UIT: NN #96 van 31 oktober 1991   

Transporten radioaktief afval naar borssele 

Al enkele maanden is een groepje mensen bezig met uitzoekwerk en plannen makerij rond de verwachte transporten van radioaktief afval van het Noordhollandse Petten naar het Zeeuwse Borssele. Deze transporten, dachten we, gaan volgend jaar zomer plaats vinden, dus nog tijd genoeg. Afgelopen weken is echter gebleken dat ze eind dit jaar (in december dus) al met die troep gaan rijden. Maanden minder tijd dan verwacht om leuke dingen te verzinnen.  

Waarom gaat het afval naar Borssele... 

Tot 1982 werd het laag en midden-radioaktieve afval uit Nederland in de Atlantische Oceaan gedumpt. De protesten daartegen, begonnen in het midden van de jaren zeventig, werden steeds heviger, massaler en grimmiger (in 1982 werden meer dan 100 ME'ers ingezet om de transporten van Petten naar Den Helder te begeleiden), totdat eind '82 besloten werd om het afval niet langer in zee.te dumpen en het op land op te slaan. 

Omdat tot dan toe het afval verzameld werd op het terrein van het Energie Centrum Nederland in Petten, werd dat na veel wirwar maar aangewezen als opslagplaats tot er een interim (dus ook tijdelijke) opslagplaats ergens anders was gevonden. Voor de opslag in Petten werd een vergunning voor 5 jaar afgegeven die in 1987 verlengd werd tot eind 1992. Dan moet het definitief van het ECN terrein verdwenen zijn. Om de vergunning van de gemeente te krijgen moesten er wel wat toezeggingen gedaan worden. Zo is ondermeer afgesproken dat er minder geschoten zou gaan worden op een militair oefenterrein in de buurt (hier hadden de toeristen nogal last van). 

De onlangs overleden VVD'er en oud Commissaris van de Koningin van Gelderland "Molly" Geertsema trok met een stelletje ambtenaren door Nederland op zoek naar gemeentes die dat afval wel op zouden willen slaan. Geertsema, die zich al eerder onvergetelijk had gemaakt door te verklaren dat de AKB aan geld kwam door het plegen van bankovervallen, verklaarde nu om gemeentes gerust te stellen publiekelijk dat griesmeel veel gevaarlijker is dan kernafval.  

Dat gerust stellen lukte niet zo best, van de 20 gemeentes die planologies gezien in aanmerking kwamen, bleven er een aantal over die niet meteen Nee zeiden. Moerdijk en Borssele waren de belangrijkste kandidaten. In, door de aktiegroep 'De Wraak van Jonkheer De Brauw' gejatte papieren uit het Ministerie van Economische Zaken (juni 1985), bleek onder meer dat er al financiële afspraken waren gemaakt met de provincie Noord-Brabant en het noodlijdende industrieterrein Moerdijk.  

Door onder meer deze perikelen wordt Borssele gekozen als lokatie waar het afval opgeslagen moet gaan worden. Ondertussen was er een bedrijf opgericht dat het radioaktief afval moet gaan opslaan en beheren, de COVRA: Centrale Organisatie Voor Radioaktief Afval. In het dorp Borssele ontstaat flink verzet als blijkt dat het opslagterrein nog geen 500 meter van de dorpskern gepland is. Na een aantal chaotische vergaderingen en mobilisering van de inwoners wordt een andere lokatie aangewezen: een paar honderd meter verder achter een dijk.  

De COVRA begon met de bouw van het opslagcomplex. Het verzet zakte in elkaar omdat er teveel gewicht was gegeven aan het argument van de lokatie en niet aan de opslag van gevaarlijk radioaktief afval zelf, op een aantal boeren na die door procederen. Die procedures lopen nog steeds, maar een verbod of zelfs maar uitstel van de bouw is niet bereikt. Wel is het nog steeds zo dat de COVRA niet echt goed ligt bij de meeste bewoners.  

Een ander resultaat was een stuk minder vertrouwen in de bestuurders en ambtenaren, omdat men vindt dat er absoluut niet naar hen is geluisterd; ruim 3000 bezwaarschriften (meest uit de omgeving) zijn van tafel geveegd. Tot zover een stukje geschiedenis en de huidige stand van zaken. 

... en wat is daar dan op tegen? 

Radioaktief afval wordt algemeen als belangrijkste argument tegen kernenergie gezien en de laatste jaren lijkt het wel het enige argument te zijn geworden, na het ontdekken en ontwerpen van de inherent veilige kerncentrale. De atoomlobby heeft er baat bij dit zo te houden. Er wordt niet meer gepraat over de gore uraniummijnbouw (of het gaat over hoe slecht de Russen en de Oostduitsers dat in het verleden hebben gedaan), er wordt niet meer gepraat over proliferatie van kernwapens door kerntechnologie (zie o.a. Lekker Fris over Irak in het septembernummer), gezwegen wordt over lage stralingsdoses, over de gevaren bij de duizenden transporten, over de ontelbare kleine ongelukjes en de grotere, over de gigantiese vervuiling bij het opwerken, over de atoomstaat, over de centralisatie (en dus minder inspraak van de konsument) die noodzakelijk is voor grootschalige energieproduktie zoals bij kernenergie het geval is, etc. 

En de Nederlandse atoomlobby doet alsof het afvalprobleem is opgelost als de COVRA-opslagplaats in Borssele in gebruik wordt genomen. Ook zullen we de argumenten weer horen dat het vooral gaat om radioaktief afval uit ziekenhuizen en laboratoria. Maar verreweg het grootste gedeelte komt uit de Nederlandse kerncentrales, zeker als het gaat om het laag- en middel-afval. In het midden van de jaren '90 komt het hoog radioaktief afval terug van de opgewerkte brandstofstaven uit La Hague en Sellafield. Dit afval blijft honderdduizenden jaren radioaktief en gevaarlijk. 

Ook dit moet opgeslagen worden op het complex in Borssele. De oppervlakte van het complex is echter ook al berekend op afval uit 3000 MW nieuw vermogen. Als de COVRA in Borssele dus geopend en geaksepteerd is, lijkt het afvalprobleem opgelost en een belangrijk obstakel uit de weg voor de bouw van meer kerncentrales in Nederland.  

Het probleem is echter niet opgelost, behalve dat de opslag in Borssele tijdelijk (interim heet dat) is (voor 50 tot 100 jaar), is het enige dat opgelost is het plaatsgebrek. Wat er na die periode van 50 tot 100 jaar mee moet gebeuren is totaal onzeker. Men denkt aan de opslag in zoutkoepels, maar in steeds meer landen en bij steeds meer onderzoeken blijkt die mogelijk telkens gevaarlijker dan aangenomen. Het lijkt dan ook niet onwaarschijnlijk dat de interim opslag veranderd zal worden in definitieve opslag als die op een andere manier niet haalbaar is.  

Maar ook de opslag in Borssele is onveilig; het is een droge opslagmethode hetgeen betekent dat het zwaar-radioaktieve afval (dat warmte afgeeft) gekoeld zal worden door lucht. Daarmee is heel weinig ervaring, de meest gebruikte methode is koeling door water. Bij een lucht gekoelde opslagplaats in Wales zijn de vaten gaan roesten, ontstaat er gas en is er explosiegevaar. Een bijkomend probleem is dat het terrein buitendijks ligt. Bij hoge waterstand is overstroming niet denkbeeldig (hoeveel zal de zeestijging zijn door het broeikas effect de komende 100 jaar?). Ook ligt het midden tussen gevaarlijke industrieën; een kerncentrale, een olieraffinaderij, een groot LPG opslagstation en een chemische fabriek (Dow Chemical). 

Het belangrijkste argument tegen niet alleen deze, maar tegen elke opslag, zal moeten blijven dat er eerst gestopt moet worden met het produceren van het afval en dat dan aan de minst gevaarlijke methode de voorkeur gegeven moet worden. Maar zolang er nog kernafval geproduceerd wordt, is geen enkele opslagmethode voor kernafval bespreekbaar! 

Wat, waar, hoe en wanneer 

De hoeveelheid radioaktief afval dat getransporteerd moet gaan worden, is zeer groot, waarschijnlijk gaat het om enkele honderden vrachtwagens vol. Al het laag- en midden radioaktief afval wat vanaf 1982 geproduceerd is moet naar Borssele toe. De COVRA heeft zelf een ophaaldienst met enkele vrachtwagens, die elke dag door het land rijden om afval van de producenten (zo'n 300 bedrijven) op te halen. Dit afval wordt dan bij ECN/COVRA behandeld en voor een groot deel in grote betonnen vaten geperst.  

De eigen vrachtwagens van de COVRA lijken niet geschikt om deze betonnen vaten te vervoeren, en we verwachten dan ook dat er bij transportbedrijven diepladers gehuurd gaan worden. Zo ging het ook bij de transporten voor de dumpingen in zee. Vrachtwagenchauffeurs worden de laatste tijd door de COVRA wel via advertenties gevraagd. Het is nu nog niet duidelijk of de vrachtwagens in colonne met politiebegeleiding gaan rijden, logies lijkt dat echter wel. Ze zullen wel rekening houden met protesten.  

Hoewel de route niet bekend gemaakt zal worden en ook van de omstandigheden af zal hangen, zijn er een aantal punten waar ze langs moeten komen. Ten eerste moeten ze het ECN-terrein verlaten en het COVRA-terrein in Borssele op. Daarna zijn vooral op de stukken Petten-Alkmaar en Bergen op Zoom-Borssele de mogelijkheden voor de COVRA om alternatieve routes te nemen zeer beperkt. Het is ook aan te nemen dat ze het liefst op snelwegen zullen willen rijden. Dat schiet (meestal) lekker op en akties zijn moeilijker (maar lang niet onmogelijk). 

Maar blokkades zijn natuurlijk lang niet het enige dat gedaan kan worden. Ook de COVRA zelf kan een aktieobject zijn, ze hebben drie vestigingen; het hoofdkantoor in Middelburg, Loskade 29, het terrein in Borssele en op het ECN terrein in Petten. Hun eigen vrachtwagens zijn makkelijk herkenbaar en rijden over 's Heren wegen. Als er vrachtwagens (diepladers) gehuurd gaan worden, zijn die bedrijven mogelijkheden. De producenten van het afval kunnen aktiedoelen zijn, etc.  

Maar behalve dat soort akties is het ook belangrijk dat gemeentes (vooral kernwapenvrije) te horen krijgen dat deze transporten over hun grondgebied (kunnen( rijden en om te proberen ze dat te laten verbieden of minimaal hun burgers daarvan op de hoogte te brengen. Mensen die aan mogelijke routes wonen kunnen op allerlei manieren hun ongenoegen laten blijken. Etc. etc. 

Kortom, geen reden om je te vervelen, eind dit en begin volgend jaar! We zouden het zeer slecht vinden als deze transporten ongehinderd door het land kunnen razen naar Borssele. We hebben natuurlijk niet het idee dat we ze daadwerkelijk kunnen stoppen, maar beseffen ook dat dat absoluut geen reden is om dan maar niets te doen. 

Landelijke aktievergadering 

Om wat konkreter te praten over akties is er een Landelijk Overleg afgesproken. Als je van plan bent aktie te gaan voeren tegen deze transporten, dan is het belangrijk dat je komt. We zullen o.a. gaan praten over wat er allemaal al bekend is over de transporten, routes en mogelijke aktiepunten, aktiemomenten, wat je allemaal kan doen met een klein groepje of met een grotere groep. Ook zullen er afspraken gemaakt moeten gaan worden over wat er allemaal nog met gebeuren tussen nu en het moment dat de transporten werkelijk gaan rijden. 

Dus kom op het aktie-overleg op 10 november. Om 13.00 uur, Kampersingel 70 in Haarlem (als het niet ontruimd is tenminste)  

Stop COVRA