UIT: NN #79 van 7 maart 1991   

Midden amerika nieuws 

El Salvador, Guatemala  

Terwijl de verkiezingen naderen, nemen de militaire konfrontaties weer toe in El Salvador. Aan de onderhandelingstafel is nog steeds niets konkreets bereikt, terwijl er aangestuurd werd op in ieder geval enkele afspraken voor die verkiezingen. Nu er hernieuwd militaire hulp uit Washington is gekomen (zie NN #77), voelen de militairen en regenten zich versterkt, en geven ze niets meer kadoo bij de onderhandelingen. Voor het verzet was dit kennelijk het teken om de gewapende akties op te voeren.  

Zo werd vorige week -nadat enkele dagen eerder het ministerie van defensie met raketten was bestookt- een groot gevecht midden in de hoofdstad gevoerd. Guerrillagroepen namen een gedeelte van een luxe wijk in waar het regeringscentrum tegenaan ligt (o.m. het presidentiële paleis), en voerden vijf uur lang gevechten met de militairen. De militairen schoten onder meer vanuit helikopters met raketten naar beneden.  

In het weekend sneuvelden veel militairen toen het verzet het legeronderdeel aanviel dat één van de twee waterkrachtcentrales van het land verdedigt. De elektriese installaties raakten beschadigd. 

10 Maart verkiezingen 

Aanstaande zondag 10 maart zijn er verkiezingen (voor burgemeesters en 'parlement') en voor het eerst sinds elf jaar geleden de oorlog begon, zal het verzet ze niet saboteren. Het FMLN heeft een eenzijdige wapenstilstand afgekondigd voor zaterdag t/m maandag. Waarbij te kennen is gegeven dat die onmiddellijk voorbij zal zijn als het leger in die dagen een aktie zou ondernemen.  

Het FMLN heeft verklaard dat het van mening is dat de verkiezingen alles behalve demokraties zijn, maar dat in het kader van de vredesonderhandelingen deze verkiezingen getolereerd zullen worden. Andere linkse groeperingen benadrukken evenzeer hoe oneerlijk de verkiezingen zijn; bedreigingen en aanslagen tegen progressieve groepen zijn aan de orde van de dag, alle media in handen van extreem-rechts en de regerende ARENA-partij voert een verkiezingskampagne met steun uit de VS.  

De grootste vakbondskoepel UNTS heeft zelfs verklaard dat de omstandigheden voor eerlijke verkiezingen ontbreken en dat ze vooral dienen om de ARENA-regering te legitimeren. Niet veel enthousiasme voor deze verkiezingen dus. De opkomst zal wellicht hoger zijn dan de laatste keren, toen het verzet opriep om te boykotten (zoals de vorige presidentsverkiezing, opkomst 40% !), maar men verwacht niet bepaald een stormloop. Wel zullen progressieve groepen en mensen massaal van de gelegenheid gebruik maken om zich te manifesteren. Links zal gesplitst aan de verkiezingen deelnemen. 

Naast de Convergencia Democrática (waarin drie partijen die vroeger direkt aan het verzet gelieerd waren), zal de UDN (Demokratiese Nationale Alliantie) voor het eerst sinds 14 jaar weer meedoen. Deze UDN is nog meer dan de CD met het Verzet verbonden, hetis een partij die opgericht is nadat de Communistiese Partij ondergronds ging. 

De UDN werd zwaar vervolgd en kon de afgelopen tien jaar onmogelijk openlijk werken. Nu dus terug van weggeweest, en besprekingen over een coalitie met de CD leverden niets op. Twee belangrijke vakbondsleiders staan kandidaat, respektievelijk voor burgemeester en afgevaardigde van de hoofdstad op de UDN-lijst. UNTS verklaarde dat ze dat op eigen titel doen, want de vakbond heeft zoals gezegd zijn vragen bij deze verkiezingen.  

De leider van de CD, Guillermo Ungo, een zeer geliefd politicus die jaren in ballingschap gewoond heeft, is vorige week overleden. De man was de laatste tijd erg ziek, en zijn dood is een klap voor de CD. Het FMLN kondigde vijf dagen wapenstilstand af na zijn overlijden. Velen in El Salvador hebben de hoop dat ARENA met de verkiezingen z'n meerderheid in de Assamblea (een soort parlement) zal verliezen. 

De regerende ARENA-partij voert een gesmeerde en overweldigende 'Amerikaanse' verkiezingskampagne. Ze wordt aangevoerd door de fascistiese majoor Roberto D'Aubuisson, de oprichter van ARENA én van de doodseskaders. Omdat hij dusdanig besmet was geraakt dat hij niet bepaald als demokraat te presenteren was (een vroegere Amerikaanse ambassadeur in El Salvador omschreef hem ooit als een "pathologies moordenaar") deed hij bij de vorige verkiezingen een stap terug. Vanachter de schermen zag hij zo de huidige president Cristiani aan de macht komen, en nu is 'ie weer op de voorgrond terug. 

Wat voordelig is voor ARENA is dat voor het eerst sinds jaren de militairen mogen (in El Salvador zelfs, zoals iedereen: moeten) stemmen. Dit heeft twee voordelen, ten eerste veel extreemrechtse stemmen, en daarnaast een vermogen tot intimidatie van de kiezers tot in de stemhokjes. Want om dat laatste te voorkomen was eerder per dekreet aan militairen niet toegestaan om te stemmen. 

De militairen voeren hun eigen kampagne (t.b.v. Arena). De minister van defensie, de militair Rene Ponce (lid van de 'Tandona'; de klas waar bijna alle huidige legerchefs vandaan komen) verklaart dagelijks dat de partijen CD en UDN onder 'bevel' staan van het FMLN, en dat dus politici van die partijen eigenlijk FMLN-ers zijn (en dus doodgeschoten mogen worden, maar dat zegt hij niet openlijk). 

Brandstichting Diario Latino 

In NN #77 schreven we over het enige onafhankelijke dagblad van El Salvador, Diario Latino, dat in brand gestoken was op 9 februari. De krant vaart sinds ruim een jaar een onafhankelijke koers, nadat de arbeiders het failliet gegane bedrijf hadden bezet en zelf waren gaan runnen. Er was midden in de nacht ingebroken, op de derde verdieping werd met brandstof en lonten brand gesticht, terwijl boven het gebouw al de tijd een legerhelikopter hing. Vier dagen daarna verscheen de krant weer in een uitgaven van vier paginaas met de kop "we gaan door".  

Er was veel steun gekomen na de brandstichting, demonstraties, donaties, de studenten van de UES deden gratis dokawerk en ook uit het buitenland kwamen giften (o.a. van de regering van Mexico). De hoofdredakteur verklaarde dan ook dat "de doodseskaders en de ARENA en het leger een grote fout hebben gemaakt door te denken ons zo het zwijgen op te kunnen leggen".  

De krant verschijnt nu weer dagelijks hoewel het overleven (zowel fysiek als financieel) moeilijk is. De zakenlieden van El Salvador boykotten de krant bijvoorbeeld, en ook de distributie is moeilijk. Een deel van de inkomsten komt van politieke advertenties (een van de schaarse mogelijkheden om in El Salvador iets progressiefs in de krant te krijgen). Dat kan ook vanuit Nederland (voor adres enzo, neem kontakt op met Ultimatum). 

Nog een verheugende ontwikkeling in het land is dat van de 'repoblaciones'. Dat zijn dorpen van vluchtelingen die op eigen kracht terugkeren. Zij vestigen zich grotendeels georganiseerd in die gebieden waar de regering ze juist niet wil hebben: daar waar het verzet sterk is. Sinds '88 zijn er tientallen van deze dorpen ontstaan, die goed draaien en een systeem van basisdemokratie kennen en ook weer onderling verbonden zijn. Vanuit het buitenland komt ook veel steun om de bewonersters te helpen in het gevecht tegen regering en leger, die de dorpen zoveel mogelijk proberen tegen te werken.  

In Februari zijn twee nieuwe grote groepen vluchtelingen begonnen met hun terugtocht: een groep van 600 Salvadoranen in Panama is na maanden aktievoeren op eigen kracht aan een tocht begonnen en aangekomen (wat uitgebreid op TV te zien was) en een groep in Nicaragua stelde een ultimatum. De Salvadoraanse regering die konstant dwars lag kreeg tot 15 februari de tijd om alles voor de terugkeer te regelen, anders zouden de vluchtelingen zelf wel zorgen dat ze terugkwamen. Dat laatste gebeurde.  

Het laatste bericht dat we hoorden was dat er problemen waren met de Hondurese autoriteiten die de karavaan niet door wilde laten. Naast deze groep zijn er nog vijf georganiseerde groepen Salvadoranen die terug zullen keren en een repoblacion op gaan bouwen.  

Guatemala 

Uit het land waar zelden goed nieuws te melden valt, dit bericht: op 30 januari werd de nieuwe president Jorge Serrano El!as op een haar na uit de lucht geschoten. De helikopter waarin hij zat, samen met vijf ministers, het vroegere hoofd van de geheime dienst en de plaatselijke militaire chef, werd in de provincie Petén door een M60 mitrailleur onder vuur genomen. De helikopter raakte beschadigd en moest een noodlanding maken, maar alle inzittenden ontkwamen.  

De regering was naar de provincie gevlogen in het kader van het plan van de "mobiele regering", die zich in het hele land komt vertonen. Serrano en zijn boevenbende zijn nog maar net aan de macht gekomen. De president is behalve zeer rechts ook zeer christelijk; in het voetspoor van de vroegere diktator Rios Montt is hij een 'evangelico', die het woord gods wil verspreiden. Serrano volgt de geheel mislukte christendemokraat Cerezo op, die na verkiezingen aan de macht was gekomen, maar net als in El Salvador meer als façade voor de moordzucht van de militairen diende. 

Ook in Guatemala is een onderhandeling gaande tussen verzet en regering, maar er zit nauwelijks schot in. Het verzet verklaarde na de beschieting van de helikopter dat het zoals altijd bereid blijft te onderhandelen. De regering die altijd ontkent dat er een krachtig verzet in het land bestaat, dat zijn immers maar 'terroristen'- kon de spektakulaire aktie moeilijk ontkennen en probeerde het af te doen met de verklaring dat het ging om een klein groepje in het verzet dat niet onder kontrole van de rest stond. 

Serrano heeft nog meer problemen. De eerste grote staking is onlangs tegen zijn bewind uitgebroken, toen begin februari de ambtenaren van sociale zaken hun werk neerlegden. De rest van de vakbeweging kijkt de kat uit de boom, en heeft zich tot nu toe niet aangesloten.  

Kees, Ultimatum