UIT: NN #80 van 21 maart 1991   

Kiezen op elkaar 

Stemmen in El Salvador 

Op 10 maart waren er verkiezingen in El Salvador, voor het kiezen van burgemeesters en leden van de 'asamblea', een soort parlement. Voor het eerst had het FMLN-verzet verklaard de verkiezingen niet te zullen storen, en een wapenbestand van drie dagen in acht te zullen nemen. Niet omdat ze geloofden dat het nu demokraties was geworden in het Land, maar in het kader van het onderhandelingsproces tussen regering en verzet. Grote vakbonden stelden ook dat er geen sprake kon zijn van eerlijke verkiezingen, maar riepen de mensen op om op de oppositie te stemmen. Die oppositie bestond uit de linkse koepel Convergencia Democratica, de aan de kommunisten gelieerde UDN en de christendemocratiese PDC. Anders dan bij Nicaragua, was er erg weinig belangstelling van media en waarnemers uit het buitenland. 

De aanloop naar de verkiezingen waren als vanouds grimmig geweest, de regerende ARENA-partij, die media en repressie-organen in handen heeft en als enige handen vol geld in de kampagne kon steken, haalde alle truuks uit de kast. Aan de vooravond van de verkiezingen hielden de oppositiepartijen een gezamenlijke pers konferentie waarin ze een hele reeks intimidaties en aanslagen onthulden, en verklaarden dat al hun kandidaten met de dood bedreigd waren!  

Er is meerdere keren geschoten op mensen van linkse partijen die affiesjes plakten of een bijeenkomst hielden. Twee mensen van de oppositiepartij UON werden in hun auto doodgeschoten, er werden handgranaten in een kantoor van de socialisten gegooid, etc. etc. Een van de groepen die meerdere malen gesignaleerd is terwijl die vanuit auto's in het rond aan het schieten was, was de lijfwacht van de burgemeester van San Salvador. 

De vice-minister-president van het land Merino werd ook een keer betrapt toen hij uitgestapt was uit zijn verkiezingskaravaan en met een pistool stond te zwaaien. Ook erg verlammend werkte de plotselinge ronselkampagne voor het leger. Ze hebben van die operaties waarbij ze met vrachtwagens door de straten rijden en alle jonge jongens oppakken en dwingen in het leger te gaan. Dit werd eind februari sterk opgevoerd, wat al snel in de hele hoofdstad bekend was, waardoor veel jongeren de straat niet meer opgingen, dus ook niet om leuzen te kalken of affiesjes te plakken e.d.. Een jongen die aan gedwongen rekrutering probeerde te ontkomen werd op 22 februari doodgeschoten. Na veel protesten verklaarde de verkiezingskommissie op 5 maart dat de oppakkampagne van het leger gestaakt zou worden. 

De verkiezingsdag zelf stond zo bol van de fraude-incidenten, dat het niet te beschrijven is. Op veel plekken waren militairen aanwezig bij de stemhokken, elders kon je weer met wapens dreigende Arena-leden vinden. In het op één na grootste distrikt stond de oppositiepartij CD niet eens op de stembiljetten, in Soyapango werd een, zak vol ingevulde stembiljetten (voor de Convergencia) gevonden; weggegooid in de goot. Stemhokken gingen niet open, of werden plotseling verplaatst, in sommige delen van het land was ineens geen vervoer, mensen van ARENA hadden soms een borstzak vol extra stembiljetten, er werden bussen aangehouden door militairen waarna aan iedereen gevraagd werd waarop hij of zij ging stemmen en op meerdere plekken kon je van ARENA 50 'colones' krijgen als je op hen stemde.  

Vaak ging iemand stemmen, maar dan bleek dat de naam van de persoon niet op de registratielijsten voorkwam (ga maar terug naar huis). Arena deelde in de haven La Libertad reeds ingevulde stembiljetten uit, in Tenancingo waren militairen de avond voor de verkiezingen alle huizen afgegaan om te vertellen dat men geen CD of UDN mocht stemmen. Op de verkiezingsdag deed het leger plotseling invallen in het gebied dat onder kontrole van het verzet staat. Het verzet heeft het gebied verdedigd, en moest haar eigen wapenstilstand verbreken. De legeroperaties waren duidelijk bedoeld om te kunnen "laten zien" dat het verzet "demokratiese verkiezingen aan flarden schiet" en zich niet aan haar eigen beloftes houdt. CNN trapte er in en verspreidde dit bericht. 

Uitslag 

Het meest verrassende was komstpercentage: slechts geregistreerde kiezers is gen, de rest bleef al dan niet bewust thuis. Minstens 300.000 mensen kunnen al niet eens stemmen omdat ze niet geregistreerd staan. Hoewel ARENA toen de verkiezingen nog gaande waren, al stond te schreeuwen dat ze gewonnen had, werd het de dag erná stil. De stilte duurt nog steeds voort, d.w.z. nu, elf dagen na de verkiezingen, is er nog steeds geen officiële uitslag! 

Oppositiepartijen beweren dat de ARENA deze tijd nodig had om de fraude voldoende te kunnen plegen. Hoewel ARENA alles kontroleerde, en zoveel geld had, heeft ze waarschijnlijk de meerderheid verloren. Daardoor wordt het voor Arena moeilijk om de onderhandelingen te saboteren, want daarbij speelt de Asamblea een sleutelrol. 

Maandag de lle maart verklaarde men dat zo'n 80% geteld was, en dat de uitslag als volgt was: opkomst net onder de 50%, Arena 47%, Christendemocraten 27%, Convergencia Democratica 17%; UDN 4%, en de extreemrechtse PCN ook nog enkele procenten. Links dus van niets naar 20%, Arena verliest en duikt onder de helft. In de hoofdstad, sprong de Convergencia naar de tweede plaats achter Arena. In Parlementszetels uitgedrukt zou Arena dan precies 42 van de 84 zetels krijgen. Maar daarna staakten de uitslagen dus. Internationale kontrolerende groepen werd verboden om bij het tellen van de stemmen, waarvoor komputers gebruikt worden, aanwezig te zijn. 

Waarschijnlijk heeft Arena meer verloren dan het toegegeven heeft. Het probeert nu te sjoemelen met stemmen, door bijvoorbeeld de andere extreemrechtse splinterpartijtjes PCN en MAC op te kalefateren door ze wat zetels kadoo te doen, zodat ze toch nog een meerderheid kunnen hebben. 

Al met al is de toestand in het land hierdoor ineens nog grimmiger geworden. Afgelopen weekend hakte de politie hard in op protesterende mensen, er zijn veel gewonden gevallen (er gaan geruchten over doden) en mensen gearresteerd. De oppositiepartijen beraden zich over het standpunt dat ze nu in moeten gaan nemen. 

De christendemokraten zijn flink naar links geschoven (tot 1989 regeerden ze onder Duarte het land, en voerden ze de massamoord tegen de bevolking aan, toen verloren ze de verkiezingen op een reusachtige manier). Deze verkiezingen hebben ze gevoerd door een nauwe verbinding aan te gaan met een deel van de vakbeweging. Aan de kieslijsten te zien leek het wel of de UNOC-vakbond aan de verkiezingen meedeed in plaats van de PDC. 

De Amerikanen, die nog steeds bezig schijnen te zijn met het opvissen van een helikopter met daarin vijf Amerikaanse militairen uit het meer van Ilpango (het ding was daar eind februari in terechtgekomen en gezonken), willen graag nieuwe militaire hulp sturen. Maar hun partner te El Salvador zou het nu wel eens zo bont gemaakt kunnen hebben, dat zelfs Bush het niet kan verkopen. 

De militaire hulp wordt door de Amerikanen als een chantagemiddel tegen de bevolking gebruikt. Zoals in het geval van Nicaragua de contra-oorlog en de ekonomiese sankties de bevolking murw moest krijgen, zo laat de VS vlak voor de verkiezingen weten dat de oorlog gewoon door zal gaan.  

De boodschap is: "de enige manier om van de ellende af te komen is door ons tevreden te stellen, stem rechts want anders...". En het werkt ten dele, El Salvador snakt naar vrede. Maar, zoals de oppositiewoordvoerder Zamora eens zei, niemand zal zich laten afschepen met de vrede van het kerkhof. Het FMLN verklaarde de dag na de verkiezingen dat de gewapende strijd door zal gaan tot de maatschappelijke omstandigheden eerlijke politieke strijd mogelijk maken, en dat ze precies daarover willen onderhandelen. Een dag later werd weer een helikopter van het leger neergehaald. 

Kees, Ultimatum