UIT: NN #84 van 16 mei 1991   

Help de landloze boeren in bagladesh hun rampen bestrijden 

In de nacht van 29 op 30 april werd het zuiden van Bangladesh getroffen door een cycloon, die veel schade en doden veroorzaakte. We hadden een gesprek met Peter Custers van het BPSC, Bangladesh People's Solidarity Centre n.a.v. de ramp en de plannen voor een kampagne voor strukturele hulp aan de basisorganisaties in het land. Dat gesprek was de basis voor dit stuk. Bangladesh wordt geregeerd door een klasse die parasiteert op de bevolking en buitenlandse hulp. Er is alleen toekomst voor het land als de bevolking zelf die toekomst kan bepalen. Daarvoor is een omwenteling nodig en moeten basisorganisaties ondersteund worden. Een voorbeeld van die organisaties is de boerinnenbond waarvan de momenteel voorzitster in Nederland is. In een kader de weergave van een kort gesprek met haar. Zie voor meer informatie het stuk over Bangladesh in NN #80.  

"In Bangladesh is er in 1970 ook al te een gigantische cycloon geweest. Die er heeft een enorme ravage veroorzaakt. Er zijn in dat jaar zo'n vijfhonderdduizend mensen omgekomen. Er zijn geen effektieve maatregelen genomen ter voorkoming van een herhaling van die ramp.  

Na 1978 zijn er in Bangladesh tegen het gevaar van een cycloon überhaupt geen schuilplaatsen meer gebouwd. Dit zijn betonnen gebouwen waarin mensen zich in hoog gelegen delen kunnen terugtrekken. Het aantal wat er gebouwd was, is heel klein. Uit cijfers van de Bengaalse Rode Halve Maan wordt duidelijk dat ze plaats bieden aan slechts 3% van de bevolking. 

Geen enkele van de regeringen heeft het tot nu toe belangrijk genoeg gevonden om dit soort plannen effektief te ontwikkelen en in de praktijk te brengen. Je kunt dus elk van de regeringen van Bangladesh misdadige nalatigheid verwijten. Want ze wisten dat zo'n grote orkaan elk jaar in mei en november kan losbreken. 

Voor veel Bengalen zal de konklusie zijn dat ze dit soort regeringen niet meer willen. Alle grote partijen hebben de kans gehad om te laten zien wat ze voor het land over hadden. Die hebben nu afgedaan in de ogen van de landlozen die 75% van de bevolking uitmaken. We horen al verhalen dat de regering enorm wordt bekritiseerd."  

Drie dagen voordat de orkaan uitbrak was het bekend en was het voor de regering mogelijk om stappen te ondernemen. Dat hebben ze niet gedaan. Er zijn wel wat radiosignalen uitgegaan maar echte noodmaatregelen zijn niet genomen. Op plaatselijk niveau zijn er wel ambtenaren geweest die gewaarschuwd hebben dat er een zware ramp aan kwam. Maar het was op een aantal eilanden zo dat landlozen naar de schuilplaatsen gingen en dat niemand er meer in kon. Voor een deel had de regering wat kunnen doen door mensen te waarschuwen of te evacueren. Al de kustgebieden rond de havenstad hadden bijvoorbeeld geëvacueerd kunnen worden. 

"Deze regering is pas aan de macht en die kun je niet verantwoordelijk stellen voor het gebrek aan schuilplaatsen. Maar ze hebben ook waarschijnlijk in de ogen van de meeste Bengalen, ineffektief en veel te zwak gereageerd op de cycloon." Daarnaast komt dat er nauwelijks stappen zijn genomen om onmiddellijk een hulpproces in gang te zetten. Er wordt wel veel ophef gemaakt zodat de buitenwereld de regering overlaadt met hulpgoederen, maar dat krijgt geen vorm in gealarmeerde stappen om de mensen die overleven te redden. 

"Ik denk dat dat op dit moment heel veel kwaad bloed zet. Het herinnert mensen er aan hoe regeringen in het verleden met rampen omgingen. Dat ze wel buitenlandse hulp kregen maar dat er maar een relatief klein gedeelte terecht kwam bij de landlozen, de mensen voor wie het bestemd was. De rest kwam op de zwarte markt of dat staken de ambtenaren of militaire officieren in hun zak. Het versterkte de ekonomische macht van de elite." 

Parasitaire elite 

De BFP van Khaleda Zia is aan de macht gekomen omdat een vrij grote meerderheid gestemd heeft voor de BFP. In die zin kan de regering steunen op de bevolking. Het koste wel ontzettend veel geld om mee te kunnen doen aan die verkiezingen. De partijen die een vuist konden maken waren allemaal partijen van de elite, de grote handelaren. Het geld dat ze aan de verkiezingskampagne uitgaven weten ze nu weer via een omweg uit buitenlandse hulp te innen. 

"De BFP is een partij die net als de andere grote verkiezingspartijen de handelsbourgeoisie vertegenwoordigd. De mensen die zich verrijken met de inkoop en verkoop van goederen. Door die voor een lage prijs van de boeren te kopen en heel duur door te verkopen verdienen de handelaren heel veel geld. Het is die klasse die al 20 jaar de macht in Bangladesh in handen heeft. 

Een leuk voorbeeld over hoe die klasse zich gedraagt is te ontlenen aan een toespraak die de interim-president na de verkiezingen in het parlement heeft gehouden over de ekonomische toestand van Bangladesh. Met name over de leningen die banken gesloten hebben aan de mensen die zich industriëlen noemen. Hij zegt dat de mensen die die leningen krijgen van grote banken, ze enerzijds niet gebruiken waarvoor ze bestemd zijn, het opzetten van industrieën, en aan de ander kant dat er een terugbetalingspercentage van minder dan 10% is. 

Daaruit kun je afleiden dat die handelaren onder het mom van industriële ontwikkeling enorm veel geld aan banken onttrekken en dat voor hun eigen verrijking gebruiken zonder dat er enige industriële ontwikkeling gaande is. 

India heeft een bourgeoisie die op produktie gericht is. Die heeft ook de industriële ontwikkeling tijdens de onafhankelijkheid van India erg gestimuleerd. Het karakter van de elite van Bangladesh is dat ze in naam wel wat aan industriële ontwikkeling doet en ook in naam daarvan leningen krijgt maar in wezen niet op produktie is gericht. Het is echt een parasitaire bourgeoisie." 

Waterbeheersing 

"Het Westen is al een aantal malen gekonfronteerd met rampen in Bangladesh en met de publieke opinie die vraagt of er niet iets aan te doen is. Met name rond de zeer grote overstromingen in 1988. Een aantal landen hebben toen het initiatief genomen voor nieuwe waterbeheersingsplannen in Bangladesh. De Wereldbank heeft het op een gegeven moment gekoördineert en uiteindelijk een gezamenlijk plan uitgebracht. 'A plan for action', het Wereldbankplan. 

Aan dit plan is af te lezen hoe het westen aankijkt tegen de rampenproblematiek van Bangladesh. Het plan is een soort kompromis tussen de verschillende opvattingen die er leefden rondom regeringen van noordelijke landen. De Fransen wilden een dijkensysteem waarbij alle grote rivieren werden vastgelegd binnen hoge bedijkingen. Zij wilden de grote rivieren, de Ganges, De Brarnhapoetra en de Meghia, binnen bedijkingen vastleggen zodat niet alleen de overstromingsproblematiek verzacht zou worden maar er überhaupt geen jaarlijkse overstromingen meer zouden plaatsvinden. 

De centrale elementen zijn in het Wereldbankplan overgenomen. De Wereldbank heeft daarmee een hoogtechnologische benadering onderschreven die volgens mij absurd is voor een situatie als Bangladesh. Je kunt er uit aflezen hoe de internationale gemeenschap volledig inde fout gaat met betrekking tot het ontwikkelen van een fundamentele oplossing voor de rampenproblematiek van Bangladesh."  

Het rivierensysteem van Bangladesh is nog jong. De grote Bengaalse Bramhapoetra liep anderhalve eeuw geleden nog een heel stuk oostelijker. De strijd tussen die rivieren om vorm te geven aan het land is dus nog bezig. Dat betekent dat de kennis over dat rivierensysteem nog maar heel beperkt is. 

"Wat de rivieren aan water meebrengen is veel groter dan bij elke andere rivier waarbij ze met dit soort problemen worden gekonfronteerd. Als je dit ingewikkelde systeem van rivieren wilt gaan beheersen moet je kennis juist heel groot zijn. De konsekwenties van zo'n totaal bedijkingssysteem zijn eigenlijk niet goed te overzien." 

Dijken 

Het bouwen van grote dijken is altijd kontroversieel geweest. Er zijn ook ervaringen met bedijkingen. Met name de Brahmapoetra is een heel stuk met bedijkingen vastgelegd. De ervaringen daarmee zijn tamelijk negatief. 

"Elk jaar wordt met die overstromingen heel veel slib afgezet. Als je geen dijken hebt wordt dat slib voor een deel in de rivier zelf en deels op het land dat wordt overstroomd afgezet. Met bedijkingen wordt dat slib allemaal in de rivier afgezet.

Daarmee krijg je op den duur weer overstromingen omdat de rivier langzaam maar zeker dichtslibt. Tenzij je heel kostbare baggerwerkzaamheden laat uitvoeren. 

In Bangladesh zijn ontzettend veel mensen voor hun inkomen deels afhankelijk van de visserij. Vissen wordt in rivieren en vijvers gedaan maar ook bijvoorbeeld in die overstroomde gebieden. Al die landloze gezinnen die voor een deel van hun overleven afhankelijk zijn van dat vissen worden van dat inkomen beroofd op het moment dat er van die grote dijken aangelegd worden."  

De jaarlijkse overstromingen hebben ook positieve gevolgen. Het totaal voorkomen van overstromingen zou funest zijn voor Bangladesh. Het is technisch onhaalbaar maar zou ook desastreus voor de ekonomische ontwikkeling van het land zijn. Het Wereldbankplan is het grootste buitenlandse hulp plan dat ooit aan Bangladesh is aangeboden. Het is nu op de helling omdat er ook in officiëlere kringen veel kritiek is op het plan. Er worden nu studies verricht en nieuwe ontwerpen gemaakt. 

Landhervormingen 

"Het soort van maatregelen dat je eigenlijk moet nemen en ook veel makkelijker te realiseren is, ligt tussen totale kontrole en geen kontrole in. Verzachtingsmaatregelen als het bouwen van terpen en kleine dijken, waarbij je uitgaat van de kennis die de boeren zelf hebben. De ervaringen die boeren hebben met dijken kunnen zij best zelf beoordelen. Zij snappen zelf best wat voor vruchtbaarheidsgevolgen overstromingen hebben. En hoe zij (historisch gezien is dat ook gebeurt) kanalen en riviertjes aan moeten leggen om zo veel mogelijk van de overstromingen te profiteren.  

Dat is dus een heel ander soort plan. Eigenlijk niet uitvoerbaar in Bangladesh tenzij dat gekombineerd wordt met radikale hervormingen waarbij de boeren veel meer zeggenschap krijgen over de grond.  

70% Van de bevolking op het platteland heeft nu geen enkele zeggenschap over de grond. Ze hebben misschien een heel klein stukje rond het eigen hutje, maar veel te weinig om .te overleven. Aan de andere kant heb je 8% van de bevolking die de helft van de grond beheerd. Aan die ongelijke bezitsverhoudingen moet iets wezenlijks gebeuren, zodat de bevolking overleefd en je ook het draagvlak kunt kreëren om iets aan waterbeheersing te gaan doen. 

Als de mensen eenmaal enige bestaanszekerheid hebben dan hebben ze ook belang bij het aanleggen van dijken en goede kanaaltjes. Dan kun je vertrouwen op de enorme arbeidskracht wat toch het grootste potentieel is van Bangladesh. Maar eerst zal middels een volksbeweging een eind moeten worden gemaakt aan de parasitaire klasse die nu in Bangladesh aan de macht is." 

Omwenteling 

"In de veertiger jaren was er een gigantische hongersnood 3 jaar voordat een vrij spontane brede beweging opkwam. Ik heb onderzoek gedaan naar die periode. Tijdens die hongersnood waren 3 miljoen mensen gestorven. Daarna trokken de boeren vrij snel hun konklusies. In een paar jaar tijd ontstond er een verzetsbeweging in 19 distrikten. 6 Miljoen boeren kwamen in verzet en ondernamen met het idee van bevrijding zeer massale akties. 

Ik denk dat de schok nu dermate groot is dat een dergelijke situatie zich weer voor gaat doen zodat binnenkort een brede boerenbeweging opkomt. Zo'n ramp heeft in eerste instantie afschuwelijke gevolgen. Uiteindelijk zal de ramp ingrijpende veranderingen opleveren die het land heel erg ten goede zullen komen.  

Voor de ramp was er, op eilanden als Hatiya die nu zwaar getroffen zijn en in het algemeen in het Zuiden, een vrij sterke boerenbeweging aktief. Er is ook voor het eerst sprake van vrouwenorganisaties. Een voorbeeld is de boerinnenbond, waarvan de voorzitster nu in Nederland is. (zie kader)  

Dat is een nieuwe ontwikkeling die heel belangrijk is. Er waren altijd wel vrouwen aktief maar een landelijke organisatie van boerinnen is .een nieuw fenomeen. Ze kregen 22.000 leden in anderhalf jaar. Er is verder een overlegstruktuur op landelijk gebied die in toekomst best tot gezamenlijke kampagnes kan komen. 

Steun 

"We roepen daarom op om die boerenorganisaties te ondersteunen. De publieke opinie lijkt rijp voor een andersoortige kampagne dan alleen noodhulp. Er was twee jaar geleden ook al een ramp en het kan nu het moment zijn om fundamentele re oplossing aan te dragen.

We ondernemen stappen om de kampagne van de grond te trekken. Het is in gang gezet en een aantal groepen hebben inmiddels de oproep onder de leuze 'help landloze boeren en boerinnen in Bangladesh zelf hun rampen te bestrijden' onderschreven." 

rik 

Voor meer informatie en giften: BPSC - Bangladesh People's Solidarity Centre Postbus 40066 1009 BB Amsterdam     

[ Kader ]   

GESPREK VOORZITSTER BOERINNENBOND BANGLADESH 

De voorzitster van de Boerinnenbond van Bangladesh, Shamsun Nahar Khan was op bezoek in Nederland. We hadden een kort gesprek met haar over de boerinnenbond en over de zeer slechte positie van vrouwen in Bangladesh. 

"De boerinnenbond is een nieuwe organisatie. De boerenfederatie heeft medewerking verleend voor het oprichten. In het verleden waren boerinnen betrokken bij de boerenorganisaties maar dat vrouwen zich organiseren in een aparte boerinnenbond is nieuw. De bestaande organisaties richtten zich voornamelijk op de organisatie van mannen. Vrouwen werden verwaarloosd en werden niet betrokken bij de strijd voor veranderingen. In het verleden waren vrouwen ook minder bewust. Vrouwen worden van twee kanten onderdrukt, door de maatschappij en door mannen. 

Ik ben homeopaties dokter en in mijn kliniek heb ik ervaring met vrouwen. Ik merkte van een bewustzijn over de eigen onderdrukking, de specifieke eigen problemen van vrouwen door de onderdrukte positie, soms mishandeling, problemen met overleving met kinderen nadat de man wegging. Gezamenlijk kwamen vrouwen tot de konklusie een eigen organisatie op te richten." 

De boerinnenbond is een jaar geleden begonnen als oprichtingskomitee dat leden ging werven. Pas op een konferentie in februari dit jaar volgde de echte oprichting. "Het oprichtingskomitee is begonnen met de organisatie van de struktuur. De opbouw van Bangladesh in distrikten, provincies enz. werd overgenomen voor de boerinnenbond. Er zijn ook akties gevoerd. De meeste waren akties samen met mannen van de 'boerenfederatie.  

De eerste aktie was een volksbijeenkomst en demonstratie in Dhaka. Er werden 7 eisen gesteld als rechtvaardige prijzen voor produkten, verdeling van braakliggende grond aan landlozen, opschorten van het terugbetalen van leningen.

Een andere aktie was een honger demonstratie in Khoelnan in het zuid-westen. In die tijd was er een ernstig voedselgebrek. De demonstratie ging er om voedsel op te eisen. Er werd een petitie aangeboden die werd doorgegeven aan het centrale bestuur. 

Een ander voorbeeld is een aktie op het eiland Bhala, dat ook door de cycloon is getroffen. Vorig jaar was er een aktie van boeren en boerinnen waaraan zo'n 960 vrouwen deelnamen. De aktie werd gevoerd rond belastingen, braakliggende grond en leningen. Na afloop van de mars van ongeveer 20 kilometer werden de kantoren van het bestuur omsingeld. Na afloop werd door vrouwen braakliggende grond bezet terwijl mannen juist een afwachtende houding aannamen. Omdat het om vrouwen ging durfde de politie niet in te grijpen. De vrouwen verdedigden het land met stokken. 

Er zijn ook akties in de streek waar ik zelf vandaan kom. Bijvoorbeeld een aktie tijdens een hongersnoodsituatie. Geëist werd dat het gebied tot noodgebied werd uitgeroepen en dat er voedsel zou worden uitgedeeld. Dat laatste lukte onder druk van een massale omsingeling van het kantoor van het bestuur. 

Een andere aktie was tegen de Grameen-Bank. Deze bank wordt in het buitenland wel als progressief gezien omdat uits1uitend leningen aan vrouwen worden verstrekt. In de praktijk betalen zogenaamde industriëlen leningen niet terug en worden landloze vrouwen enorm onder druk gezet om kleine bedragen terug te betalen. In sommige gevallen liet de bank als de terugbetaling niet lukte de spullen van vrouwen veilen waardoor zelfs de laatste bezittingen verloren gingen. 

In een enkel geval was sprake van fysieke mishandeling van vrouwen. Een vrouw liep een gebroken been op nadat ze door funktionarissen van de bank op straat gesleurd was en geslagen werd met stokken. Na dit incident brak een enorme verontwaardiging los. 1000 Vrouwen voerden aktie voor schadeloosstelling van de vrouwen eisten van de bank in de toekomst een fatsoenlijker opstelling. Er werd gestopt met terugbetaling van leningen."  

De boerinnenbond is in 22 distrikten aktief. Hoogtepunt in het organisatiewerk was de driedaagse bijeenkomst in februari. (zie ook NN #80). Daar waren boeren en boerinnen bijeen om te praten over de toekomst. Vrouwen vormden de helft van de aanwezigen. Shamsun: "Tot nu toe zijn er alleen akties gevoerd met mannen over algemenere thema's maar in de toekomst zullen we zeker aandacht besteden aan onze specifieke eisen. Die liggen ook op het gebied van het erfrecht, bruidsschatten, verdeling van huishoudelijk werk enz." 

Vrouwen worden in Bangladesh dubbel onderdrukt. Eigenlijk zoals overal ter wereld... 

"Verschil is dat er in Bangladesh helemaal geen respekt is voor vrouwen. Vrouwen hebben absoluut geen rechten. Vrouwen houden het land in stand, zorgen dat er nog mensen leven, maar krijgen geen enkele maatschappelijke erkenning. In de hele wereld is er ongelijkheid. In Bangladesh is er helemaal geen respekt. De man is de meester, de vrouw is letterlijk slaaf. Zij slooft voor niets. Bij de landlozen valt het nog wel mee maar bij de iets succesvollere boeren mogen de vrouwen blij zijn als ze enigszins kleren hebben om te dragen. 

Mannen hebben er nu belang bij dat vrouwen zich organiseren omdat zij belang bij een maatschappelijke verandering hebben. Als beiden geld verdienen en werken is het een verbetering voor beiden. Dan groeit er ook respekt. Zolang de eisen niet vervuld zijn gaan we door met onze akties. Nu is het allereerst belangrijk om een basis te krijgen en te organiseren. Er wordt gewerkt aan een affiche om de eisen van de bond meer bekendheid te geven. De organisaties die tot nu toe bezig waren met vrouwenbevrijding hebben in ieder geval niet zo'n programma als de boerinnenbond."