Vrije Keyser Magazine (NN #91) van 22 augustus 1991    

Revolutie revisited  

Even ging ons hart sneller kloppen. De beurskoersen kelderden, we moesten denken aan al die mensen die aan het begin van de eeuw aandelen in de Russische Spoorwegmaatschappij hadden gekocht. Het mocht niet zo zijn. De tanks rolden voort en we moesten onze theorieën elke minuut aanpassen.  

Op het moment dat we dit schrijven 'racen' de tanks op de Russische regeringsgebouwen toe. We zijn voor ons nieuws afhankelijk van een voormalig Nieuwe Revu-reporter. Gorby zit met verhoogde bloeddruk, zo zeggen de machthebbers, op de Krim te wachten of hij nu wel of niet die heart-attack of hersenbloeding zal krijgen. Bloemen doen het op dit moment in Moskou goed. West-Europese zakenmensen niet.  

Wat gebeurt er? Is er een konservatieve kliek aan de macht gekomen of wordt er een vies politiek spelletje gespeeld? CNN begrijpt er in elk geval niets van. Die switchen tussen Wall Street en de tanks, laten intussen Pentagon-korrespondenten aan het woord, die net de slaaprimpels uit hun gezicht hebben gestreken. Dinsdagnacht. God, het gaat hier om een land waarin de geesten nog niet vertroebeld zijn door instant-tv-nieuws. Zij kunnen nog plots verzinnen. Wat gebeurt er?  

Zestig miljard, zoveel heeft Kohl geÏnvesteerd, die wil 'ie terug zien. De Sovjet-ekonomie was ongezond. Maar de man met de vlekken op z'n hoofd had toch altijd de steun van de KGB? Ja, die had hij, en volgens sommigen heeft hij die nog. Ook communisten kunnen vooruitstrevend zijn. Sommige mensen krijgen op vakantie weer nieuwe energie voor frisse ideeën. Al een jaar bemoeit West-Europa zich met de politiek van het Oosten. Hoe kun je hun geld incasseren, en hoe houdt je de (hongerende) mensen rustig? Wat doe je als je gesteund wordt, je helemaal overgeeft, maar zonder ene cent naar huis gestuurd wordt? Hoe voorkom je dat behoudende, op eigen volk gerichte krachten op de loop gaan met je idealen? Kun je macht herbevestigen?  

Wat er in de SU gebeurt is in de ogen van het Westen een ramp. Ondemokratisch, zeker, maar dat is nooit anders geweest. Het gaat in een socialistische revolutie ook niet om de macht van de handigsten, maar om het delen. Maar dan niet van de handigheid en de invloed. Verkiezingen, prachtig, maar wie moet kiezen uit meer van hetzelfde gaat op z'n gat zitten. Gorby is ziek. Ziek van de politiek. Kotsziek van het Westen, met haar mooie woorden maar nul komma nul daden. Dus verzint 'ie iets anders.  

Om met Kasparov te spreken, dat is nu typisch weer zo'n KGB-komplot. Gorbachev had genoeg van de konservatieve krachten (Oh, op dit moment worden de parlementsgebouwen toch niet zo bestormd als eerder beweerd) en bedacht een plot om van ze af te raken. Je meldt je ziek, laat uit veiligheidsoverwegingen de gewapende macht opdraven, doet alsof er een putsch van konservatieven plaatsvindt, die wilden altijd al macht, dus die doen mee, laat vervolgens de hele wereldopinie schreeuwen om je behouden terugkeer en misschien is er over een maand dan wat in je eigen voordeel veranderd. Kom terug als Vadertje Rusland en zit op hetzelfde nivo als Helmut Kohl (alleen dan wat minder gestoord).  

Iedereen weet dat een machtsovername door de konservatieven op de lange termijn niet gehandhaafd kan worden. De KGB, in de eerste plaats belast met het beschermen van de revolutie en dus de partij, en dus zeker de partijvoorzitter, heeft al een paar jaar behoefte aan het terugwinnen van haar macht. De voornaamste tegenstander, Jeltsin, is allang blij als hij het overleefd, en was eigenlijk ook altijd progressief én communist, die buigt dus wel een beetje bij.  

Anderen zeggen dat Jeltsin nooit meer in zo'n positie terecht zal komen. Hoe het konflikt ook afloopt, hij is de winnaar. De konservatieven zijn gedoemd de macht binnen korte tijd weer te verliezen. Jeltsin heeft zich dan als eerste en voornaamste hotemetoot verzet tegen de coup. Hij krijgt de credits. Hij sleept de ekonomische steun uiteindelijk binnen. Gorbachev, als 'ie tenminste overleefd, mag mee profiteren van deze grotere steun. Maar, is Jeltsin niet net zo'n konservatieve zak?  

Het echte drama-scenario is dat van Shevardnadze. Hij hield op macht te hebben toen hij inzag, dat de SU uit elkaar zou vallen. Hij wist dat de KGB het in elkaar storten van de 'revolutie' niet zou tolereren. Een coup zou er komen, een diktatuur. Hij had er geen zin meer in. Hij had er vooral geen zin meer in, omdat er al een militair optreden was geweest in z'n eigen geboortestreek. Het nationalisme is niet meer in de hand te houden. De ondertekening van het Unie-Verdrag zou betekenen dat allerlei republieken niet meer mee zouden doen. En niet hoefden te doen, als het aan Gorbachev lag. Zouden moeten volgens de gewapende macht.  

En we zitten nu dus midden in een televisie-revolutie. We moeten van de koude vijand horen hoe het in elkaar zit, want radio Moskou is weggevallen. Er moet met grof geweld een ekonomie omhoog gewerkt worden in de vaart der volkeren. Het Westen betaalt niet, zij het dat de Duitsers politieke invloed gekocht hebben. Wanhoop drijft een machtsblok ten onder. Kunnen de mensen nou niet leren gewoon voor elkaar te zorgen?