UIT: NN #86 van 13 juni 1991   

Geen patent op leven 

Maandagochtend 3 juni posteerden in alle vroegte zo'n 10 mensen zich voor de ingang van het Congresgebouw voor een picket-line. Aanleiding was een bijeenkomst van de VN-organisatie ter bescherming van het intellectuele eigendom op de wereld, de WIPO. Belangrijkste thema van de bijeenkomst is het mogelijk maken van patenten (oktrooien) op levend materiaal. 

In het harmonisatieverdrag wat ter tafel ligt op de konferentie eisen de industrielanden, onder aanvoering van de Verenigde Staten, een onvoorwaardelijke invoering van het oktrooirecht bij alle aangesloten landen. Basis hiervoor is de bewering van een aantal Amerikaanse bedrijven dat de Westerse industrie door misbruik van geoktrooieerde kennis miljarden aan royalties misloopt. Artikel 10 van het nieuwe voorstel bevat de mogelijkheid voor patenten op levende organismen. 

VERZET VAN ARME LANDEN 

De meeste ontwikkelingslanden verzetten zich hevig tegen deze plannen. zij hebben zich verenigd in een groep van 77 landen die de nieuwe plannen proberen tegen te houden. De landen hebben jarenlang geijverd voor erkenning van het recht op een eigen ontwikkeling en een eigen tempo van technologie-opbouw.  

Op basis van algemeen belang, nationale veiligheid, volksgezondheid, voeding, nationale ontwikkeling en sociale zekerheid wil men oktrooien buiten werking kunnen stellen. Tevens wenst men een oktrooiverbod op uitvindingen die in strijd zijn me~ de openbare orde of goede zeden, op planten- en dierenrassen en essentieel biologische processen voor de produktie van planten en dieren en op medische behandelingsmethoden. 

FORUM-SHOPPING 

Sinds 1980 zitten de onderhandelingen binnen de WIPO vast wegens het botsen van de belangen en omdat de ontwikkelingslanden een meerderheid hadden gekregen. Daarna proberen de VS hun ideeën door te drukken bij de 

DE KONFERENTIE 

Na het mislukken van de GATT-onderhandelingen in december '90 werden de onderhandelingen afgebroken. De WIPO-konferentie lag al lang van tevoren vast en komt voor het sluiten van een verdrag voor Europa, Japan en de VS te vroeg. Op de openingsdag van de konferentie is besloten de onderhandelingen te splitsen in twee delen. 

Deze keer drie weken waarna niets wordt besloten en later een periode waarin gestemd wordt over het harmonisatieverdrag. De beslissing over het volledig doorvoeren van het oktrooirecht is daarmee uitgesteld tot waarschijnlijk komend najaar. Ondertussen worden de Derde Wereldlanden onder druk gezet. 

De picket-line was ondanks de geringe opkomst een succes. Een kweekvat spuwde om de haverklap biotechnologisch gefabriceerde (speelgoed)konijntjes uit. Er werden engelstalige pamfletten uitgedeeld aan de kongresgangers wat ons op bedankjes van de afvaardigingen van Colombia en Equador kwam te staan.  

Hier een citaat uit een pamflet van de biotechnologiegroep van het Info Centrum Wageningen dat bij de picket-line werd uitgedeeld: 

GEEN PATENT OP LEVEN 

"[...] Er is zeer veel kritiek te geven op het 'Harmonisatievoorstel' zoals dat de komende weken besproken zal worden op de WIPO konferentie. Als we de voorstellen bekijken op hun gevolgen voor boeren en boerinnen Zowel in het westen als in de zogenaamde 'derde wereld'; dierenwelzijn; en demokratische kontrole en zeggenschap over ontwikkeling van (bioltechnologie ontwikkeling, dan komen wij maar tot één konklusie: GEEN PATENTEN OP LEVEN!! 

Het 'Harmonisatie-voorstel' is absoluut geen stap in de richting van een samenleving zoals wij die ons voorstellen. Integendeel, het is een verdere voortzetting van een reduktionistische en materialistische benadering van het leven; het leven als niet meer dan een verzameling chemische stoffen die toevallig in staat zijn tot voortplanting en die kunnen worden bezeten en gemanipuleerd. Deze benadering van het leven, deze arrogantie ten aanzien van de wereld om ons heen heeft reeds enorme schade aangericht en geeft blijk van een zelfmoordopstelling ten aanzien van het ekologisch systeem dat ons leven mogelijk maakt." 

RECHT OP BESTAAN 

"Het 'harmonisatie-voorstel' is ook een uitvloeisel van het idee dat iedere verbetering van de eigen positie gerechtvaardigd is, ook al gaat dit ten koste van 'rechten en bestaansmogelijkheden (welke ook rechten zijn) van andere mensen en organismen. De erbarmelijke levensomstandigheden van honderden miljoenen mensen en de schrikwekkende situatie van het milieu zijn ten hemel schreiende gevolgen van het bovengenoemde idee." 

"Wij roepen dan ook met klem iedereen op iedere voortgang op deze weg te blokkeren opdat er ruimte ontstaat voor een ontwikkeling in de richting van een samenleving met gelijke(rel kansen op ontplooiing voor alle mensen, gekoppeld aan een besef dat wij allen, en allen die nog na ons komen, afhankelijk zijn van de natuurlijke rijkdom en de ekologische systemen op deze planeet, die wij Aarde noemen."  

"Invoering van patentrecht op leven wordt niet bepleit door (belangengroepen waarmee we ons verbonden voelen, maar door lobbies van (meest multinational) bedrijven die slechts winstmaximalisatie als doel hebben. Aangezien patentrecht op leven volgens die bedrijven noodzakelijk is om hun biotechnologische vindingen kommercieel aantrekkelijk te maken, is verzet ertegen belangrijk omdat het één van de wegen is om de (kommercielel ontwikkeling van biotechnologie tegen te houden." 

PATENTEN IN EUROPA 

De WIPO-konferentie is niet het enige wat beweegt op het front der patenten op leven. In '89 werd door het Europese oktrooiburo het eerste patent op een plant erkend. Dit zijn er inmiddels 8. Dit oktrooiburo is een groep juristen die in de mazen van de huidige wetgeving meent te kunnen bepalen wat al dan niet mag, onafhankelijk van de EG. 

Het Europese parlement stemt in oktober over een voorstel om patenten op leven mogelijk te maken. In het kader hiervan zal ook het Nederlandse parlement zich over de kwestie buigen. Het was de bedoeling dat dat voor de zomer zou plaatsvinden maar het wordt waarschijnlijk augustus.