UIT: NN #92 van 5 september 1991  

Welkom in utopia 

Iedereen droomt wel eens van een wereld waar geen oorlog is, waar iedereen te eten heeft en alles rechtvaardig verdeeld is. Door de jaren heen zijn er verschillende utopieën beschreven en soms ook uitgeprobeerd. Even zo vele keren is dat mislukt... Mensen van de uitgeverij Atalanta hebben een boekje uitgebracht met daarin een plan voor een anarchisties dorp.(zie NN #85) Ze gaan daarbij uit van een aantal dingen, die voor hen niet ter diskussie staan. Kernbegrippen daarin zijn: anarchisme, ekologie, veganisme en skeptisisme. Het is de bedoeling om via dit boekje met andere mensen in kontakt te komen, met hen in discussie te treden en daaruit het plan eventueel aan te passen. De praktiese uitwerking volgt daarna. Het dorpje moet Akigoloké (achterstevoren ekologika) heten. Zelf denken ze dat dat best nog jaren kan duren voor er werkelijk zo'n anarchisties dorp bestaat. Een gesprek met Michèl, de schrijver van het boekje, en Rymke, die één van de bedenksters is.   

Wat moet ik me voorstellen bij een anarchisties dorpje, is dat helemaal autonoom of wat? 

Michèl: "Het is niet de bedoeling om helemaal autonoom te zijn en ik denk ook dat het niet mogelijk is. Ik zie de noodzaak daarvan niet in. Je woont met allerlei mensen op de wereld bij elkaar, wat is er tegen samenwerking? Ik kies er wel voor om in een aantal basislevensbehoeften een zekere mate van zelfvoorziening te krijgen. Je blijft afhankelijk van de mensen in de rest van de wereld, maar dat geeft toch niet? Dat is eerder een stimulans om te zorgen dat de rest van de wereld ook leuk wordt. Je kan natuurlijk op een eilandje gaan zitten en denken dat dat ideaal is, dat kan uitstraling hebben. Maar doordat je afhankelijk blijft van de rest van de wereld blijf je ook met de buitenwereld in kontakt. Doordat je met mensen te maken hebt kan de uitstraling groter zijn. Het lijkt me een illusie om geïsoleerd te zitten. 

"Het is natuurlijk vaak zo dat mensen gedwongen worden in de arbeidsdeling en dat leidt eerder tot een beperking, maar het kan natuurlijk ook zo zijn dat mensen zich daar door kunnen ontplooien, en niet altijd maar alles hoeven. In de maatschappij waarin geen arbeidsdeling is, daar is iedereen in feite boer of boerin en ik denk niet dat mensen daarvoor kiezen, ik kies daar niet voor. Het heeft heel veel interessante kanten als je meer gaat samenwerken en daardoor ontstaan een heleboel specialisaties en dat sluit weer aan op hobby's en interesses van mensen. 

Rymke: "We willen wel sommige dingen anders doen, zoals veganistiese landbouw, dat wil zeggen landbouw zonder dierlijke mest en dat soort dingen. Dat is al een heel eigen inrichting, zelfvoorzienend, maar zelf bijvoorbeeld ijzer delven gaat een beetje te ver. We zijn trouwens niet vies van handige apparaten. We zijn wel een tijd bezig geweest met het denken over zelfvoorzienendheid, maar ik kreeg het ontzettend benauwd bij het idee dat ik dan mijn hele leven zoals ik nu leef moet opgeven en eigenlijk alleen maar bezig ben. 

In het boekje staan een aantal 'voorwaarden', jullie noemen het drempels, waar je aan moet voldoen als je in het dorpje wilt wonen. Dat zijn zin in anarchisme hebben, veganisties zijn, geweldloosheid, biologies eten, skeptisisme, geen gebruik van genotmiddelen, geen belang hechten aan uiterlijk. Terwijl een van de dingen van anarchisme is dat je alle autoriteit verwerpt. 

R: "Het gaat erom of mensen deze dingen willen; wat je wilt voel je niet als onderwerping, anders kom je in een heel liberaal vaarwater, dan kun je ook zeggen dat iemand een kernwapen in zijn tuin kan zetten. En iedereen is het er over eens dat dat niet de bedoeling is. Als je het wil ervaar je het niet als een dwang. Wij gaan mensen heus niet dwingen om veganisties te worden. We zeggen alleen dat wij veganisties willen zijn. En als jij net een ander dorpje wil, je vindt een aantal dingen leuk maar een aantal dingen ook niet, dan staat het je vrij om alles over te nemen uit het boekje wat je maar wilt en een ander dorp te bouwen. Dan gaan we misschien met elkaar praten en zien we wel of we het eens worden. 

M: Plus dat die ideeën of drempels juist allemaal dingen zijn waarvan wij vinden dat daarin de onderwerping of uitbuiting weg is. 

Wat zijn genotsmiddelen en wat niet? Je kunt ook genieten van een glas appelsap of een struikelende hond. 

R: "Appelsap, ja lekker. Die struikelende hond, hoe bedoel je dat, is dat geen leedvermaak? Ik hou trouwens niet van honden, maar dat is een ander verhaal. Genotsmiddelen is inderdaad een verwarrend woord hebben we ontdekt; tegen genotmiddelen zijn kan klinken alsof je iets tegen genieten hebt, en dat is absoluut niet zo. Drugs is een betere term. Maar dan wel zeer ruim opgevat: alle dingen die verslavend werken, ook al gaat die verslaving niet verder dan het elke ochtend verzuchten dat je zonder koffie geen mens bent. Dat soort uitlatingen, dat is toch eigenlijk te zot om los te lopen; dat mensen dat van zichzelf pikken, dat ze zo afhankelijk zijn van zo'n goedje! Aan al die dingen (wiet, koffie tabak, alkohol) zit behalve het fysieke verslavende effekt ook een bepaald kultuurtje vast. Een sfeer van 'je moet meedoen anders ben je ongezellig', oppervlakkig en voorspelbaar. 

"Verder vinden we het een groot bezwaar, en dat geldt dan vooral voor alkohol en wiet enzo, dat mensen echt onder invloed van die chemikaliën komen: opgefokt gaan doen, of juist heel erg in zichzelf gekeerd raken. In Akigoloké willen we juist opbouwend met elkaar omgaan, openheid, kritiek over en weer. Misschien als je het positief bekijkt, kan je het gebruik van drugs zien als het op een makkelijke manier krijgen van intense ervaringen. Ik betwijfel die intensiteit. Wij willen die ervaringen zelf maken; dat lijkt me logies voortvloeien uit anarchisme, het willen leven zonder macht, zonder dwang. 

Dan over het skeptisisme. In het boekje wordt het beschreven als: 'een kritiese onderzoekende houding. Niet met waarheden wapperen, het niet erg vinden ergens nog vraagtekens bij te houden.' Wat bedoelen jullie daarmee?? 

R: "Je zou al die dingen die wij beweren ook kunnen beweren op een hele dogmatiese manier, zoals dat in godsdienst veel gebeurt maar ook wel in bepaalde delen van de linkse beweging. Weia (van Atalanta) en ik hebben twee boeken* geschreven en gaandeweg merkten we dat we bij bepaalde zekerheden die wij hebben toch nog vragen kunnen stellen en dat je uiteindelijk niets zeker weet. Daardoor kan je in een heel relativerende houding terecht komen, zo van 'je weet het toch allemaal niet en het maakt dus allemaal niks uit', maar zo bedoelen we het niet. Wel bedoelen we dat je heel zelfkrities moet zijn, en alles van anderen ook krities moet bekijken. Gewoon nergens volgzaam in zijn. Dat is eigenlijk het skeptisisme. Misschien is het voor sommige mensen heel vanzelfsprekend. Als je links bent dan zit dat kritiese er wel in, maar juist bij zo'n dorpje zou het kunnen dat je mensen op een volgzame manier achter je aan krijgt en daar zitten we niet op te wachten. 

Het skeptisisme is ook een soort weerwoord op allerlei vage geloven, zoals astrologie en natuurgeneeswijzen. 

M: "En tegen moralisme. 

R: "Inderdaad, ook dat willen we niet. Die drempels van ons komen over als een soort moraal. Dat is niet de bedoeling. Maar dat is moeilijk uit te leggen. Want ze worden toch gevoeld als normen, terwijl het om het maken van keuzes gaat. Binnen links bijvoorbeeld is het normaal om tegen kernenergie te zijn, dat wordt niet gevoeld als een norm. Wij maken daarnaast andere keuzes zoals veganisties eten, geweldloosheid etc. 

M: "In het boekje staat 'Een aantal van die keuzes staat wat ons betreft niet ter diskussie, en we willen dat het dorpje zal bestaan uit mensen die achter deze keuzes staan.' Dat klinkt niet erg skepties. 

R: "Dat gaat meer over dat je niet in dat dorp steeds opnieuw met allemaal mensen moet discussiëren die niet achter die keuzes staan. Je gaat toch ook niet elke dag weer met je buurman diskussiëren over kernenergie? Op een gegeven moment word je daar toch moe van! 

M: "Het betekent dat we wel willen diskussiëren met mensen over al dit soort dingen maar als we uiteindelijk met mensen gaan samenwonen dan willen we minstens uit die dingen (de genoemde drempels) zijn. Want uiteindelijk wil je dingen uitstralen, dus moet je met mensen zitten die daar achter staan. 

R: "Anders krijg je een soort dorp dat heel erg lijkt op de rest van de wereld. 

Jullie schrijven dat je niet aan het indelen in geslachten wilt doen. Hoe kun je de sexen ontkennen, wat moet ik me daarbij voorstellen? 

R: "Iets heel leuks, een grote opluchting lijkt me. Over sexisme afschaffen zijn we het denk ik wel eens: dat houdt in het afschaffen van onderdrukking op grond van geslacht. Geslachten afschaffen, daarmee bedoelen we dat het hele indelen van mensen in twee groepen, op grond van een tamelijk klein lichamelijk verschil, nergens op slaat. Die lichamelijke verschillen hoeven namelijk nauwelijks gevolgen te hebben voor hoe je leeft. Het indelen in geslachten is gewoon een hopeloos achterhaalde zaak, net als het ervan uitgaan dat ieder 'normaal' mens hetero zou zijn. Aan het wegdoen van het denken in geslachten zit overigens ook het wegdoen van het indelen in hetero, homo en lesbies vast. Het is trouwens niet zo dat we de woorden man, vrouw, hetero, lesbies enzovoorts nooit meer gebruiken. Dat zou in vele gevallen tot spraakverwarring leiden. Maar ze zijn niet meer vanzelfsprekend. Het is toch eigenlijk absurd dat je een babietje, vanaf het moment dat het geboren is, gedurende het hele leven ofwel 'hij' ofwel 'zij' noemt? Ik vind dat het feminisme wat dit betreft niet ver genoeg, niet diep genoeg is gegaan. 

Denk je dat al die dingen te realiseren zijn? 

R: "Ik weet het niet. Dat is natuurlijk wel het streven. Veel hangt af van wie er mee willen doen. We willen een dorp beginnen met allemaal mensen die hier achter staan. Ik ga er trouwens niet van uit dat we nooit eens ruzie hebben ofzo. Daar gaat het niet om. 

En als dat dorpje er eenmaal is hoe wil je dan politieke activiteiten ontplooien? Hoe kan dat ergens op het platteland? 

R: "Mensen kunnen naar het dorpje toe komen om plannen te maken, discussies te voeren of gewoon een week  mee te maken. Je sluit je natuurlijk ook aan bij plaatselijke akties. Verder zullen we doorgaan met het schrijven van boeken en dat soort dingen. Ik denk dat er veel mensen op zo'n dorpje af zullen komen. Het kan een belangrijke ontmoetingsplek zijn. 

Hoe denk je over samenwerking met andere groepen? 

M: "Als er andere groepen zijn die net zover willen gaan als wij dan is samenwerking natuurlijk geen enkel probleem. Als ze niet zover willen gaan als wij, dan kunnen we in ieder geval samenwerken op de punten; waar we wel met elkaar eens zijn en op die andere punten hebben we dan gewoon kritiek. 

R: "Dan is er diskussie als het goed is. 

Het boekje bevat ook een aantal stukken dagboek, waarin mensen een dag uit het leven in Agikoloké beschrijven. (zie de fragmentjes onderaan deze pagina) Ik vond de dagboekfragmenten allemaal zo vreselijk positief, een soort halleluja gevoel kreeg ik daarvan. 

M: "We dachten we schrijven het ideaal op en als je dan mensen vindt die daar achter staan dan kan je elkaar in ieder geval aanspreken op die idealen waar je voor gekozen hebt. 

R: "Michèl had eerst een realistieser of negatiever stuk geschreven, maar dat was helemaal niet leuk. Je schrijft een boek met een leuk plan, en dan schrijf je op het eind een negatief stuk, dat werkt als een anti-climax. Misschien was dat toch slim geweest omdat het dan reëler lijkt. 

M: "Er stond in mijn stukje zoiets van: "er hangt hier al dagen een chagrijnige stemming en het is moeilijk te doorbreken. We weten niet goed wat we moeten doen."  

R: "Dan hebben mensen geen zin meer in zo'n dorpje. Maar het is waar, we krijgen wel vaker te horen dat we zo positief klinken. Die mensen vinden misschien dat voor dat positieve elke grond ontbreekt. Als je dingen heel ideaal voorstelt denken veel mensen dat het niet kan, terwijl ik denk dat je het toch kan proberen. Het gaat mij er niet om of het 100% kan maar je probeert zoveel mogelijk te realiseren. Het proberen kan wel 100%. Daar gaat het voor mij om, of het nou helemaal lukt daar of niet. Je kan er altijd weer van leren. Je moet wel oppassen je er niet door te laten verlammen. Dat is mijn ervaring wel in verschillende axiegroepen. 

Denk je dat het haalbaar is alles bij elkaar? 

M: "Ik denk dat je in eerste instantie heel veel mensen nodig hebt die achter die ideeën staan. Bepaalde mensen die dat heel graag willen en daar heel veel energie in willen gaan steken. Dan is er heel veel mogelijk. Het kan best zijn dat er eerst een hele lange aanloop periode is waarin diskussies zijn tussen en met mensen die zich aangesproken voelen door de ideeën maar het niet met alles eens zijn of zichzelf niet zo snel zien veranderen in die richting. Het kan jaren duren voordat mensen dichter bij onze ideeën komen. En als je dat bereikt hebt is het pas tijd om echt prakties aan de slag te gaan. 

M: "Je moet je realiseren dat het dorpje prakties voorlopig nog niet gerealiseerd is, omdat we net zoals ieder ander tegen een aantal barrières aanlopen zoals geld, toestemmingen van de overheid die je nodig hebt en allerlei beperkende regels die er zijn om zoiets te op te zetten, en we ook nog maar moeten kijken of we daar oplossingen voor vinden. Dus wat dat betreft is dit plan nog niet veel verder dan welk andere utopie die ooit geschetst is.  

Grrrbina 

* Die boeken zijn : 'Het beste voor de aarde- het moeilijkste kinderboek van altijd.', een filisofies kinderboek voor alle leeftijden en 'Hoe komen kringen in het water- aardige filosofie', over heel erg veel, waaronder anarchisme. Allebei geschreven door Rymke Wiersma en Weia Reinboud 

Als je interesse hebt kun je schrijven naar Atalanta. Zij stellen een adressenlijst samen die ze iedereen toesturen. Met die lijst kan iedereen aan de slag om met anderen kontakt op te nemen en bijeenkomsten te organiseren. Het boekje Akigoloké is te bestellen bij: Uitgeverij Atalanta, Pb 24083, 3502 MB Utrecht.    

[ K A D E R ] 

CITATEN UIT AKIGOLOKÉ 

'Ons dorpje is een wereldje op zich, in (maar ik zeg liever naast) de wereld waarin we haast allemaal opgegroeid zijn. Als ik voor een aantal dagen of voor een nog langere tijd ben weggeweest van Akigoloké en ik kom weer terug, voel ik steeds hoe belangrijk deze plek voor mij is. Hier is het waar ik me thuis voel, hier zijn de mensen waarbij ik mijn leven nog meer diepgang kan geven.' 

(...) 'Het dorpje is een heuse vrijplaats, waar noch rassisties of seksisties gedrag een plaats hebben, noch konsumptiegedoe zoals roken en alkohol. Dat levert wel eens heftige diskussies op, maar tot nu toe leverde het nooit problemen op.' (P'tje) 

'Als ik na al die jaren terug kijk op de periode dat ik hier woon kan ik niet anders zeggen dan dat ik tevreden ben. Ik ben nu bijna 35 en voor het eerst leef ik in een situatie die aan al m'n wensen voldoet. Alle voor mij belangrijke dingen komen op deze ene plek bij elkaar. Politiek kom ik hier tot ontplooiing. Het is bevredigend te zien dat het ons gelukt is en nog steeds lukt om een bijdrage te leveren aan het verschuiven van maatschappelijke normen en waarden in progressieve richting.' (Michél) 

'Ik zit vandaag de hele dag binnen; het is erg lang geleden dat me dat overkwam! Ik heb nog geen van de anderen gezien, ook dat is ongekend! Akigoloké is wat dat betreft een wervelend sosiaal gebeuren. Er gebeurt nog steeds zoveel, het is ongelofelijk. Hier komt zoveel uit onze handen; het lijkt alsof ik vroeger in een soort wachtkamer heb gezeten. Maar dat zal wel overdreven zijn. Eén van de verschillen met vroeger is dat in dit dorpje alles politiek voelt. Daarmee bedoel ik: ook de allerkleinste discussietjes hebben zichtbaar te maken met het grotere geheel. Wat onze grote kracht is is dat meningsverschillen als filosofies interessant worden beschouwd en dat ze door alle partijen uitgediept worden. Net zolang totdat er een oplossing komt waar we ons allemaal genoeg in kunnen vinden.' (Rymke)