk blijkt dat Duitsers, Engelsen, Fransen en noem maar op tot nu toe weinig interesse tonen voor wat er aan politieke ontwikkelingen in landen buiten hun grenzen plaatsvinden. Botst dat niet met het idee om de internationale kontakten voor informatie-uitwisseling te versterken?  

Martijn: "Wellicht is dat nu zo, maar de gevolgen van een verenigd Europa gaan ons allemaal aan. Als er ongeveer 300 wetten gelijkgesteld gaan worden over alle landen, dan is het helemaal niet verkeerd om een Europese verzetsstruktuur te kreëren. Je moet beginnen om een eigen informatiestruktuur op te zetten, waarmee je door kan brieven wat er in jouw land plaats vindt aan ontwikkelingen en het verzet daartegen. Je kunt daarvan leren. Verder kun je gemakkelijker iets Europees organiseren, bijvoorbeeld een protest bij een bepaalde Europese konferentie van politici." 

Het klinkt allemaal wel aardig, maar wat moet je hier in Nederland vandaag de dag als infowinkel met binnenkomend nieuws over -zeg maar- ontwikkelingen in Italië, als er weinig georganiseerde groepen zijn aan wie je dat nieuws kwijt kunt. De links-radikale struktuur staat op een laag pitje.  

Martijn: "Ook zonder grote groepen mensen aan wie je de info kwijt kunt, heb je een duidelijke funktie. Zo dreigde de Deense regering een groep Palestijnen uit te wijzen. De infocentra in Europa ontvingen een brief van Denen die zich ervoor inzetten de Palestijnen te laten blijven in Denemarken. Vanuit de diverse infocentra werden er protestbrieven gestuurd naar de Deense ambassades in de landen." 

Maar houden mensen die in de infocentra werken, zich dan hoofdzakelijk bezig met buitenlandse ontwikkelingen? Richard: "Er zijn hier wel mensen bezig met het vrijwel uitsluitend op de voet -letterlijk en figuurlijk- volgen van buitenlandse politieke ontwikkelingen, terwijl ze hier in hun direkte omgeving niets doen en slecht funktioneren. Dat vind ik niet goed, want zonder energie te stoppen in het verbeteren van de linkse struktuur in je woonomgeving, heeft het volgens mij niet veel zin. In De Invalshoek (infocentrum in Leiden) zijn we duidelijk bezig diverse projekten te verwezenlijken binnen de stad, waar de binnenkomende info uit andere landen mooi bij aansluit." 

Zo vond er tijdens het Nederlandse gedeelte van de Stop Europa '92 karavaan een drukbezochte informatie-avond over stadproblematiek plaats in Leiden. 

Internationaal verzet 

Richard denkt niet dat het mogelijk is het verzet op Europees niveau gemeenschappelijk gevoerd kan gaan worden. "Er zijn te grote verschillen in hoe we aankijken en omgaan met ontwikkelingen. Kijk maar hoe dat ging met de internationale kampagne tegen Shell. In Duitsland werd Shell aangepakt als multinational, terwijl we hier al jaren het imago wilden breken vanwege diens banden met Zuid-Afrika. Dan wordt de strijd wel gezamenlijk gevoerd, maar op een andere manier ingevuld. Daar is weinig gemeenschappelijks in te vinden. Hier werken we soms samen met gevestigde komitees, in Duitsland beginnen ze daar niet aan. Wil je internationaal het asielbeleid gaan bestrijden, dan krijg je dezelfde problemen." 

Ze hebben verschillende dingen opgestoken binnen het alternatieve reisgezelschap. Richard: "Ik heb het idee qekregen dat Duitsers zo bezig zijn met het vechten tegen de repressie die over hun heen komt, dat ze nauwelijks er aan toe komen om te strijden tegen andere verontrustende ontwikkelingen. Ik snap nu ook beter waarom wij positiever denken, dat we toch wel in een meer bevoorrechte positie verkeren dan bijvoorbeeld de mensen in de zuidelijke landen. Ik vind ook dat we ons niet moeten laten meeslepen hier in een soort van repressiedenken. Als je merkt dat je post regelmatig te laat binnenkomt, dan kun je daar heel ongerust over gaan doen, maar je kunt er ook achterheen gaan. Op het moment dat je je laat meeslepen in repressiedenken, kom je al gauw niet meer aan konstruktieve dingen toe. We moeten niet dezelfde fout maken die veel Duitse mensen maken en die heftig op repressie reageren en de rest te vergeten."  

Peter & Alex 

* een weergave hiervan lees je in NN #94 (03-10-91)