Naar archief

UIT: NN #95 van 17 oktober 1991   

Opkomend europees nationalisme 

Zoektocht naar een nieuwe identiteit? 

"Einigkeit und Recht und Freiheit

Für das deutsche Vaterland

Danach lasst uns alle streben

Brüderlich mit Herz und Hand!

Einigkeit und Recht und Freiheit

Sind des Glückes Unterpfand

Blüh'im Glanze dieses Glücks

Für das deutsche Vaterland" *) 

Deze maand een jaar geleden werd 'die Einheit' en feit. De nieuwe Duitsers in het Oosten waren voortaan gewoon landgenoten. De wisselkoers van één op één voor de oude Ost-marken was daarvan een symbolische erkenning. Het oosten blijkt echter een kruitvat. De nieuwe Duitsers zijn in de ogen van de oude Duitsers (de Wessis) tweede rangs burgers. Ook moeten ze zich zelf zien te definiëren na een periode van veertig jaar waarin de partij dat deed.  

Het afstand nemen van het nabije verleden gebeurt via het ontmaskeren van Stasi-spionnen, niet door een verwerken van veertig jaar DDR. Net als in de Baltische staten heerst bovendien de misvatting dat omdat het communisme 'fout' was, iedereen die daar ooit tegen was door de geschiedenis in het gelijk gesteld is en dus gerehabiliteerd dient te worden. Net als in Litouwen worden fascisten zo in de ogen van delen van de bevolking in het oosten van Duitsland tot helden van het vaderland. 'Rudolf Hess lebt!' roepen jonge Oost- en Westduitsers en masse.  

De regering Kohl draagt zijn steentje bij. Als rechts-extreme jongeren, vaak jongetjes van 14-16 meeslepend in het avontuur, via aanslagen op asielzoekers en 'Turken' hun Duits zijn willen bewijzen, roept Kohl dat nu er geen draagvlak meer is voor het ongelimiteerd toelaten van asielzoekers de Grondwet veranderd moet worden. 

Vreemdelingenangst 

Dat jonge neonazi's op grote schaal gewelddadig optreden tegen 'niet-Duitsers' heeft niet alleen te maken met de geringe pakkans. Onder veel grotere groepen dan de brandbommengooiers heerst de overtuiging dat Duitsland (en Europa) ten onder dreigt te gaan aan een overstroming door vreemde kulturen. De angst daarvoor wordt vertaald in het luidkeels roepen om bescherming van de eigen kultuur. Bij velen leidt de vreemdelingenangst, via onverschilligheid tot vreemdelingenhaat. 

Een deel van de toeschouwers van de aanvallen op de asielzoekers(flats) in Hoyerswerda ondersteunden de aanvallers met applaus. Dat leidt tot een psychose, Dresdenaren roepen: 'de Turken pikken onze woningen in'; terwijl in Dresden helemaal geen Turken wonen. Net als voor antisemitisme de aanwezigheid van joden niet vereist is, zijn er geen Turken nodig voor vreemdelingenhaat.  

De Duitse oplossing om een plaats als Hoyerswerda buitenlandervrij te maken is daarom niet slechts het toegeven aan eisen van neonazi's, het zal de haat ook niet doen afnemen. Het probleem zit hem in het denken in termen van een eeuwige, onveranderlijke Duitse kultuur en dito Vaterland. 

Europese vaderlandsliefde 

Het is een misverstand te denken dat de vaderlandsliefde alleen in Duitsland aan populariteit wint en leidt tot geweld tegen buitenlanders, of mensen met een andere kleur. In België is het Vlaams Blok een grote stemmentrekker met haar leuze "Eigen Volk Eerst" en durft alleen Agalev (Anders gaan leven, zoiets als in Nederland GroenLinks) nog te pleiten voor verbetering van de positie en rechten (kiesrecht) voor migranten.  

In Frankrijk wordt Le Pen aan alle kanten rechts gepasseerd. Bijvoorbeeld door oud-president Giscard d'Estaing die een eind wil maken aan de 'invasie'. Veertig procent van de Fransen heeft tegen die term overigens geen enkel bezwaar, zo blijkt uit opinieonderzoek. Geweld tegen migranten en asielzoekers is in landen als België, Frankrijk en Engeland ook geen nieuws meer, omdat het zo vaak voorkomt. In Engeland is het 'Paki-beating' nog net geen nationale volkssport en verschijnen jaarlijks verontrustende overzichten van raciaal gevoed geweld tegen mensen met een niet-blanke huidskleur. 

Net als in Duitsland heerst in Frankrijk een bezorgdheid over het verlies van de eigen kultuur. De hoofddoekjesaffaire werd aangegrepen om 'de achterlijkheid van de moslims' duidelijk te maken. Mitterrand, die toen hij president werd beloofde een kiesrecht voor migranten in te voeren, hoor je daar niet meer over. Zijn konservatieve tegenstanders Chirac en Giscard schurken zich op lokaal niveau aan tegen het Front, National van Le Pen. Op nationaal niveau eisen ze dat alleen wie een Franse vader en moeder heeft bij geboorte de Franse nationaliteit krijgt. 

Bloedbanden om de bodemgebondenheid te bepalen zijn ook in Duitsland nog steeds aktueel. Als je ouders ooit verdreven werden naar de Sovjet Unie ben je op grond van afstamming volgens de wet Volksduitser. Ook wie bewezen heeft historische banden met het vaderland te hebben blijft welkom. Zo staat de deur open voor degenen in Oost-Europa die met een lidmaatschap van opa van de SS kunnen zwaaien, Het verzet tegen Hitler had geen pasjes en was in overheidsogen niet zo vaderlandslievend, zodat Duitsers of Russen die een Duitse vader hadden die zich (gewapend) verzette tegen de nazi's ongewenst zijn. 

In Italië wist de regering niets beters te bedenken dan gevluchte Albanezen mooie beloften te doen om ze vervolgens retour Tirana te sturen. Venetiaanse winkeliers namen al eerder het heft in eigen hand, Zij verjoegen Afrikaanse straathandelaren van hun trottoirs. Dat stopte pas toen de gemeente de missie van de winkeliers overnam. Zelfs in Luxemburg het land waar minder autochtonen dan inwoners uit andere EG-landen wonen verschijnen de leuzen 'weg met buitenlanders' op de muren. 

Zekerheden verdwijnen 

Het lijkt erop dat het opkomend nationalisme in Europa alles te maken heeft met het zoeken naar een nieuwe identiteit in een veranderende wereld. Dat geldt natuurlijk voor de mensen in Oost-Europa die 'hun' politieke systeem zien instorten. Maar ook in West-Europa is alles in beweging. De ontwikkelingen in het kapitalisme, een verdergaande konsentratie van kapitaal, een steeds hogere arbeid produktiviteit, een automatisering en robotisering in opmars, leiden tot een massale uitstoot van arbeidskrachten. Vroegere zekerheden die mensen een bepaalde identiteit gaven verdwijnen. 

Werkte je in vroeger jaren je leven lang bij één baas, tegenwoordig ben je voor je het weet werkloos. Was je vroeger jong tot je veertigste, nu ben je met vijfentwintig al te duur en te oud. Door de gevestigde politieke partijen wordt steeds nadrukkelijker over 'golven asielzoekers' gesproken waartegen 'dammen' moeten worden opgeworpen, om de welvaart van het land te kunnen handhaven.  

Als dan ook gefulmineerd wordt tegen die 'achterlijke of onaangepaste islamieten', die weigeren zich te voegen naar de zeden, gewoonten en wetten van het land waarin zij wonen, worden grote groepen gevoelig voor 'de argumenten' van de Le Pen's. Die zeggen immers niet alleen hetzelfde, maar komen ook nog met een oplossing. 

Het niet verbieden van racistiese partijen speelt ook een rol. Als wat die partijen zeggen niet-demokraties zou zijn, zouden ze in een rechtsstaat toch zeker wel verboden worden. Al met al worden racistiese politieke vertogen geaksepteerd en getolereerd. Het is onjuist Kohl direkt verantwoordelijk te maken voor de gewelddaden tegen migranten en asielzoekers. Maar Kohl draagt wel bij aan een klimaat waarin grote delen van de Duitse bevolking aan de kant gaan staan toekijken als er ruiten ingegooid worden van asielzoekerswoningen, door voortdurend te roepen dat het recht op asiel ingeperkt moet worden.  

Duitsland neemt nu grotendeels het Nederlandse model over: zes weken opvangen in kazernes en dan de 'oneigenlijke asielzoekers' selekteren en eruit gooien. In Nederland was het Lubbers die in 1985 de toon zette. Toen enkele duizenden Tamils toevlucht zochten in Nederland zei hij 'niet te snappen wat mensen gewend aan palmen kwamen zoeken in een land dat geschikt is voor het inrichten van elfstedentochten'. Nederland neemt naar verhouding veel minder asielzoekers op dan Duitsland en Frankrijk. 

Die landen fungeren ook als bufferstaten. Toch roept de verantwoordelijke staatssekretaris Kosto dat het hem boven het hoofd groeit. En terwijl er elk jaar enkele duizenden mensen méér asiel vragen, neemt het aantal erkenningen af. Ook Kok draagt een steentje bij aan het kriminaliseren van buitenlanders, met zijn verhalen over het misbruik dat illegalen van sociale voorzieningen zouden maken. (Alle onderzoeken daarnaar tonen aan dat illegalen wel uitkijken van die voorzieningen gebruik te maken). 

Stammtisch 

Ondanks een toenemende buitenlanderangst en vreemdelingenhaat in andere Europese landen, is Duitsland momenteel het land waar het geweld de meeste instemming krijgt. Niet die paar duizend neonazi's, waaronder heel wat skinheads, zijn het grootste gevaar. Die kun je immers oppakken, voor de rechter slepen en opsluiten. En Duitsland had toch ook een verbod op het vermomd op straat lopen.  

Het probleem is de Stammtisch, die mompelt dat die jongens goed bezig zijn. Van Kohl valt niets te verwachten, president Von Weiszacker is, net als de autonomen teveel intellektueel om de gemiddelde Duitser aan te spreken. Gelukkig komt er verbaal geweld uit onverwachte hoek. Bildzeitung keert zich tegen de neonazi's. Hetzelfde blad had eerder overigens fors aan de stemmingmakerij tegen buitenlanders bijgedragen. Onder andere in september via grote reclameborden met een overvolle wachtkamer en de tekst 'Asielzoekers in het Ruhrgebied - Wie zal dat betalen? Hoe gaat het verder?' Gelukkig was er in Essen een aktiegroep die de borden kapotsloeg.  

Zodra bekend was welke skinheads gearresteerd zijn als verdachten van het in brand steken van een woning van Libanese asielzoekers in Hünxe (Noordrijn-Westfalen), waarbij de 8-jarige Zeinab en haar zusje zwaar gewond werden, kwam Bild met een verrassende voorpagina. 'Vergeet ze nooit, deze gezichten', schreeuwt het blad onder een foto van de drie verdachten. Namen, adressen worden aan het volk gegeven, want 'Zij hebben de kleine Zeinab op hun geweten, zij hebben schande over ons land gebracht'. Daags daarvoor opende de grootste krant van Duitsland met een foto van Zeinab in het ziekenhuis onder de kop 'Kijk wat jullie gedaan hebben, stelletje lafaards'. 

Het zou mooi zijn als de Stammtisch dit keer naar Bild luistert en zijn steun aan de rowdy's intrekt. Het zijn immers de gewone Duitsers die dienen te beseffen dat "Rudolf Hess Lebt!", Turkenhaat en het overal kalken van SS-tekens in een demokratie niet past. Het zou, als dat begrip doordringt, het politieke einde zijn van de neonazi's. Want of ze nu niets doen uit vrees voor de Stasi, het Bundes Kriminal Ambt, of de Stammtisch, dat doet er niet toe. 

Van mij mogen ze thuis blijven luisteren naar hun platen (of zijn het al cd's) met toespraken van de Führer. Als ze hun bek in het openbaar maar niet meer open durven doen, en hun handen thuis houden. Als de Bildkampagne doorgaat kan dat gebeuren, want uiteindelijk heeft het blad gelijk: Het zijn een stelletje lafaards, die schande over Duitsland hebben gebracht.  


Erik 

*) Sinds de eenwording van de beide Duitslanden besluit de televisie dagelijks haar uitzendingen met het in beeld en ten gehore brengen van het eenheidslied.  

Naar boven
Naar overzicht dit nummer
Naar Jaargang 1991