UIT: NN #82 van 18 april 1991   

Het geroofde land 

De stand van zaken in Zuid-Afrika/Azania   

Met de zegen van de Nederlandse regering kon Philips onlangs een handelskontrakt sluiten met de Zuidafrikaanse marine. Reisbureaus maken weer volop reklame voor Zuid-Afrika. De culturele en sportboycot staat op losse schroeven... De aktievoerders lijken te slapen. Is Zuid-Afrika/ Azania bevrijd? De bevrijdingsbewegingen PAC, ANC, AZAPO en met hen de Organisatie van Afrikaanse Eenheid zeggen ondubbelzinnig nee. Mandela overweegt zelfs een gezamenlijke delegatie van het ANC en PAC naar West-Europa te sturen om te pleiten voor handhaving van sancties. 

Dit artikel gaat onder meer in op de onderhandelingen die gevoerd worden met het Zuidafrikaanse regiem en de houding van de verschillende zwarte groepen in dat proces. 'Het geroofde land' is het eerste artikel in een reeks van drie, waarin Zuid-Afrika centraal zal staan. De komende tijd zullen in NN diverse vertegenwoordigers van Zuidafrikaanse bevrijdingsbewegingen als wel medewerkers van Nederlandse anti-apartheidsgroepen hun mening geven over de ontwikkelingen in Azania. 

De weg naar een apartheidsvrij Zuid-Afrika is nog lang, heel lang. De Europese Gemeenschap heeft echter onlangs een verkeerde afslag genomen door een belangrijk deel van het ekonomische sanktiepakket af te schaffen. Waardoor de weg nog langer lijkt....

De sankties die de Europese Gemeenschap in 1986 heeft ingesteld tegen Zuid-Afrika, worden ingetrokken. Dat hebben de ministers van buitenlandse zaken van de Europese Gemeenschap op 15 april besloten. Tijdens de Europese Raad van december was de intrekking al aangekondigd en afhankelijk gesteld van de intrekking van twee rassenwetten, de Land Act en de Group Area Act.  

Nu aan die voorwaarde is voldaan, zullen de sankties worden opgeheven. "Sankties en andere vormen van druk tegen het Zuidafrikaanse regiem moeten allemaal doorgaan", aldus de Harare-verklaring van Afrikaanse staatshoofden in februari 1991. Volgens die verklaring geeft de huidige situatie geen garantie voor de onomkeerbaarheid van het politieke veranderingsproces dat moet leiden naar een nieuwe non-raciale demokratie in een verenigd Azania/Zuid-Afrika. 

Het afschaffen van een aantal apartheidswetten bezorgt De Klerk een goeie naam en daarmee de westerse regeringen een alibi om de sankties nu op te heffen. Maar de bantustan/thuislandenpolitiek (grote apartheid), die zuid-Afrika maakt tot een verdeeld land, bestaat nog steeds. 

De bantu-onderwijswet, die zwarte kinderen diskrimineert, wordt nog uitgevoerd. Het is blanke ouders nog steeds toegestaan om er exclusief blanke scholen op na te houden. Het bestuur op landelijk en lokaal niveau is volledig in handen van de blanke minderheid. Het leger en de politie worden volledig gekontroleerd door blanke elite officieren. En de blanke huishoudens in Zuid-Afrika beschikken in totaal over 2,5 miljoen wapens! 

HET GEROOFDE LAND 

De landhervormingsvoorstellen van het regiem komen erop neer dat zwarten hun gestolen land kunnen terugkopen. Bestaand eigendom zal volgens die voorstellen worden gerespekteerd. "Want", zegt minister Kriel van Planning en Huisvesting, "het is niet-realistisch te verwachten dat men land kan afnemen van mensen die het jarenlang hebben ontwikkeld en onderhouden."  

Volgens Kriel gelooft zijn regering dat het beter is naar de toekomst te kijken dan naar het verleden. Voor de blanke minderheid, die 87% van het land bezit, komt dat goed uit. Voor de zwarte meerderheid kan er pas sprake zijn van een toekomst als het onrecht uit het verleden wordt recht gezet. 

Zowel het ANC als PAC zijn voor een herverdeling van het land en wijzen de voorstellen van de Klerk af. PAC-woordvoerster Patricia de Lille: "Gewapenderhand werd ons volk onteigend. Het is onlogisch en ongevoelig om van ons te verwachten dat we het land, dat ons is afgenomen, terugkopen." Het ANC merkte op dat in de voorstellen een "geschiedenis van zwarte onteigening waarin de blanke van elke verantwoordelijkheid voor de bestaande ongelijke landverdeling wordt vrijgesproken." 

Binnenkort zal het regiem de Wet op de Bevolkingsregistratie (rassenklassificatie) afschaffen maar volgens de onnavolgbare logica van het De Klerk regiem zal de wet in de praktijk nog uitgevoerd blijven worden tot er een nieuwe grondwet is. Een grondwet, die in de woorden van De Klerk "het racisme uit de politiek moet bannen." Sprekend over het 'multinationale karakter van Zuid-Afrika' bepleit hij een federaal stelsel en een bestuur met minderheidsrechten, waarmee de blanke minderheid haar machtspositie in wezen zal handhaven. 

EEN MENS - EEN STEM 

De bevrijdingsbewegingen AZAPO, ANC en PAC eisen een grondwetgevende vergadering, die tot stand komt door middel van non-raciale verkiezingen op basis van 'een mens een stem' met een gemeenschappelijke kieslijst in een verenigd land (dus inklusief bantustans). De Klerk propageert echter een grondwet gevende konferentie van alle partijen zonder voorafgaande verkiezingen. De keuze daartoe zou dan ook nog onderworpen moeten worden aan een referendum onder blanken. Voor de zwarten kan ook zo'n referendum niet aanvaardbaar zijn. 

ULTIMATUM 

De Klerk moet zijn belofte dat alle politieke gevangenen voor 30 april 1991 in vrijheid zouden worden gesteld, nog nakomen. Nu, op 11 april zitten er nog 46 politieke gevangenen in de dodencel. Onder hen de Upington 14. Ongeveer 2750 mensen, onder wie de Sharpeville Zes, zitten wegens politieke aktiviteiten een straf uit en 70 politieke gevangenen worden voor onbepaalde tijd zonder proces vastgehouden. Momenteel lopen er nog 219 politieke processen tegen 1285 beschuldigden. 

De datum van 30 april voor de vrijlating is het resultaat van het overleg tussen het ANC en het regiem. Daarbij is tevens overeengekomen dat politieke ballingen terug kunnen keren. De repressieve veiligheidswetten en de doodseskaders bestaan nog steeds en belemmeren de politieke aktiviteiten van de bevrijdingsbewegingen. Het ANC heeft onlangs het ontslag geëist van de ministers Malan en Vlok voor 9 mei a.s. wegens hun verantwoordelijkheid voor het geweld in Natal en zwarte townships. Als het regiem hier niet aan tegemoet komt, overweegt het ANC de onderhandelingen te staken en de gewapende strijd eventueel weer op te pakken. 

Het PAC is de gewapende strijd ook na februari 1990 blijven voeren en heeft deze zelfs geïntensiveerd. "Bij afwezigheid van de stembus kan de kogel niet worden afgeschaft".. aldus Benny Alexander, secretaris-generaal van het PAC. De Organisatie van Afrikaanse Eenheid en de VN hebben duidelijke voorwaarden gesteld op basis waarvan de besprekingen met het regiem in Pretoria geopend konden worden. De vrijlating van politieke gevangenen en de terugkeer van politieke ballingen horen daarbij. 

Het PAC is van mening dat over die voorwaarden niet met het regiem onderhandeld kan worden. Niettemin is het De Klerk gelukt om die voorwaarden in de besprekingen met het ANC te betrekken. Het ANC is daardoor akkoord gegaan met eisen van het regiem en heeft de gewapende strijd stopgezet. Politieke gevangenen die vrijgelaten willen worden en ballingen die willen terugkeren moeten.op grond daarvan een uitvoerig amnestie-verzoek indienen bij het regiem. Dit vertraagt niet alleen de hele zaak, maar staat ook nog eens gelijk aan een schuldbekentenis. De gevangenen en ballingen van het PAC en AZAPO/BCM weigeren hieraan mee te doen. 

WANNEER ONDERHANDELEN? 

Het PAC en AZAPO zien geen basis voor onderhandelingen zolang ondermeer het raciale driekamerparlement niet is opgeheven en het bantustansysteem en het bantu-onderwijssysteem blijft bestaan. Zij willen eerst een eenheidskonferentie van de organisaties van de onderdrukten, dat wil zeggen de zwarte verzetsorganisaties ter voorbereiding van de onderhandelingen.  

Deze onderhandelingen vervolgens dienen plaats te vinden op neutraal terrein en zich te beperken tot de datum van de verkiezingen voor een grondwet gevende vergadering, de leeftijd van de stemgerechtigden enz. Beide organisaties wijzen de eerder genoemde meerpartijenkonferentie van De Klerk af. Het ANC is wel bereid tot deelname daaraan en wil eventueel ook zitting nemen in een te vormen interim-regering. 

EENHEIDSFRONT PAC EN ANC 

Ondanks verschillen in taktiek tegenover het De Klerk regiem besloten het PAC en ANC in februari j.l. een gezamenlijk komitee te vormen, bestaande uit 3 PAC en 3 ANC afgevaardigden. Dit komitee zou de overeenkomsten tussen de beide organisaties inventariseren en zo snel mogelijk een gezamenlijke vergadering beleggen van de volledige besturen van PAC en ANC.  

Intussen zouden de organisaties alles doen om onderlinge samenwerking aan te moedigen, hetgeen onlangs heeft geresulteerd in een overeenkomst tussen Nelson Mandela en Clarence Makwetu van het PAC. Het PAC zal de komende weken ook gesprekken hebben met AZAPO, New Unit Movement (NUM) en Inkatha.  

Het is overigens niet waarschijnlijk dat de Inkatha-beweging deel zal nemen aan een eenheidsfront van ANC, PAC, AZAPO. Inkatha is tegenstander van ekonomische sankties en gewapende strijd en voorstander van de voorstellen van De Klerk. Praten met Inkatha is echter nodig om mensenlevens te sparen en sterk te staan tegenover het regiem. Het PAC onderstreept die opvatting met de leuze: "Vrede onder de Afrikanen, oorlog te en de tegen de vijand". 

In mei zal in Kaapstad een konferentie moeten plaatsvinden van alle verzetsorganisaties. De belangrijkste doeleinden zijn: het stoppen van de onderlinge gevechten en de vorming van een eenheidsfront van waaruit de eis voor een grondwetgevende vergadering bij de Klerk naar voren wordt gebracht. 

ONDERLINGE GEVECHTEN 

In het afgelopen jaar zijn vele zwarten het slachtoffer geworden van onderlinge gevechten. Oorzaken zijn in de eerste plaats de ellendige omstandigheden waarin vele zwarten moeten leven en die een voedingsbodem zijn om politieke rivaliteit, vaak opgestookt door het regiem, met geweld te beslechten. 

De presidenten van ANC, PAC en AZAPO verklaarden in november 1990: "Unaniem spreken wij ons uit voor een demokratische, non-raciale, non-seksistische regering in één land. Wij menen dat er een dringende behoefte bestaat aan eerbiediging van fundamentele mensenrechten, waaronder die van vrijheid van organisatie, vrijheid van meningsuiting en vrijheid van vergaderen..."  

De oorzaak van het onderlinge geweld wordt gelegd in de 3 eeuwen van blanke onderdrukking. Maar "bepaald geweld is het resultaat van politieke rivaliteit. Wij brengen dit naar voren en roepen onze volgelingen en mensen op tot discipline om een kultuur van verdraagzaamheid te scheppen. Als wij daarin niet slagen, dan dreigt de ontwikkeling van Renamo-achtige (kontrarevolutionaire) krachten in ons land." 

SOLIDARITEIT 

De solidariteitsbeweging in Nederland moet de eis voor sankties met argumenten en akties ondersteunen. De bevrijdingsbewegingen moeten materieel en financieel gesteund worden. Het Azania Komitee pleit vooral voor steun aan het PAC en AZAPO. Deze organisaties hebben amper ooit een cent gezien uit Nederland. Al het geld is steeds gegaan naar het ANC en aanverwante organisaties. PAC en AZAPO zijn gestraft voor hun onafhankelijke en principiële houding tegenover iedereen die voorwaarden wilde stellen aan hun strijd. Daardoor moesten zij ook de steun uit het voormalig Oostblok (die het ANC wel kreeg) ontberen. 

Solidariteit moet in de eerste plaats uitgaan van respekt voor de manier waarop de zwarten hun strijd voeren voor de teruggave van hun land. Wij kunnen vanuit Nederland niet bepalen wat goed is voor de Afrikanen. Daarvoor staan we nog te veel onder de racistische invloed van het koloniale verleden en imperialistische heden van ons land. 

Marjan Boelsma 

Voor meer informatie: AZANIA KOMITEE Postbus 5607 3008 AP Rotterdam. 

[KADER]

ANC

Het African National Congres (ANC) werd opgericht in 1912. In 1944 werd, uit onvrede met de gematigde politiek van de leiding van het ANC, de Jeugdliga opgericht. Tot de strijdvaardige Jeugdliga behoorden onder meer Nelson Mandela, Mangaliso Sobukwe (later oprichter PAC) en Gatsha Buthelezi (nu leider Inkatha).

De Jeugdliga verzette zich heftig tegen "kollaboratie met de onderdrukkers." Het ANC nam in 1949, onder invloed van de Jeugdliga, het Aktieprogramma aan. Petities en overleg werden vervangen door andere strijdmiddelen. Aktieve boykots, stakingen en massale burgerlijke ongehoorzaamheid met als doel nationale bevrijding.

Het ANC brak met het aktieprogramma door in 1955 het 'Handvest voor de Vrijheid' aan te nemen. Het Handvest verdeelde het ANC in verdedigers van het Handvest (Charteristen) en Afrikanisten, die het strijdig vonden met het aktieprogramma.

Het Handvest is een multiraciaal programma dat d.m.v. konstitutionele maatregelen raciale minderheden politiek, ekonomisch, kultureel en/of sociaal wil beschermen tegen een raciale meerderheid. De Afrikanisten stelden daar een non-raciale politiek voor tegenover: één mens, één stem waarbij ras geen enkele rol mag spelen in de maatschappij. Verder neemt het Handvest het uitgangspunt,dat Zuid-Afrika toebehoort aan allen 'die er wonen: blank en zwart. De Afrikanisten zijn van mening dat het 'geroofde land' niet tegelijkertijd aan de dief en bestolen kan toebehoren. De gewapende vleugel van het ANC, Umkhonto we Sizwe, 'speer van de natie'.

PAC

In 1959 richtten de Afrikanisten het Pan Afrikanistisch Congres op. Het PAC zette met haar beginselprogramma de politiek van het aktieprogramma van ~949 voort. Volgens het PAC is de blanke minderheid de koloniale bezetter en politieke machthebber op wie het geroofde land en de politieke macht heroverd moeten worden. omdat de blanken in Zuid-Afrika veel te verliezen hebben kunnen zij niet de richting en taktiek van de bevrijdingsstrijd bepalen. dat kunnen alleen de Afrikanen doen. Een Afrikaan is daarbij volgens het PAC iedereen die zich identificeert met en loyaal is aan Afrika, ongeacht zijn of haar huidskleur. Ook blanken kunnen dan ook lid zijn van het PAC.

Het PAC wil een demokratisch socialistische non-raciale maatschappij op basis van een mens - een stem in een niet-gebonden verenigd Azania. De organisatie streeft daarbij naar een verenigd, ekonomisch en politiek onafhankelijk Afrikaans continent (panafrikanisme).

Het PAC heeft een gewapende vleugel APLA (Azanian Peoples Liberation Army). De leuze 'one Settler - one bullet' (voor elke bezetter 1 kogel) wordt vaak ten onrechte als anti-blank uitgelegd. "Een settler is een persoon die de racistische koloniale samenleving wil blijven voortzetten door het handhaven van blanke overheersing, landroof en ekonomische uitbuiting", aldus de secretaris-generaal van PASO, de studentenorganisatie van het PAC. Het PAC heeft nog een jongerenorganisatie, AZANYU, en de vrouwenorganisatie AWO.

AZAPO

De Azanian Peoples Organisation (AZAPO) werd in 1978 opgericht en is de voortzetting van de in 1977 verboden organisaties van de Zwarte Bewustzijnsbeweging (Black Consciousness Movement). Steve Biko was de leider van deze beweging.

AZAPO gaat er vanuit dat de zwarten, waaronder ook de Aziaten en de kleurlingen, de onderdrukte groep zijn in Zuid-Afrika. De onderdrukten moeten zichzelf organiseren en zelf hun politiek en strategie voor de bevrijding bepalen. AZAPO acht het onmogelijk om binnen het Apartheidsysteem blank en zwart op basis van gelijkwaardigheid in een organisatie te verenigen. De blanke gepriviligeerde wereld ligt immers ver van de van de ellende waar de zwarte opgroeit, werkt en woont. De blanken hebben een hoop te verliezen en zullen bewust of onbewust een matigende politieke inbreng hebben. Pas als het hele Apartheidssysteem vernietigd is kunnen zwart en blank hand in hand samen optrekken. Voor dat het zOVer is moeten de blanken die verandering willen, politiek werk verrichten binnen hun eigen gemeenschap.

AZAPO wil een anti-racistische en antiseksistische maatschappij op demokratisch socialistische basis. AZAPO heeft een jongerenorganisatie (AZAYO), een studentenorganisatie (AZASM) en de vrouwenorganisatie IMBELEKO Women's organisation.

BCMA

De Black Consciousness Movement of Azania (BCMA) werd in het buitenland opgericht door leden die Zuid-Afrika moesten ontvluchten na het verbod op de BCM organisaties in 1977. De BCMA en haar gewapende vleugel AZANLA (Azanian Liberation Army) heeft nauwe banden met AZAPO.