UIT: NN #85 van 30 mei 1991   

Bankieren in tijden van cholera 

Op vrijdag 17 mei stond er een picket-line bij het kantoor van de AMRO-bank in Amsterdam Zuid-Oost. Ze was georganiseerd door Honger Hoeft Niet, Solidaridad en Ikvos. Doel was protest tegen het schuldenbeleid t.a.v. de Derde Wereld op de aandeelhoudersvergadering van ABN/AMRO.  

Enkele aktievoerders hadden een aandeel aangeschaft om binnen het beleid van de bank t.a.v. de schulden van Derde Wereldlanden te kritiseren. De ABN/AMRO heeft ongeveer 10 miljard uitstaan in Derde Wereldlanden met een problematische schuldenpositie. Geld dat volgens een nuchtere risicoberekening als oninbaar moet worden beschouwd. Tegen dit risiko heeft de bank zich ook financieel ingedekt, maar kwijtschelden… geen denken aan. 

Prof. B. Goudzwaard, hoogleraar economie aan de Vrije Universiteit Amsterdam en vertegenwoordiger van de Raad van Kerken, zei op de vergadering o.a.: "In uw kring mag ik bekend veronderstellen, dat de rente- en aflossingsverplichtingen van de Derde Wereldlanden z6 omvangrijk zijn geworden dat ze in waarde uitgaan boven alle ontvangen ontwikkelingshulp en van buitenaf komende investeringen."  

En over het standpunt van de Raad van Kerken: "De kern is (..) dat naar ons oordeel ten overstaan van de nu gebleken nood in de Derde Wereld van een gemeenschappelijke verantwoordelijkheid moet worden gesproken, en wel een verantwoordelijkheid waarvan ook u op eigen wijze deel uitmaakt."  

Goudzwaard lichtte dit toe door te citeren uit het jaarverslag 1990 van de (toen nog) AMRO-bank, waarin sprake is van te gemakkelijke financiering. Maar dat was ook uw medeverantwoordelijkheid, zegt G. Hij noemt als voorbeeld de de leningen aan de toenmalige Argentijnse dictatuur. Anderen kunnen nu voor die lasten opdraaien. De bank zou trouwens zonder financiële problemen een groot deel van de schulden kunnen kwijtschelden. Immers, ruim 50% van het uitstaande bedrag aan Derde Wereldlanden wordt gedekt door een opgebouwde reserve, de Voorziening Algemene Risico's. (De opbouw van deze stroppenpot was belastingvrij en scheelde de overheid afgelopen jaren zo'n 2 miljard gulden aan inkomsten.)  

Goudzwaard ging ook in op het veel gebruikte argument dat kwijtschelding de kredietwaardigheid van een debiteur ondergraaft. "Maar mag ik er u op wijzen", zei de hoogleraar economie, "dat wanneer niet mede door toedoen van uw kwijtschelding de economische groei in de armste landen wordt hersteld, van een terugkeer van kredietwaardigheid nooit en te nimmer sprake zal zijn?"  

Een andere spreker, Dr. Miguel Teubal, hoogleraar landbouweconomie aan de universiteit van Buenes Aires, Argentinië, verklaarde dat de jaren '80 een verloren decennium is geweest voor de sociale en economische ontwikkeling van Latijns-Amerika. "Het is onnodig te zeggen dat basisvoedselvoorziening, gezondheidszorg, onderwijs en sociale zekerheid van de grote meerderheid van de Latijns-Amerikaanse bevolkingen dramatisch zijn afgebroken. De recente cholera-epidemie is een ander duidelijk voorbeeld van de verslechterde situatie."  

Vooral in landen als Argentinië zijn de investeringen laag gebleven. De door IMF, Wereldbank en de internationale bankwereld geëiste aanpassingen drukken zwaar op de schouders van de Latijns-Amerikaanse bevolking. "Welke bijdrage zijn de Noordelijk banken bereid te leveren om het probleem op te lossen?", vroeg Teubal. En hij gaf zelf een antwoord: schuldenreduktie om ontwikkeling en opheffing van de armoede weer mogelijk te maken. 

Lucas Reijnders, hoogleraar milieukunde aan de Universiteit van Amsterdam en medewerker van Natuur en Milieu, legde tenslotte uit dat de schuldencrisis een belangrijke rol speelt bij het ontstaan van milieuproblemen in de Derde Wereld. Als voorbeeld noemde hij de cholera-epidemie. Die kon vooral ontstaan en zich uitbreiden door het ontbreken van waterzuiveringsinstallaties. 

Daardoor kon de vis voor de kust van Peru met cholera-bacteriën besmet raken. De noodzakelijke z.g.n. 'niet-produktieve publieke investeringen' behoren tot de grootste financiële slachtoffers van de schuldencrisis. De tol in mensenlevens is hoog. Maar ook betekent het minder inkomsten door export en toerisme en hogere medische uitgaven. 

De sfeer op de vergadering was vriendelijk. Geen verontwaardigd roepende aandeelhouders, zoals in het verleden bij Shell nog wel eens gebeurde. Bij het verhaal van Goudzwaard zaten sommige aandeelhouders zelfs te knikken met een. houding van: dat kán ook inderdaad niet. Ze knikten weer wat opgeluchter toen bestuursvoorzitter R. Nelissen een half uur de tijd nam om het beleid van de bank goed te praten. Ondanks het tegenargument van Goudzwaard vond hij dat kwijtschelding de kredietwaardigiheid aantastte. En Derde Wereldlanden zouden toch vooral gebaat zijn bij het thuis orde op zaken stellen en maatregelen in overleg met banken en IMF, zei hij. 

Deze kleine aktie bij de ABN/AMRO is onderdeel van een al langer lopende Europese aktie voor schuldverlichting. Wat betreft Nederland voerde in 1985 de Interkerkelijke Actie voor Latijns Amerika, Solidaridad, voor het eerst campagne rond deze problematiek. O.a. riep ze spaarders op hun ongenoegen aan de banken te laten blijken en rente deels op een aparte rekening te zetten.  

De Raad van Kerken ging op verzoek van Solidaridad in gesprek met de banken. Die gaven kort samengevat aan alles de schuld behalve aan zichzelf. Deze ervaring brachten Solidaridad en andere kerkelijke organisaties ertoe opnieuw een campagne te starten. In 1990 sloot Honger Hoeft Niet, een samenwerkingsverband van Derde Wereld- en milieugroepen zich bij de campagne aan. 

Spaarders werden opgeroepen om hun geld onder te brengen bij een bank die naast financiële ook ethische kriteria aanlegt bij de besteding van spaargelden. Onder voorzitterschap van het Ikvos verenigden zich 27 Derde Wereld- en milieuorganisaties in het Breed Overleg Schulden (BOS) met als doel de schuldenkampagne te coördineren en sterker te maken. Het BOS heeft opnieuw geprobeerd met de banken in gesprek te komen. Deels lukte dat. ABN en AMRO reageerden afwijzend tot ze vernamen van het geplande bezoek aan de aandeelhoudersvergadering.