UIT: NN #82 van 18 april 1991   

Vermoord door politie, gedekt door politiek  

Recensie van de film In naam der wet, een reconstructie van de gebeurtenissen rond de dood van Hans Kok. Regie: Barbara den Uyl. 

24 Oktober 1985 ontruimde de politie Schaepmanstraat 51-I, waar op dat moment een vrouwen een kind gekraakt woonden. De herkraak van de etage luidde de dood in van één van de 32 arrestanten, Hans Kok, in en het begin van de strijd tussen Van Thijn en de kraakgroep in de Staatsliedenbuurt om de macht. De nasleep werd in beide gevallen in het voordeel van 'de Macht' Van Thijn en co beslist. 

De juridische strijd, en in ieder geval het schrijven over de dood van Hans, stopte na een stuk in Bluf! #303, van 21 januari '88, ondertekend door B. Het beschreef een rechtszaak, waarin de familie Kok en de politie, in de vorm van hoofdschuldige Ypinga, voor het eerst tegenover elkaar stonden. 

'Voor het eerst kon vader Kok, de 72-jarige ex-groenteboer zelf het woord richten tegen de meest, betrokkene bij de dood van zijn zoon. Het was deze politie-ambtenaar immers, die had besloten dat Hans daar om 22.30 op het hoofdburo moest blijven en de dokter niet meer kreeg waar hij, dodelijk versuft om had gevraagd. Het werd net als het begin van de tragedie, een dramaties slot. 

Tekenend voor het karakter van zijn rechtsstaat zei de hulp-officier 'NEE' zoals het ook in oktober '85 moet hebben geklonken. "Er was geen reden genoeg om een dokter te roepen." "Hans had er niet duidelijk om gevraagd en hij zag er niet hulpbehoevend uit." "Bovendien, indien de situatie van toen zich nu weer zou voordoen zou het ook NEE zijn", zei Y resoluut. Gedekt door zijn direkte chef zette hij nog het gezicht op van de strenge doch rechtvaardige staat. Zijn staat, zijn rechtsstaat. Er viel een stilte...' 

DE FILM  

Een stilte volgde bij het einde van de film over de dood van Hans Kok. Het was dinsdag 16 april 1991. Vijf en een half jaar later, en weer dreunde het rond in mijn hoofd, niet voor niets de titel, want het is gewoon waar en duidelijk. Hans Kok is vermoord door de politie, door de behandeling in hun gevangenissen. 

"Hans had er (een dokter) niet duidelijk om gevraagd", zegt Ypinga tijdens de bovengenoemde rechtszaak. In de film zie je Hans half naast zijn stoel hangen, nauwelijks pratend en met zijn ogen dicht, wat zeggen over een dokter. Niet duidelijk. Al krepeerde Hans hij wilde het eigenlijk niet weten. Het interesseerde hem niet. Het klonk als zo'n Marokkaanse gevangenisboss die zegt: 'Vertel me nooit meer als er een van hen sterft'. 

Van Thijn hemzelf opent de film. Je kan zeggen wat je wil van die man maar hij gaat openlijk met de billen bloot. Het is een fantastisch begin: Ed achter zijn buro, met daarop een cassetterecorder. Muziek, en het gezicht van de Burgemeester. Joop Visser met het lied 'In een auto'. Wacht voor het rode licht, er kan nog een Van Thijn komen. Het begin van het - refrein van het lied is 'ze hebben Kok gestorven, onder leiding van Van Thijn' en verderop 'het moest een ongelukje zijn'. Van Thijn is als enige in beeld met een gezicht alsof hij te biecht gaat. 

Onder de vragen die volgen is hij zichtbaar nerveus. Hij formuleert omzichtig, trommelt met zijn vingers. "Ik zal er mee moeten leren leven", zegt hij en beroept zich op de vier verschenen rapporten. Bijgenaamd de doofpot. 

De film is geen speelfilm maar een dokumentaire van 64 minuten. Eigenlijk is het een gefilmde rekonstruktie ook gesitueerd in het heden, met slechts een gedeeltelijke weergave van de gebeurtenissen in het hoofdburo en gedeeltelijk met de betrokkenen zelf. Die spelen zichzelf of getuigen, ze worden geïnterviewd. De politie is van de betrokkenen de enige klinkende afwezige, maar die zijn nooit zo op zoek geweest naar de waarheid. 

Verder is iedereen er. Arrestanten, Henk Kersting (advokaat, "ze zeiden eerst 'een dode kraker heeft geen advokaat nodig'"), Han Schumacher (vertrouwensarts), Van Thijn en ook Korthals Altes, de toenmalig minister van Justitie, komen aan bod. Trefzeker formulerend na een eerste twijfeling, totdat hij merkt dat hij gefilmd wordt. "Maar dat was niet afgesproken..." 

HANS KOK  

De film gaat over Hans en wat er met hem gebeurde tussen de 'ontruiming en zijn begrafenis op de avond van zijn dood in de woonplaats van zijn ouders. Onder druk van de politie die zelfs de ontheffing om 's-avonds te mogen begraven al had geregeld voordat de familie zelf had besloten. 

Maar ook wat voor persoon hij was, punk, spelend in een bandje en volgens vrienden een goeie jongen. Fantastische oude film beelden van 4 pissende punkies met een oud bestelbusje langs de snelweg. Hans speelde in een band, 'Lol en de Ellendelingen'. Bandleden van toen nemen fotoalbums van optredens door. "Op deze staat hij niet op want hij lag op een matras naast het podium uit te rusten. Tijdens het optreden." Je vormt je een beeld van Hans en van de familie. 

Je ziet Hans, in het politieburo. Tussen de andere arrestanten. Versuft. Er verschijnen ex-arrestanten die vertellen over de omstandigheden in het cellenkomplex. Vloeistof voor kontaktlenzen, medicijnen en wc-papier worden geweigerd. Eén smeris haalt tot drie keer toe het brood 's ochtends bij iemand weg terwijl hij iets zegt als 'nou, als je het niet wilt'.  

Flarden van de ontruiming, de echte en een nagespeelde, bloed en klappen. Hans is zo versuft dat er artsen bij worden gehaald. Je ziet ze bij Hans. "Er is geen sprake van een overdosis, dus er is niets." "Als er vannacht nog iets is geeft u hem maar twee librium-tabletten". De artsen zeggen later dat hij adekwaat antwoordde op vragen, terwijl bewaarders verklaarden dat "ze elk woord uit hem moesten trekken." 

Hans wankelt door het hoofdburo. Agenten verklaarden later dat ze hem aan zijn kraag omhoog moes ten houden omdat hij anders van de trap zou vallen. Tijdens het maken van politiefoto's kan Hans zijn ogen niet open houden. De politiefotograaf zegt dat "hij ook gezegd heeft dat er wel eens een dokter naar die jongen zou kunnen kijken. Er was een hoge politie-officier bij. En ja, dan is het mijn pakkie aan ook niet meer." 

DOODSOORZAAK - SCHULDIGEN  

De avond na de ontruiming werd het cellenblok volgens bewaarders overgenomen door de politie. "Zeker wat betreft de krakers." Op een gegeven moment werd meegedeeld, terwijl een bewaarder er mee bezig was, dat "het uitreiken van matrassen moest worden gestaakt wegens tijdgebrek." Het was een koude nacht, de cellen waren niet echt verwarmd. Een arrestant verklaart "dat hij 's nachts elk kwartier oefeningen deed om warm te blijven." 

Hans Kok heeft alcohol gedronken en daarna een dosis methadon gebruikt die 3-10 maal groter is dan de gangbare. Hij krijgt een overdosis methadon, die 's avonds tussen 10 en 12 op zijn hoogtepunt is. De politie ziet dit niet. Volgens hun logika omdat zij politieagent zijn en geen arts. Daarna wordt Hans opgesloten in een koude cel, zonder matras. Zijn betonnen slaapplaats had, zou later blijken, een temperatuur van -5 C. 

Hans kreeg een acute longontsteking waaraan hij stierf. Hij werd 's ochtends na het ontbijt dood gevonden in zijn cel. Geen van de 3 bewaarders beweert met het uitdelen daarvan bij Hans Kok geweest te zijn. De onderzoeken richten zich met name op de ontbijtkwestie, en niet op de fatale uren 's avonds.  

De film maakt zichtbaar, voelbaar, duidelijk wat er die avond is gebeurt. Het verhaal is voorzover ik kan beoordelen, zeer authentiek en ik vind het zelfs de beste weergave van de gebeurtenissen die nacht die ik ooit ben tegengekomen. Het staat nu helder, overzichtelijk achter elkaar. Met subtiele manieren om gebeurtenissen te laten zien. Filmisch erg mooi door de wisselende standpunten en veranderingen tussen werkelijke en nagespeelde scènes. 

Dé scene is wat mij betreft die waarop Hans om half elf 's avonds in zijn stoel hangt en om een dokter murmelt. De agent (zijn naam Ypinga wordt in de film niet genoemd), de leider van de ontruiming en (hulp)Officier van Justitie, kijkt met een minachtende blik. Hij wil naar huis. Hij maakt een gebaar, 'abfüren' en Hans wordt weggeleid/gedragen. Zijn dood tegemoet. 

rik 

De film gaat vrijdag 2 mei in première in DESMET: Amsterdam 'T HOOGT: Utrecht MARIENBURG: Nijmegen De film wordt uitgebracht door Cinemien.