UIT: eN LEKKER eN Fris, links-radikaal vakantie magazine (NN #87-88) van 3 juli 1991   

Alternatief europa – alternatief rusland : samen tegen de stroom 

De intellektuele middenklasse in de Sovjet Unie valt terug op verouderde vormen: traditionele politieke partijen. Uiteindelijk komt er slechts een nieuwe elite, met de haaien van de big business al in de coulissen. Meer valt te verwachten van de 'nieuwe middenklasse', mensen die hun opleiding voltooiden na het begin van de hervormingen. In de Sovjet Unie bestaat een heel scala aan alternatieve groepen: groenen, vredesgroepen, underground cultuur, krakers etc. Vaak spontaan in verzet en niet op de hoogte van vergelijkbare groepen in het Westen en vice versa. Dmitry Petrov uit Moskou geeft een overzicht en roept op tot samenwerking tussen de alternatieve groepen van Oost en West.   

GELLJKE TRED KRIJGEN MET HET VERLEDEN 

"Wil je meedoen? Kom bij de Communistische Partij!..." geen slechte grap, vorig jaar populair in Moskou. Maar nu is het in Moskou geen tijd voor grappen. Het 'Rode Leger' verlaat de loopgraven, van tijd tot tijd schietend en zich er terdege van bewust dat er na overschrijding van de drempel van de, globale innovatie geen plaats meer is voor communisme. En inderdaad, er is geen plaats voor de fenomenen die bolsjewieken gedurende 70 jaar alsmaar probeerden op te bouwen in Rusland en waarvan ze het bestaan proberen te prolongeren in Moskou, Peking, Havana en enkele andere - vooral Afro-Aziatische - hoofdsteden. 

Het Westen verwelkomde de revoluties in Oost Europa en Gorbachovs hervormingen. De 'post-industrile, kapitalistische, gegoede maatschappij' slaat de anti-communistische inspanningen in Rusland en de USSR gade, nauwkeurig en minzaam de gunstige mogelijkheden voor het politieke en commerciële establishment turvend. Analisten in Moskou hebben echter het gevoel dat de gegoede Westerse burgerij aan de fascinerende en flexibele communist Gorbatchov de voorkeur geeft boven de populaire en populistische Russische leider, de ex-partijbaas Yeltsin. De Westerse wereld verlangt stabiliteit. 

Het Westen veronderstelt dat Gorbathov in staat is tot succesvolle hervormingen en kan voorzien in een relatieve stabiliteit, zowel in de USSR als in het gebied eromheen. De winterkrisis in de Baltische staten maakten Gorby's imago wat donkerder. Het is geen geheim dat het bloedvergieten werd geprovoceerd door communistische hardliners, maar wat was Gorby's persoonlijke rol? Niemand weet het. Maar wie vraagt het? 

Het schijnt dat staats- en zakenlieden, die zich niet bezighouden met sentimentaliteit, nog steeds met Gorbachov zaken willen doen. Dat betekent zaken doen met de CPSU en de heersende communistische elite, die SS-20 raketten, Oost Europa en zelfs de Baltische staten kan opofferen bij de pogingen haar overwicht te handhaven in de voormalige supermacht, uitgerust met nucleaire wapens. 

Het totalitarisme vermomt zich, verandert van vorm en kleur, met gebruik van kosmetisch materiaal als namaakparlementen, lachwekkende politieke partijen en een pseudo-marktsysteem. Maar het belangrijkste is misschien dat de vestiging en het bestaan van echte parlementen, meerpartijen- en marktsystemen niet het einde betekent van de totalitaire maatschappij. 

En al snel meende IJzeren Dame Margaret Thatcher dat "hervormingen plaatsvinden": Sovjet politieke partijen en uitvoerende instellingen vertonen een opmerkelijk onbekwaamheid in alles, behalve in debatten en dekreten. Uitgezonderd de CPSU bestaan er op dit moment in Rusland geen partijen met meer dan 15.000 leden. Er zijn geen partijen met een realistisch programma van verbeteringen in de economie, de ecologie of op sociaal gebied. Hun aktiviteiten lijken te vaak op spelletjes: ze spelen fusies, ze spelen splitsingen, perskonferenties, recepties en verkiezingen. 

'Traditionele' partijen, zoals de Democraten (DPR Travkin) of de Liberaal Democraten (LDP - Zhyrinovskii) of de Sociaal Demokraten (SDPR - Rumiantzev) imiteren met hun hiërarchiën hun Westerse analogieën, die niet alleen gebrekkig zijn maar duidelijk historisch ten dode opgeschreven. Sommige leiders en functionarissen reproduceren de structuren, relaties, methoden en geesteshouding die typisch zijn voor het CPSU-apparaat of de Sovjetregeringsburokratie. Autoriteitsgeloof en voortdurende interne strijd veranderen hen in gesloten sektes of laten hen leden verliezen. Mensen willen niet langer alleen maar stemmen of orders opvolgen. Ze willen de toestand beïnvloeden en deelnemen aan beslissingen. Begrijpen hun leiders dat niet? Zeker doen ze dat. En het is precies wat ze willen voorkomen. 

"Geen ruimte voor initiatief' - dat motto zou ik graag op hun partij-gekleurde vlaggen zien staan. Zien ze niet dat politieke partijen een verschijnsel zijn dat tot het verleden behoort? Dat zien ze niet. En ze willen het niet zien. Onze peuter-partijen zijn niets anders dan het nare resultaat van een afstervend politiek model. Door het proces van de globale sociale transformatie te negeren gingen ze al failliet voor ze tot zaken konden komen. Werkelijk, ze hebben nooit een kans gehad, want is het mogelijk gelijke tred te krijgen met gisteren? 

Ondertussen krijgen deze partijen, elkaar bestrijdend of politieke blokken vormend, geen werkelijke politieke macht. Maar ze willen het hartstochtelijk. Het geeft ze het gevoel iets belangrijks te doen. Het geeft ze het gevoel van engagement. De kwestie van persoonlijk engagement is in Rusland nu een sleutelprobleem van het politieke aktivisme, en dat is niet slecht. Gevaarlijk is de creatie van een nieuwe geprivilegeerde kaste die misschien de Kremlinelite zal vervangen. Dat proces is al begonnen. Het zet zich voort. Misschien zien we binnenkort bankiers, ondernemingen en politieke intriganten het land regeren. En wie weet - zullen we misschien de gezichten herkennen van degenen die we 'democraten' noemen? Het 'nieuwe' establishment komt het 'oude' vervangen. "Geen ruimte voor demokratie" - is dat niet de geheime slogan van alle establishments van alle tijden? 

Gehypnotiseerd door beroemde namen en 'glasnost'achtige artikelen en TV -debatten overdenken mensen op wie ze zullen stemmen bij de Russische presidentsverkiezingen. En op hetzelfde moment omsingelen Sovjet-troepen het Litouwse Parlement. Is er een uitweg uit deze vicieuze cirkel? 

HET DOORBREKEN VAN DE CIRKEL 

Het belangrijkste sociale verschijnsel in de Sovjet Unie is angst. Angst je baan te verliezen, angst voor een militaire coup, voor nieuwe Chernobyls, voor georganiseerde misdaad en gedesorganiseerde ekonomie, voor kapitalisme en socialisme, angst voor de toekomst. De angstigste sociale laag is de zogenaamde 'middenklasse'. Het is gewoon een term om hoog opgeleide mensen mee aan te duiden die niet werkzaam zijn in industrie of landbouw, geen privézaken doen en niet behoren tot de heersende burokratisch-militaire kaste. 

Terwijl het intellectuele nivo van deze Quasi-middenklasse in verhouding hoog is en haar creatieve potentieel tamelijk groot, kan haar levenskwaliteit nog niet eens vergeleken worden met Europese standaarden. Ze staat veel dichter bij die van de Russische industriearbeiders dan bij het nivo van de geprivilegeerde burokraten of privé-ondernemers. 

De Sovjet-maatschappij wordt gekenschetst door materiële armoede en een geestelijke krisis, die de menselijke persoonlijkheid en waardigheid vernietigen. De staat blijft het middel tot onderdrukking en uitbuiting. Opnieuw voelen mensen zich beroofd en belazerd. 

Zeventig jaar lang was het merendeel van de 'intelligentia' niet werkelijk politiek betrokken. Alle soorten onafhankelijk politiek aktivisme werden bruut onderdrukt en niet getolereerd door de autoriteiten. Dat is waarom de sociale laag die we de middenklasse noemen vandaag de dag de belangrijkste reserve vormt voor de nieuwe politieke en sociale strukturen die we 'traditioneel' kunnen noemen (de partijen). Maar als we aan de term het woord 'nieuw' toevoegen, krijgen we een uitdrukking om een ander en verschillend sociaal verschijnsel te benoemen. 

De 'nieuwe middenklasse' bestaat voor het grootste deel uit relatief jonge mensen die afstudeerden na het begin van de hervormingen. Veel beter geïnformeerd en veel minder konformistisch dan hun ouders, vertrouwen de meeste noch op de traditionele politieke strukturen noch op de lachwekkende uitkomsten van de hervormingen. Als ze stemmen, stemmen ze op Yeltsin. Maar alleen omdat hij een romantische held is.  

Ze accepteren niet het traditionele systeem van maatschappelijke betrekkingen. Banale schema's als 'rechts – links', 'communisme – kapitalisme' en 'progressie – reaktie' zeggen hen niets. Ze zijn voor niet triviale benaderingen en oplossingen. Wat ze nodig hebben zijn vernieuwende manieren om persoonlijk verder te komen. Waar ze naar zoeken zijn sociale alternatieven. Valt het te verbazen dat ze zich op een goede dag bevinden aan het begin van een 'derde weg'? 

HET KAPPEN VAN EEN DERDE PAD 

Als je naar de achtergrond kijkt zie je de zestiger en zeventiger jaren. Invasies in Tsjechoslowakije en Afghanistan. politieke processen, verbanningen, corruptie, depressie, natuurvernietiging, totale hypocrisie, leugens en manipulatie. Onderdrukt politiek verzet. En het verzet dat nooit de kop is ingedrukt: underground cultuur, jazz, rock 'n roll muziek en, natuurlijk, hippies. Deze gemeenschap van verschillen verkeerde altijd in permanente oppositie tegen het heersende regiem. 

Gorbachov kondigde een liberalisatie aan. Tegelijk met politieke partijen en privé-ondernemingen kreeg een onafhankelijke alternatieve sektor de mogelijkheid zich legaal te ontwikkelen. Nu zien we haar groeien. Het is mogelijk alle alternatieve organisaties in acht hoofdgroepen te verdelen naar hun doelen en richtingen. 

1. De Groenen: Groene partijen, opererend op unie- en republieksnivo, de Socio-Ecologische Unie, regionale en lokale groepen en gemeenschappen;

2. Pacifisme: Burger Vredes Associatie (Civic Peace), de Russische Vredesmaatschappij, Wake voor Vrede, regionale en lokale verenigingen en groepen;

3. Anarchisme: Confederatie van Anarcho-syndicalisten, lokale clubs en groepen;

4. Libertarisme en post-nieuw-links;

5. Krakers;

6. Groepen voor gemeenschapsontwikkeling en burgeraktiegroepen ;

7. Alternatieve opvoeding: experimentele scholen, trainingsgroepen, communes;

8. Underground cultuur. 

Er zijn enkele onderscheidende eigenschappen en principes die ze op de een of andere manier gemeen hebben: 

- Onafhankelijkheid van ondernemingen, staat en politiek establishment;

- Zelfbeheer, zichzelf financierend, filantropie, direkte aktie;

- Humanisme, coxistentie, tolerantie, solidariteit, geweldloosheid;

- Creativiteit, liefde, geloof, eenheid met de natuur;

- anti-militarisme;

- Afstand nemend van ideologie, propaganda, machtsstrijd;

- De overtuiging dat zowel het 'reële kapitalisme' als het 'reële socialisme' onmenselijk zijn en dat de mensheid in staat is een derde ontwikkelingsweg te vinden die zal leiden naar een globale vernieuwing. 

De belangrijkste waarden die de Russische (Sovjet)alternatieven delen zijn vrijheid, vrede, persoonlijkheid, natuur, algemeen belang. Soms lijkt het wel of iedere alternatieve organisatie haar eigen 'derde weg' zoekt. De perspektieven, interesses, oriëntatie, doelen, methoden en mogelijkheden van de diverse groepen verschillen, zelfs als ze op hetzelfde gebied bezig zijn. 

DE GROENEN 

De groene partijen voeren campagne voor bestuursplaatsen op verschillende nivo's. Nog maar weinig van hen spelen echter een belangrijke rol in parlementen (raden). Helaas beperken deze partijen hun politieke terrein tot pogingen de natuur te beschermen. In samenwerking met enkele energieke lokale burgeraktiegroepen voerden ze succesvol aktie voor de sluiting van enkele grote komplexen. Zoals een papierfabriek in Priozersk of kerncentrales in Armenië en de Krim. 

De Leningradse aktiegroep Delta, onder leiding van de schrijver Piotr Kozhevnikov, concentreert zich op de strijd tegen de Leningradse Stuw(?)dam, een projekt dat de ecologische situatie in de rivierdelta van de Neva en in de stad zelf bedreigt. Het afgelopen jaar werd de constructie van de dam bevroren. Niettemin blijven de Delta-aktivisten de verwijdering eisen van de al geplaatste delen. Piotr Kozhevnikov zegt dat het moeilijk is weerstand te bieden aan grote staats- en privé-ondernemingen die er belang bij hebben dat de constructie zo lang mogelijk wordt voortgezet. 

'Ecopolis' in Oud Ladoga is een combinatie van werkplaats, herberg, werkkamp en oase van groene filosofie. Iedere zomer bezoeken honderden alternatieve aktivisten deze plek voor informele bijeenkomsten, rust en gemeenschappelijk werk. 

VREDE 

Het plaatsvervangend hoofd van het liberale Sovjetmaandblad 'De XXste Eeuwen Vrede', Gleb Pavlovskii zei vorig jaar dat de onafhankelijke Sovjet-vredesbeweging de winter niet zou overleven. Hij vergiste zich. De antimilitaristische beweging wordt breder en sterker. 

De oprichting van de Moskou Vertrouwensgroep in 1982 was de eerste poging om een effektief alternatief te vinden voor de door de staat gesteunde organisaties als het Vredes Commitee, de Vredesstichting of het Commitee voor Europese Veiligheid. Acht jaar later richtte professor Tair Tairov de Burger Vredes Associatie (Civic Peace) op. 

Samen met de Westerse vredes- en humanitaire organisaties organiseerde Civic Peace evenementen als het 'Leningrad open stad' symposium, een alternatieve Sovjet-delegatie naar de END-bijeenkomst (European Nuclear Disarmament) in Helsinki-Talinn, voedselhulp voor Moskou en Centraal Azië. Nu concentreert de Associatie zich op de voorbereiding voor de tiende END-bijeenkomst die in Moskou zal plaatsvinden van 14 tot 17 augustus. Het belooft een veelbetekenende gebeurtenis te worden voor de alternatieve sektor in de USSR. 

Drie maanden geleden bracht een groep intellectuelen, aktivisten en sociaal georiënteerde zakenlieden de Russische Vredes Maatschappij weer tot leven. Ze vormden een coalitie van pacifistische groepen, onderzoekscentra en religieuze organisaties, gericht op de verspreiding van Tolstoi's leer van geweldloosheid en de coördinatie van anti-militaristische akties in Rusland. Tijdens de winterkrisis in de Baltische staten organiseerde de Russische Vredes Maatschappij een demonstratie om de Litouwers te ondersteunen. Ze plannen een Internationale Tolstoi Vredesmars in augustus dit jaar. 

Enkele lokale groepen, zoals Wake voor Vrede in Leningrad of de Vereniging van Pacifisten in Zaporozhie organiseren seminars, workshops en openbare manifestaties voor vrede. Het Sovjet-Amerikaanse humanitaire initiatief 'Golubka' (de Duit) publiceerde in Rusland de Geweldloosheids Bloemlezing. Het boek bevat geschriften van Mahatma Gandhi, Martin Luther King, Joseph J. Fahey, Gene Sharp, Riane Eisler en anderen. Golubka organiseerde seminars over geweldloosheid, het verwerven van invloed en ecologische filosofie. Comitees van Soldatenmoeders voeren samen met de Schild Unie campagne voor alternatieve dienst, bescherming van gewetensbezwaarden en hervormingen in het leger. 

ANARCHISME 

Sovjet-anarchisten gebruiken geen dynamiet. Zij kappen hun weg naar de Rechtvaardige Maatschappij met als gereedschappen hun maandblad 'De Gemeenschap', demonstraties, communes, fantasievolle kleding en roodzwarte vlaggen. Hun verklaringen herhalen de hoofdpunten van de anarchistiese theorie. De leden van de Confederatie van Anarcho-syndikalisten geloven dat de algemene staking de macht van de uitbuiters omver zal werpen. Toch krijgen ze geen serieuze steun onder de arbeiders. 

LIBERTAIRISME EN POST-NIEUW-LINKS 

De verdorven Sovjet-maatschappij veroordeelt op hypocriete wijze libertairen en Sovjet-aktivisten van de Transnational Radical Party. Hun afwijkende oproepen tot erkenning van sexuele minderheden, totale sexuele emancipatie en legalisering van drugs schokken niet alleen botte figuren en konservatieven maar ook zogenaamde serieuze demokraten. Beide post-nieuw-linkse groepen zijn het slachtoffer van een ongeremde pesterijen-campagne. De libertaire aktivist Roman Kalinin, naar voren geschoven als presidentskandidaat, werd een paar weken geleden in Moskou mishandeld. 

Maar nog steeds staan de Libertaire Partij en de Transnationale Radikalen bijna alleen in hun strijd voor alternatieve dienst en het afschaffen van de doodstraf. 

KRAKERS 

Over het algemeen doen de media positief verslag van de bezettingen van appartementen. De reden is dat de meeste krakers in de Sovjet Unie arm zijn en bestaan uit grote gezinnen die wonen in kamers ter grootte van een doos in zogenaamde gemeenschapsflats. Er is voor hen geen hoop op verbetering van woonomstandigheden. Soms bezetten ze de nieuwe en comfortabele appartementen die de communistische partij heeft gebouwd voor haar functionarissen. De politie grijpt liever niet in. Normaal gesproken steunen en verdedigen de lokale uitvoerende autoriteiten en de media de krakers. 

Natuurlijk zijn er enkele uitzonderingen. De Leningradse TV-kommentator Alexandr Nevzorov stigmatiseerde de krakers van een van de oude leegstaande gebouwen in de benedenstad van Leningrad. Als antwoord lieten de krakers zich registreren als een non-gouvernementele organisatie, 'Een Huis van Vrede' genaamd, en begonnen een rehabilitatie-projekt voor jonge kriminelen. 

GEMEENSCHAPSONTWIKKELING EN BURGERAKTIEGROEPEN 

De grote steden zitten in de problemen: gemeenschappelijke voorzieningen en het systeem voor sociale zorg werken domweg niet. Te dikwijls bekommert niemand zich om gehandicapten, zwakken en arme bejaarden. Grote gezinnen krijgen niet de hulp die ze moeten krijgen. Hetzelfde probleem met de vuilnisophaal. Autoriteiten zeggen dat ze geen geld hebben om de oude gebouwen te repareren en de straten schoon te maken. 

Veel zelfhulp grassroots groepen doen hun best de situatie in hun eigen stad, buurt, blok of binnenplaats te verbeteren. Heel dikwijls zijn het burger-aktiegroepen die zich inzetten voor de bescherming van een bepaalde omgeving, zoals in Kirishy waar burgeraktivisten een eiwitfabriek dicht kregen. 

ALTERNATIEVE OPVOEDING 

De informele beweging van onderwijsvernieuwers die op initiatief van de Onderwijzers Gazette ontstond als reaktie op de inefficiëntie en achterlijkheid van het zwaar ideologische, traditionele onderwijssysteem, is omgevormd tot de legale Vereniging voor Creatief Onderwijs. Ook zijn er honderden onafhankelijke scholen, cursussen en groepen die experimenteren met niet-traditionele manieren van lesgeven en vernieuwende opvoedingsmethoden. Onder andere is er een beroemd netwerk van vernieuwende workshops, 'Eureka' genaamd. 

UNDERGROUND KULTUUR 

Sovjet rock 'n roll en avantgarde schilderkunst, oorspronkelijk een vorm van protest tegen een onmenselijk totalitair systeem, veranderen nu in winstgevende business. Voor zolang het duurt ontstaan nieuwe groepen die hun onafhankelijkheid en niet-commerciële karakter proclameren. Maar Boris Grebenschikov en zijn groep Aquarium zijn nog steeds de erkende leiders van deze artistieke trend. 

KONTAKTEN 

Het zou nuttig zijn om een gids te publiceren met informatie over alternatieve bewegingen en groepen. Dit verslag is geen gids. Ik probeer alleen maar een indruk te geven van wat mensen doen en wat mensen willen. Ze hebben niets, maar ze willen zijn. Ze willen bestaan als vrije persoonlijkheden en voelen zich zo. 

Hun ervaring is gering. Heel vaak lezen ze geen theorieën. Geleid door emoties en hun instinkt protesteren ze tegen de oorlog in de Trans-Kaukasus of beschermen ze meren of bossen in hun omgeving. Te vaak zijn ze niet geïnformeerd over hun vrienden in het Westen. Soms kennen ze alleen een paar termen of namen. Het schijnt dat hun Westerse collega's zich nog minder bewust zijn van wat er gebeurt in de Russische (Sovjet) alternatieve gemeenschap. Maar wat werkelijk slecht is en te betreuren: er is geen echte grootscheepse samenwerking tussen de twee delen van de Europese alternatieve gemeenschap. Ik bedoel de Sovjet Unie enerzijds en alles ten westen van de Sovjet-grens anderzijds. 

Ik vind dit zo belangrijk omdat het tijd is voor een voorbereiding op de uitdagingen en gevaren die een globale omvorming met zich meebrengt. 

OP DE DREMPEL VAN EEN GOELAG? 

In zijn 'Qui sont les dissidents?' ('Wie zijn de dissidenten?', uit 1977) vergelijkt David Cooper de onderdrukkingsmethoden, totale controle en niet-denken in het Oosten met "de subtiele censuur en de mystificatie in de massamedia en het opvoedingsproces" in het Westen. Hij valt de intellectuele gemakzucht aan van hen die roepen "Goelag! Goelag!" als ze naar het Kremlin kijken maar blind zijn voor de "Mega-goelag in het Westen". 

Maar wat bedoelen mensen als ze "Goelag" zeggen? Zeker, degenen die het systeem bedoelen van werkkampen, massale onderdrukking en openlijk tirannie van veiligheidsdiensten, hebben gelijk. De afwezigheid van mensen- en burgerrechten is ook karakteristiek voor het "Goelag" sociale model. Wat we nu zien in de USSR is behoud van de werkkampen, vrijlating van de meeste politieke gevangen, goed verborgen aktiviteiten van de veiligheidsdiensten en de proclamatie van enkele burgerrechten. Voor sommige westerlingen is dat genoeg.  

Degenen in het Westen die riepen "Goelag!", roepen nu "Vrijheid!". Maar volgens onafhankelijke rapporten zitten meer dan honderd gewetensbezwaarden in de gevangenis, in de Baltische staten schijnen speciale politie en legerafdelingen onkontroleerbaar te zijn, politieke media en TV hersenspoelen gedesoriënteerde burgers, autoriteiten voorzien niet in de behoeften van mensen. Duizenden buiten zinnen ogende demonstranten scanderen "Weg met Gorbachov!" (of wie dan ook). De haaien van de big business maken zich op om het land te regeren. 

Wat brengt de toekomst? Een konsumptiemaatschappij en bestuur door ondernemingen en politieke intriganten dat niets te maken heeft met echte demokratie. Ik kan niet, wil niet en zal niet loyaal zijn aan dit 'demokratische' systeem. Het is schijnheilig en onmenselijk. Voor veel Sovjets, verblind door tv-reportages en artikelen die het westerse leven beschrijven, ziet het Westen eruit als het paradijs. 

Voor veel westerse mensen is hun eigen systeem de 'Mega-goelag'. Ze zijn ontevreden met zowel de sociale verhoudingen als de overheersing door het politieke en bedrijfs-establishment. Ze zijn op zoek naar wat ze 'nieuwe demokratie' noemen. Ze noemen zichzelf 'dissidenten' en dat zijn ze ook. Ze zijn de motor van de burgermaatschappij, de voedingsbodem voor een bloeiende alternatieve cultuur. 

Het valt niet te betwijfelen dat vroeger of later de Sovjet Unie of delen van het ineenstortende imperium, zoals Rusland of de Baltische Staten zullen deelnemen aan het proces van Europese eenwording. Dat betekent dat we vrij spoedig het prikkeldraad aan de Sovjet-grens zullen zien verdwijnen. We zullen getuige zijn van het grote moment van de vereniging van beide Goelags. Had Tjebbe van Tijen dus geen gelijk toen hij Cooper citerend in 'Europa tegen de stroom' (o.a. in De Gids, juni 1990. Red.) schreef dat "het tijd (wordt) een gemeenschappelijke basis te scheppen om dissidentie in de hele wereld te begrijpen en aktief te ondersteunen."  

Het is tijd om een eind te maken aan de onnatuurlijke scheiding van de alternatieve gemeenschap in het nog verdeelde Europa en "in de hele wereld" en te beginnen met een effektieve samenwerking en informatie-uitwisseling. Misschien om een internationaal alternatief tijdschrift te beginnen. Misschien om een buro op te zetten dat als informatiedienst kan dienen en als project-coördinatie voor de alternatieve gemeenschap. Het voorbeeld van de 'Europa tegen de Stroom'-bijeenkomst (Amsterdam 1989) is werkelijk inspirerend. Dus, zullen we de grenzen uit onze kaarten van Europa gummen en onze beweging tegen de stroom samen voortzetten? Dit is een goede plaats voor een vraagteken. OK, laten we het zetten. 

Dmitry Petrov, Moskou 1991 

Dmitry Petrov is aktief in Civic Peace en in de Stichting voor Sociale Innovatie (zie NN #58, 1-6-90)