UIT: NN #80 van 21 maart 1991   

Over onderdrukt leven 

Mannenstrijd… en vrouwen 

"Een info-avond die in zal gaan op de opheffing van de manvrouw tegenstelling, welke noodzakelijk is voor een vrijere maatschappij". Zo luidde de eerste zin van de uitnodiging voor de bijeenkomst in Utrecht, die plaats vond op vrijdag 1 maart. Een prikkelende zin die de nieuwsgierigheid opwekte van een dertigtal mensen. Na drie lezingen ter inleiding, ontstond er een meer dan eens boeiende diskussie over mannenonderdrukking en het gevolg daarvan voor de mannen-/vrouwenemancipatie. Hier volgt een weergave van de avond, te beginnen met een inleidend praatje van een feministische vrouw, die ingaat op vrouwenstrijd en de rol van mannen daarin. Vervolgens neemt een man van de Radikale Mannen Therapie het woord over mannenstrijd en de rol van vrouwen. Met name die laatste lezing was bepalend voor het verloop van de diskussie, waarin ik middels de letters (m) en (v) aan zal geven welke sekse de opmerkingen plaatste.

Een van de lezingen werd voorgedragen door een vrouw uit Nijmegen. Uit onvrede met het macho-sfeertje in de plaatselijke kraakgroep van Apeldoorn, sluit ze zich aan bij de meidenaktiegroep 'Tegenwicht'. Een groep meiden van 17 tot 21 jaar dat zich bezighoudt met seksisme en seksueel geweld tegen vrouwen. Na de periode met Tegenwicht, verhuist ze naar Nijmegen en houdt ze zich blijvend bezig met vrouwenverzet. Zo deed ze voor een poosje mee met het meidenblad 'K', maar niet helemaal tevreden over de opstelling van de andere meiden in de redaktie stapte ze op. Op dit moment is ze bezig net een paar vrouwen om thema-avonden te gaan organiseren over van alles wat met vrouwen/vrouwenstrijd te maken heeft. 

Sandra vervolgt haar spreekbeurt over de in het algemeen terughoudende opstelling van mannen inzake feminisme. "Helaas zijn wij op allerlei vlakken een afspiegeling van de maatschappij. Iedereen heeft in mindere of meerdere mate oudbakken rolpatronen ingestampt gekregen, die je konstant tegenkomt in je persoonlijke leven en in elke vorm van samenwerking tussen mensen. Het bewust worden van en werken aan de zgn. scheve man/vrouw verhouding en seksisme in jezelf is geen prioriteit voor de meeste mannen die verder toch zulke mooie ideeën hebben. De reakties van deze mannen op feministische aktiviteiten/vrouwenstrijd bestaan al te vaak uit het zich afzijdig houden ("tja, dat is iets voor vrouwen") of een soort minachtende patriarchale goedkeuring ("goed zo, leuk dat jullie dat zo doen"). Ze hebben nooit geleerd zelfkritisch te zijn, zich aangevallen/afgewezen te voelen, of zijn bang voor seksist te worden uitgemaakt. Al dit soort dingen spelen daar een rol in."  

Er is geen kontinu aandacht voor vrouwen-(mannen)strijd binnen ons wereldje. Af en toe verschijnen er wat artikelen in de bladen, meestal n.a.v. seksueel geweld binnen de beweging. Dan wordt er weer geprobeerd een diskussie op touw te zetten, waar nauwelijks respons opkomt en die uiteindelijk weinig tot niks oplevert. En het is natuurlijk erg triest dat er bijna alleen aandacht aan wordt besteed nadat er weer een vrouw verkracht/aangerand is. De verhoudingen liggen er namelijk al, de scheve ideeën over vrouwen. 

"Omdat er juist ook op het persoonlijke vlak te weinig mee gedaan wordt, lopen vrouwen telkens weer tegen seksisme (in allerlei vormen) aan en wordt hier door betrokkenen maar al te vaak geen duidelijke stelling tegen in genomen. Verder kom ik de ons aangeleerde gedragingen, die ons tot 'mannen' en 'vrouwen' maken, ook op veel subtielere en onderhuidse manier tegen." 

"Mannen en vrouwen gaan op een heel verschillende manier met elkaar om, praten anders en diskussiëren op andere wijze. Vrouwen luisteren goed naar elkaar, stellen zich socialer en kwetsbaarder op, tonen hun emoties. Mannen daarentegen zijn geneigd minder goed te luisteren en gebruiken meer verbaal geweld (moeilijke woorden/theorieën om te imponeren, het hoogste woord willen voeren, elkaar overbluffen).  

"Dit gaat natuurlijk niet altijd voor iedereen op, maar helaas zie je bijvoorbeeld in diskussies de 'mannelijke norm' nog wel eens overheersen, waardoor veel vrouwen, maar zeker ook mannen onzeker kunnen worden, niet aan bod komen met hun verhaal en/of dichtklappen. Het is erg jammer dat we ons van dit soort mechanismen nauwelijks bewust zijn, iedereen heeft bepaalde ideeën over hoe mensen met elkaar om zouden moeten gaan, maar ondertussen..." 

"Heel simpel gezegd is mijn ideaal dat mensen op een gelijkwaardige en eerlijke manier met elkaar omgaan, zelf nadenken, bewust en kritisch zijn en hun eigen verantwoordelijkheden zien en durven nemen. Dit is niet persé feministisch te noemen, je kunt het ook antiracistisch, anti-imperialistisch, etc. noemen. Maar ik ben zelf een vrouw, weet wat het is au als 'vrouw' onderdrukt, vernederd te worden. Daarom ligt vrouwenstrijd het dichtste bij; het komt van heel diep binnenuit." 

"En wat de radikaal-linkse beweging betreft: we staan allemaal voor bepaalde veranderingen en doelen in dezelfde richting, veranderingen die niet alleen politiek bereikt kunnen worden, maar waarvoor we ook zelf in ons eigen leven op het persoonlijke vlak zullen moeten veranderen. En als alleen vrouwen daarmee bezig zijn, verandert er nog niks." 

Worden mannen onderdrukt? 

De derde en laatste spreekbeurt werd' gehouden door Koos, aktief binnen de Radikale Mannen Therapie groep. Hij gaat uitgebreider in op twee vragen, die voortvloeien uit de eerdere gehouden inleidende praatjes, namelijk: Worden mannen onderdrukt in onze maatschappij en is er werkelijk zoveel verschil tussen mannen en vrouwen en zo ja, moet je dan anders zijn dan je bent. 

Koos: "In het verhaal van Wessel over alle tegenstellingen die er zijn, komt naar voren dat er eigenlijk geen belangentegenstellingen tussen mannen en vrouwen zijn. In het verhaal van Sandra komt heel sterk naar voren de onvrede van vrouwen over de rol die ze toebedeeld krijgen en over de houding van de man daarin. Je zou als man heel snel gaan denken van 'oh jee, ik ben ook een man en daarom slecht'. Je kan heel snel schuldgevoelens over jezelf krijgen. Wat heel vaak gebeurt als die tegenstelling tussen mannen en vrouwen naar voren komt, de kloof onoverbrugbaar voelt wil je als man nog een beetje in een goed blaadje komen te staan bij een feministische vrouw, dan moet je je in vele bochten wringen en dan ben je gewoon jezelf niet meer. Ik heb er vroeger erg mee gezeten, ook als er aktiviteiten werden georganiseerd waar ik achter stond maar waar ik niet bij mocht zijn omdat ik man was. Dat vond ik vreselijk." 

"Over de vraag 'worden mannen onderdrukt', kan ik kort zijn. Ik denk dat elke man onderdrukt wordt en een sterk onderdrukte groep in de maatschappij is. De vraag dient zich ogenblikkelijk aan: door wie worden mannen onderdrukt? In ekonomisch en praktisch opzicht staat de man meestal bovenaan, dus lijkt het zo dat niemand hem kan onderdrukken. Maar uiteindelijk kun je van alle vormen van onderdrukking stellen dat die voortkomt uit ieder willekeurig politiek systeem. Bepaalde groepen binnen het systeem zijn de instrumenten voor die onderdrukking." 

"Doel van onderdrukking is om dat systeem in stand te houden. Bij vrouwenonderdrukking bestaat dat instrument voor een belangrijk deel uit mannen, maar voor een deel onderdrukken vrouwen ook elkaar. Bij kinderen en jongeren zijn het de ouderen in die jeugdgroepen die dan het instrument zijn (leeftijd is macht). Bij mannen ligt dat net iets anders. Voor het grootste deel onderdrukken mannen elkaar. Dat maakt het voor mannen zelf ook zo ontzettend moeilijk om daar iets aan te gaan doen. Er is veel konkurrentie onder mannen, een belangrijke uitingsvorm van onderdrukking." 

"Er is heel veel afstand tussen mannen onderling. Je ziet dan ook dat wanneer mannen iets aan die verwijdering gaan doen, zich met elkaar gaan verbinden, dat ze dan door andere mannen al snel uitgemaakt worden voor mietje, softie en dergelijke. Dan komt onderdrukking weer om de hoek kijken. Want als mannen zich met elkaar gaan verbinden, kunnen ze elkaar niet meer onderdrukken en dat vormt onmiddellijk een gevaar voor het systeem. Dat systeem heeft zich mechanismen eigen gemaakt om die verbinding te voorkomen." 

Stil staan bij jezelf 

"Tegenstellingen zijn er om overbrugd te worden. Iedereen heeft te maken met socialisatie. Het is belangrijk om naar jezelf te kijken wat er met je gebeurt is gedurende het opgroeien. Daarbij is het belangrijk om te analyseren hoe je bent opgevoed, voordat je kunt zeggen wie je nu bent zoals je bent. Neem als voorbeeld een kind en de manier hoe volwassenen daar naar kijken. Mensen meten zichzelf een houding in geval het een jongetje of een meisje is. Ze knijpen in het armtje of geven een aaitje over het bolletje, om maar een voorbeeld te noemen. De manier waarop je een man of vrouw benadert is er bij ons zo elementair ingeslepen, hetgeen een belangrijk deel van je socialisatie is. Eerst bepaal je of een persoon man of vrouw is en vervolgens meet je jezelf vanzelfsprekend een bepaalde houding aan." 

"Vanaf het begin van ons leven kun je zien dat het door de hele maatschappij doortrokken is dat mannen en vrouwen apart benaderd worden. Dat moet gewoon als gevolg hebben dat je op een andere manier in het leven komt te staan. Ik wil hier verder niet uitwijden over de verschillende rollen die mannen en vrouwen dienen in te nemen. Als man heb je een rol opgelegd gekregen. Het is zinvol om pogingen te ondernemen m die opgelegde rol naast je neer te leggen en er vervolgens bij stil te staan." 

(v) "Op een bepaald moment van je leven leg je ook die rol voor jezelf vast. Jij stelt dat het voordelen heeft om die rol van je af te leggen en dingen te veranderen. Ik denk dat mannen misschien veel meer privileges als vrouwen hebben waardoor ze later begonnen zijn een beweging op gang te brengen die dingen wil veranderen, maar het komt op gang. Dus blijkbaar zien mannen dat er ook voordelen aan zitten om te emanciperen, net zo goed als vrouwen. Zelf ben ik al heel lang bezig met emancipatie en soms maakt het mij wel bang als ik bepaalde dingen wil veranderen. Dat ik niet zeker weet van tevoren wat mijn voordeel daar uiteindelijk bij is om dingen anders te doen dan ik gewend ben. Want dat andere is veel veiliger. Waar zie jij als man voordeel in om je rol als man van je af te gooien?" 

(koos) "Ja, dat onzekere over de te halen voordelen geldt voor mannen net zo sterk. Mannen hebben meestal materiële voordelen in deze maatschappij. Vrouwenstrijd is daardoor makkelijker konkreet te maken dan mannenstrijd. Als man ga je niet gauw de straat op met een spandoek als ik wil meer voelen of ik wil meer kontakt met m'n kinderen. Het zijn heel andere doelen die je wilt bereiken en die niet op een andere groep te heroveren zijn. Het probleem voor mannen is dat ze niet door een andere groep onderdrukt worden, maar dat het probleem in henzelf zit en bij de mannen waar ze mee omgaan. Geen groep dus waar je je tegen af kunt zetten of waarop je dingen gaat veroveren, want je moet gewoon bij jezelf zijn. Dat maakt het vaak heel lastig om te zien of je daar dan uiteindelijk ook voordelen mee kunt behalen voor jezelf. Je kunt gewoon niet op materialistische doelen een. beweging organiseren en van daaruit aan je eigen ontplooiing gaan werken." 

"Mannen doen in deze maatschappij heel veel dingen tegen hun zin en zijn zich daar niet of nauwelijks van bewust. De problemen beginnen bij een bewustzijn daarvan. De onderdrukking die er in deze maatschappij is en waarvan je ook terecht zegt dat je die zelf voor een belangrijk deel in stand houdt. Als je die onderdrukking op een gegeven moment inslikt, dat het onderdeel van jezelf wordt, dan zie je het niet meer. Je ervaart het niet meer als onderdrukking. Dan wordt het belangrijk om voorbeelden te hebben, dat je met iemand praat en dingen hoort die je herkent. 

"Ingeslikte onderdrukking heeft tot gevolg dat mannen over veel dingen ontevreden zijn en zich dat nauwelijks realiseren. Neem als voorbeeld de werksituatie in een bedrijf. Als iemand een vrije dag heeft of met vakantie gaat, komt er al. snel jaloezie op bij andere werknemers die op dat moment die vrijheid niet hebben. Of zie hoe werkende mannen op werkloze mannen neerkijken, jaloezie en neerkijken, dat gaat samen. Om dan je eigen positie niet al te kwetsbaar te maken, praat je jezelf aan dat je een hogere positie in de maatschappij inneemt dan die werkloze, dat is die veiligheid. Daarbij komt onvrede om de hoek bij kijken. 

"Bij deze ingeslikte onderdrukking ben je ervan overtuigd dat het niet anders kan, dat het zo hoort, dat het systeem is zoals het is. Dat is gewoon niet waar wat niet wil zeggen dat je vandaag die situatie zou kunnen veranderen. Je moet een heleboel stappen in je leven zetten om het op een bepaald moment naar je zin te krijgen. Bewustwording houdt in dat je gaat zien welke stappen je kunt zetten en die vervolgens ook neemt. Dat je als man op die manier uit je onvrede kunt stappen, uit je machteloosheid en vervolgens macht over je eigen leven gaat krijgen. Daar zit de belangrijkste te behalen winst voor mannen. 

"Daarnaast moet je dingen gaan doen waar je lol in hebt, waar je je tot nu toe onhandig bij gevoeld hebt. Omdat het je nooit is geleerd, je het nooit hebt meegekregen. Voor kinderen zorgen bijvoorbeeld, hoeveel mannen voelen zich daar niet onhandig bij? Als je er eenmaal aan begint, dan weet je hoe leuk dat is. Het kan zijn dat je het toch niet leuk vindt, maar dan heb je het in ieder geval geprobeerd. Ik praat nu over kinderen waar je zelf niet de verantwoording voor hoeft te dragen. Dit zijn zo wat winstpuntjes die voor mannen te behalen zijn in het aangaan van het losmakingsproces van je socialisatie." 

Positief kijken 

[koos] "Het hele proces begint met zelfacceptatie, jezelf zo nemen als je bent. Als je begint door te stellen dat je als man niet goed bent, het verkeerd doet, je slecht bent omdat je vrouwen onderdrukt, dan is dat een zwakke uitgangspositie om aan het proces te beginnen. Het begint door te kijken wat je goed vindt aan je eigen man-zijn, jezelf als een volwaardig mens beschouwen. Daarbij kun je wel nieuwe dingen leren, om fouten af te leren. Dat je je niet schuldig hoeft te voelen over wat vrouwen is aangedaan, ook al zijn mannen daar het instrument van geweest of misschien was je dat zelf wel. Zolang je je als man slecht blijft voelen, accepteer je in feite de onderdrukking in de maatschappij. Pas als je je met andere mannen gaat verbinden en positief gaat kijken naar jezelf, dan kun je je losmaken van de onderdrukking die in feite mogelijk gemaakt wordt omdat je ergens aan moet voldoen wat je niet wil..." 

(v) ...De overeenkomst tussen mannen en vrouwen is dat het voor beiden zo werkt. Zolang je je schuldig voelt over wat er met je gebeurt is, hoef en kan je niks veranderen.... 

(koos) "...Ja, in feite zijn het schijntegenstellingen tussen mannen en vrouwen die ons verwijderd houden van elkaar, terwijl het helemaal niet nodig is. Dat het in feite een verdeel en heers taktiek is van dit systeem om ons er onder te houden... 

(v) "...Als je over het systeem praat, lijkt het alsof je het hebt over een mechanisme dat buiten ons om werkt en mensen onderdrukt, terwijl ik denk dat mensen het zelf doen... 

(koos) "Dat klopt, het enige dat ik er mee duidelijk wil maken is dat mannen er niet schuldig aan zijn. Dat mannen er instrument van zijn en het ook in mannen zelf zit en dat het daarom belangrijk is om er aan te werken, om je met andere mannen te verbinden om dat te doorbreken." 

(m) "Dat is interessant. Wat je daarnet zei is dat het systeem hier gebruik van maakt om vrouwen en, wat mij betreft in mindere mate mannen te onderdrukken en dat dat cruciaal is voor het voortbestaan van het systeem. Wat ik uit je verhaal begrijp is dat het mogelijk is om je psychisch aan die onderdrukkingsmechanismen te ontworstelen. Hoe komt het dan dat het systeem daardoor niet in elkaar lazert? Daar heb ik namelijk niets over gehoord en ben daar zeer geïnteresseerd in. 

(koos) "Ik denk dat dat op den duur zal gaan gebeuren maar ik wil de diskussie niet al te politiek voeren. Juist met mannenzaken is het zo dat je politieke doelen hebt, strategische diskussies en dat soort dingen. Juist op dat niveau houden mannen elkaar er onder. Ik heb het bewust heel persoonlijk willen houden wat heb je er zelf mee te winnen door je eigen leven beter voor elkaar te krijgen, jezelf te ontwikkelen en minder onvrede met je leven te hebben. Dat daar op den duur de maatschappij door zal veranderen, is natuurlijk een feit. Maar als je het doel stelt: de maatschappij wordt beter als ik m'n eigen socialisatie aanpak, dan denk ik dat het niet werkt." 

(v) "Je wilt de diskussie niet politiek maken, maar de politiek beïnvloedt wel voor het grootste deel ons leven." 

(koos) "Het nadeel ervan door in een politieke diskussie te blijven hangen, is dat je uiteindelijk het doel niet langs die weg bereikt. Er verandert bij mannen pas echt iets als ze het belang zien van hun persoonlijke leven, de politiek volgt er automatisch op. Als je je als man losmaakt van je mannenrol, zul je op een gegeven moment andere politieke keuzes gaan maken. 

(v) "Ik vind het heel duidelijk, politiek wordt door mensen gemaakt en hun eigen persoonlijkheid zal dus die politiek bepalen. Waar je heel duidelijk aan kan zien dat het niet andersom werkt, zijn mijn ouders. Ik kom uit een orthodox/kommunistisch gezin, mijn ouders waren daar heel aktief in maar m'n vader was wel de baas thuis. Ze hadden het dan wel over klassenstrijd, gelijke rechten en weet ik veel allemaal, maar pa was de baas. M'n vader is nu 65 en begint te zien dat ondanks politieke idealen en ideeën dingen niet zomaar veranderen. Het was bij hun rest de revolutie en dan komt het persoonlijke wel, maar zo werkt het dus niet. 

(koos) "Ja, en dan lijkt het alsof je pa het beter had in z'n leven dan je ma en ik denk dat het uiteindelijk niet zo was." 

(v) "Nee, uiteindelijk niet. 

(koos) "Mannen hebben gedurende hun opvoeding geleerd dingen in materieel en maatschappelijk opzicht te leren waarderen. Status, ontplooiingsmogelijkheden op carrièregebied... mannen is aangeleerd om die dingen te waarderen in hun leven en je zal het als een vorm van onderdrukking beschouwen als je dat niet hebt. Er is veel meer, dingen op het persoonlijke vlak, verzorgende taken, plezier maken, spelen en al die dingen meer, daar hebben mannen veel minder mogelijkheden toe dan vrouwen. Het is echt niet minder erg als ik geen maatschappelijke ontplooiingskansen zou hebben, in verhouding met die persoonlijke gebreken.  

"Begrijp me goed, het moet nu ook weer geen must worden dat mannen elkaar de hele tijd aan gaan zitten raken. Maar het pijnlijke is dat mannen niet eens de keuze daarvoor hebben. Dat je als man niet de mogelijkheid krijgt aangereikt om te kijken wat je nou eigenlijk wil op dat gebied. Je doet het gewoon niet, klaar uit. Belangrijk daarbij is dat indien je er wel werk van gaat maken, je vervolgens de konklusie kunt trekken of je al dan niet die behoefte hebt aan lichamelijke aanraking, om maar wat te noemen. Het dilemma is dat de meeste mannen zo'n onderzoek niet aan durven, dat ze bang zijn. Het is een belangrijk deel van de onderdrukking en is inherent aan het systeem. Want opnieuw, verbinding van mannen onderling vormt een bedreiging van dat systeem."  

Meedoen om niet buitengesloten te worden 

(koos) "Er is een sterk groepsgedrag onder mannen. Je kunt met een man vrij normaal kommuniceren, maar zodra je er drie of vier tegen je hebt is het meestal mis. Als mannen bij elkaar zijn krijg je haantjesgedrag, konkurrentie. Je moet aan bepaalde normen voldoen; drinken, seks, carrièregericht zijn, etc. Als je niet aan die normen voldoet dan lig je eruit. Eruit liggen staat gelijk aan; geen ontplooiingskansen, geen carrièrekansen, er niet bij horen, niet geliefd zijn, nauwelijks bestaan zeg maar... Dat zijn dingen waardoor die mannenonderdrukking staande gehouden wordt. 

"Het vervelende daarbij is dat veel mannen zich daar ongelukkig door voelen,maar het niet durven uitspreken onder elkaar uit angst omdat men denkt alleen daarin te staan. Dus weer die angst om opnieuw buiten de groep te vallen, dus doen ze maar weer mee en zeggen niks. Ik stel dit extreem, laat ik daar duidelijk over zijn. Bij vrouwen heb je deze vorm van onderdrukking ook, maar het manifesteert zich daar anders. Veel mannen zitten met bepaalde problemen, raken uit hun doen en hebben niet eens door dat ze zich daardoor vreemd voelen. Zo erg is die emotionaliteit onderdrukt, ze kunnen er niet bij komen terwijl de tekenen aan de buitenkant wel te zien zijn..." 

(v) "...Vrouwen worden ook niet aangeleerd dat ze stil zouden moeten staan met wat ze zelf willen, vrouwen leren wel dat ze hun emoties als gereedschap kunnen gebruiken. 

(koos) "Het kenmerk van alle onderdrukking is je eigen individualiteit opgeven, dat je afleert je eigen keuzes te maken. Wat je te winnen hebt als je besluit daar wat aan te gaan doen, is dat je je eigen individualiteit terugkrijgt. 

De diskussie krijgt weer een politiek karakter. Er wordt geopperd dat het geen kwestie is van een keuze maken om vier of vijf dagen per week te werken, als jein de fabriek werkt en een gezin te onderhouden hebt. Dan moet je gewoon hard werken, terwijl het voorbeeld dat eerder in de diskussie genoemd werd, een software bedrijf, een werksituatie van de middenklasse is. Die laag van de bevolking heeft luxe-keuzes, de meerderheid van de bevolking heeft die keus niet. 

(koos) "Strijd voor arbeidstijdverkorting begint op plaatsen waar het niet al te moeilijk is, daarna kan het misschien ergens anders ook wel. Jaren terug was arbeidstijdverkorting iets onmogelijks en nu gebeurt het. Nogmaals, het is niet een verandering die vandaag of morgen plaats kan vinden, maar het is ook niet waar dat er niets aan te doen is. Je hebt twee keuze-mogelijkheden. In je eigen machteloosheid blijven zitten en denken dat je er geen verandering in aan kunt brengen. Je kunt ook gaan nadenken over de situatie waarin je zit en wat je daaraan kan gaan doen. 

(v) "Zonder patriarchale verhoudingen kon het kapitalisme niet ontstaan. Mannen- en vrouwenbevrijding zal uiteindelijk ook tot anti-kapitalistische strijd leiden. Als het arbeidsethos wordt opgeheven bijvoorbeeld, wat nu een onderdrukkende norm is ten aanzien van mannen. Dat betekent dan dat mannen helemaal niet meer zo graag een rotte baan van 40 uur inde week voor 1400 gulden willen hebben. Dat betekent dat het kapitalisme voor betere arbeidsvoorwaarden moet gaan zorgen, dan worden andere dingen geproduceerd. Het militaire apparaat komt te vervallen, omdat mannen nu niet enkel aan kapot geschoten tanks denken als zijnde machines, maar aan de mannen die gedood worden in die tanks. 

(koos) "Wat zich bij mannen heel duidelijk manifesteert, vooral bij linkse mannen, is dat er eerst in de hele wereld vrede moet zijn, gerechtigheid overal en dan pas kan ik uitrusten. 

(v) "Dat is eerder angst hebben voor bet kijken naar jezelf dan je zo verantwoordelijk voelen voor de rest. Het is veel makkelijker om in een of ander komitee te zitten, dan het te hebben over hoe jouw relatie is binnen de beweging ten opzichte van degene die tegenover je zit. 

Na deze woorden... 

...Werd er geïnventariseerd in hoeverre mensen verder wilden praten en een nieuwe voorbereidingsgroep werd gevormd. Even los gezien van het inhoudelijke karakter van deze avond en de zin daarvan voor de aanwezigen, vormde het 'gemengde' karakter een inspirerende faktor. Er was veel herkenning van elkaars problemen en {on)wil om nader tot elkaar te komen.  

Alex 

Eerder verschenen diskussiestukken omtrent seksisme/vrouwenstrijd/mannenstrijd werden gepubliceerd in NN #59, 61, 65, 68, 73 en 76.