UIT: NN #77 van 21 februari 1991  

Aanklacht incest afgestraft 

Ongeveer een jaar terug verschenen er in NN diverse artikelen over een vrouw uit de VS, McCallister, die hier in Nederland vastzat in afwachting van haar uitlevering aan de VS. Daar werd (en wordt) aangeklaagd wegens ontvoering van haar jonge dochter. Samen met haar dochter, die toen 6 jaar was, was ze uit de VS getrokken om weg te komen van haar ex-man, de 'vader' van het meisje, die haar herhaaldelijk seksueel misbruikte. Ondanks voldoende bewijs had de rechter geweigerd om de omgangsregeling tussen de vader en dochter aan banden te leggen, zodat er maar één mogelijkheid overbleef.   Ondertussen, na haar vertrek werd de voogdij over het kind zelfs aan de vader gegeven en een arrestatiebevel wegens 'kidnapping' tegen de moeder uitgevaardigd. In april 1990 is door de Nederlandse rechtbank bepaald dat zij uitgeleverd zou worden, maar heeft ze alsnog net op het nippertje op humanitaire gronden een tijdelijke verblijfsvergunning gekregen. 

De huidige steungroep, die inmiddels volledig van samenstelling veranderd is t.o.v. de oorspronkelijke, heeft gaandeweg steeds meer informatie verzameld over soortgelijke zaken, met name in de VS. November vorig jaar zijn er twee vrouwen naar de VS gegaan om er meer over te weten te komen en om te praten met vrouwen die daar bezig zijn deze systematische onrechtvaardigheid aan te vechten. Na verloop van tijd en vele gesprekken werd het duidelijk dat er in al die gevallen overeenkomsten zaten, met name wat betreft de rechtspraak. In alle gevallen klaagt de moeder de vader aan wegens seksueel misbruik en eindigt het ermee dat de vader de voogdij over het kind krijgt. Het nu volgende artikel is een samenvatting van de krant 'VS: Aanklacht Incest Afgestraft', waarin het reisverslag en de interviews gepubliceerd zijn.

Amy Neustein heeft het kontakt met haar dochter Sherry verloren door allerlei processen over de voogdijschap en het seksueel misbruik door de vader. Zij heeft de laatste jaren intensief onderzoek gedaan naar soortgelijke zaken en heeft op dit moment 800 gevallen gedokumenteerd.    

In alle 800 gevallen was er medisch of psychologisch bewijs van seksueel misbruik door de vader en in alle gevallen werden deze rapporten niet-rechtsgeldig verklaard en werd het kind toegewezen aan de vader. De moeders hoorden de diverse rechters een scala van beschuldigingen tegen hen uitspreken. De meest voorkomenden zijn: emotioneel misbruik van het kind door het medisch te laten onderzoeken, overtredingen van een gerechtelijk bevel en minachting van het hof door weigering het kind bij de vader op bezoek te laten gaan, hysterisch gedrag. 

In veel gevallen werd hen niet alleen de voogdij ontzegd, maar ook het bezoekrecht. Deze vrouwen hebben hun kind vaak al jaren niet meer gezien. Waarom gebeurt dit zo, zal menigeen zich afvragen. Het lijkt niet mogelijk een eenduidig antwoord te vinden. Wel denken wij dat er bepaalde sociale en politieke machtsstrukturen in de Amerikaanse maatschappij aan te wijzen zijn, die tot zulk een rechtsgang kunnen leiden. Uitgaande van overeenkomstige patronen in de verhalen die wij in de VS te horen kregen, proberen we in het volgende gedeelte deze machtsstrukturen aan te geven.  

DE RECHTER ALS POLITICUS 

Het juridische systeem in de VS verschilt van dat in Nederland op het punt van de aanstelling van rechters. In de VS worden alleen de rechters van het Hoger Gerechtshof en die van de Federale Rechtbank benoemd. Voor de lagere gerechtshoven worden de rechters gekozen door politici of via algemene verkiezingen. Evenals politici voeren ook rechters voor deze funktie verkiezingskampagnes.  

De lagere rechterlijke macht is in politiek opzicht dus allerminst onafhankelijk. De beslissingen die rechters nemen zijn niet zelden beïnvloed door het aanzien dat een beklaagde geniet binnen de gemeenschap of bij mensen die machtige posities innemen. 

GETUIGE-DESKUNDIGEN 

Een tweede punt, dat met het eerste samenhangt, is de relatie tussen getuige-deskundigen in 'incestzaken' en de rechtbank. Meestal gaat het om een vaste groep van psychiaters, psychologen en maatschappelijk werkers die voor de Family Court of voor de kinderrechter werken. Ze worden rechtstreeks door de rechtbank betaald en zijn dus financieel afhankelijk van de rechtbank.  

Het is dus niet ondenkbaar dat een getuige-deskundige geneigd zal zijn te verklaren wat te rechter wil horen, want dat vergroot de kans dat hij of zij in een volgende zaak opnieuw door de rechter gevraagd zal worden. Op die manier zijn getuige-deskundigen min of meer verzekerd van een continu inkomen.  

In veel van de gevallen die Amy Neustein dokumenteerde, stapten vrouwen pas naar de rechtbank nadat zij hun kind medisch hadden laten onderzoeken, omdat zij vermoedden dat er sprake was van seksueel misbruik. De vermoedens werden door de behandelende arts of psycholoog bevestigd, of er werd nader onderzoek geadviseerd.    

De rechtbank echter accepteerde in geen van deze gevallen de medische rapporten, omdat de betreffende arts of psycholoog niet door de rechtbank was aangewezen om de zaak te onderzoeken. In plaats van de rapporten serieus te nemen, werd het de vrouwen te verstaan gegeven dat ze emotioneel misbruik maakten van het kind door het een medisch onderzoek te laten ondergaan.  

SOCIAL PUNISHMENT 

In dit verband kun je spreken van 'social punishment': het bewijsmateriaal dat ze zelf aandragen, wordt niet aanvaard in het proces. De beschuldigende vinger wordt naar hen gewezen, er volgen gerechtelijke stappen tegen hen in de vorm van smaadprocessen, ontzegging van voogdijschap en bezoekrecht. De incestplegers blijven buiten schot. Het kind wordt meteen aan hen toegewezen of eerst in een pleeggezin geplaatst en later alsnog aan hen toegewezen.  

SECRECY LAWS 

Een ander punt waar veel vrouwen tijdens de procesvoering tegenaan liepen, zijn de 'secrecy laws'. Bedoeld als waarborg voor de bescherming van de privacy, is het feitelijke effekt van deze wetten dat niet de kinderen die aan incest bloot staan, beschermd worden maar de daders.    

Omwille van de privacy worden de procesdokumenten door de rechtbank verzegeld. Er is geen mogelijkheid tot openbaarmaking. Als je dat toch doet, wordt je vervolgd. Ten gevolge van deze wetten kregen vrouwen in veel zaken een zogenaamde 'gag-order', een spreekverbod opgelegd. Het werd hen verboden buiten de rechtszaal over de procesgang te praten met de pers of anderen. Ook overtredingen van een gag-order worden door de rechtbank vervolgd.    

Artikel 10 van de Family Court Act for Child Protective Proceeding, stelt de rechtbank in de gelegenheid het publiek uit te sluiten van een hoorzitting als de privacy in het geding is. De praktijk wijst echter uit dat het publiek stelselmatig en ongegrond uitgesloten wordt van iedere hoorzitting. Niet zozeer de privacy moet beschermd worden, maar de rechter zelf. Hij kan doen en laten wat hij wil, alles is vertrouwelijk. Hij hoeft zich publiekelijk niet te verantwoorden. De procesvoerders zijn niet beschermd tegen mogelijke schendingen van hun rechten en onheuse bejegening door de rechtbank.  

PROCESKOSTEN EN SCHADECLAIMS 

In een groot aantal gevallen werden vrouwen veroordeeld in de proceskosten. Alyse Enyart (zie bijgeplaatst kadertje 'De Enyart-Zaak') werd daarnaast ook nog eens veroordeeld in de kosten van de door de rechtbank aan haar ex-vriend opgelegde therapieën. Uiteindelijk kwam zij in de bijstand terecht.    

Buiten de hoge proceskosten zijn ook de advokaten in de VS peperduur. Kortom, ook de financiële ongelijkheid tussen mannen en vrouwen werkt in deze zaken struktureel in het voordeel van mannen. Veel vrouwen hebben domweg het geld niet om een proces te voeren. Het is wel mogelijk om rechtsbijstand te krijgen, maar dan moet je echt heel arm zijn. Ook moet je het aanvragen en de rechter kan dan een subjektieve beslissing nemen. Er zijn gevallen van mannen die 100.000 gulden per jaar verdienen en gratis advokaten kregen van de rechter. En de moeders moeten alles zelf betalen.  

Dus de mannen kunnen de vrouwen lastig blijven vallen met zaken, omdat ze gratis rechtsbijstand krijgen. Want niet alleen aan proces- en advokaatskosten verliezen vrouwen duizenden dollars. Ook de schadeclaims wegens laster en smaad, die voortdurend door hun ex-man tegen hen en hun familieleden worden ingediend na een beschuldiging van seksueel misbruik, lopen in de honderdduizenden dollars. En ook in deze smaadprocessen worden mannen door de rechtbank struktureel in het gelijk gesteld.    

Hetzelfde lot treft in dit opzicht de media, met het gevolg dat het heel moeilijk is de gang van zaken rond incestgevallen in de kranten gepubliceerd te krijgen. Uit angst voor smaadprocessen reageren de media erg terughoudend. Deze terughoudendheid, in kombinatie met de spreekverboden die vrouwen door de rechtbank krijgen opgelegd en het risiko van grote financiële schadeclaims tegen de vrouwen zelf, maakt het openbaar maken van incestzaken uiterst komplex.

Worden de rechten van vrouwen binnen deze strukturele ongelijke machtsverhoudingen op niet mis te verstane wijze geschonden, kinderen schijnen in het geheel geen rechten te hebben. Hun verhaal wordt niet serieus genomen. Zij zijn bezit van de vader. Hij kan met ze doen wat hij wil. Om het grof te stellen: vaders recht om het kind te verkrachten is groter dan het recht van het kind om niet verkracht te worden. Het juridisch precedent hiervoor is erg oud: het kind (en ook de moeder) wordt gezien als eigendom van de vader, behorend tot z'n veestapel...  

NAWOORD  

De 800 gevallen die Amy Neustein gedokumenteerd heeft, zijn overwegend van witte, redelijk welgestelde middenklasse vrouwen. Vrouwen die in ieder geval een zekere mate () van financiële middelen tot hun beschikking hebben en aanzien en macht genieten. Je kunt je afvragen hoe gewone en arme vrouwen er voorstaan en waarom er zo weinig vergelijkbare zaken over hen bekend zijn. 

Het ligt op het eerste gezicht voor de hand om te denken dat het voor die vrouwen nog erger gesteld zal zijn en dat zij nog minder kans maken om het seksuele misbruik van hun kinderen middels het rechtssysteem aan te pakken. Bij nader inzien blijkt echter dat dit hoogstwaarschijnlijk niet waar is. Het zijn juist de vrouwen die een zekere mate van macht en status aan de positie van hun man ontlenen, die aan den lijve ervaren hoe diezelfde macht zich tegen hen keert als zij zich niet meer laten afkopen. Het zijn juist de witte middenklasse vrouwen die tegen de macht van het 'patriarchaat' opbotsen als ze het gevecht met 'hun mannen' aangaan.    

In feite zullen alle komponenten van het systeem, zoals het funktioneert -rechter, getuige-deskundige, psychiater, arts, politie, advokaat, media- vrijwillig of noodgedwongen samenspannen om de positie van de witte middenklasse man te beschermen. Amy Neustein: "Als je een man van misbruik beschuldigd, val je zijn eer aan en dat is heel erg. Helemaal als hij een 'middle class professional' is, zoals bijv. een kleine ondernemer, hogere ambtenaar, afdelingschef. Dat is in zo'n geval een verschrikkelijke aanval."  

Hier staat tegenover en hangt ermee samen, de behoefte om de mythe voort te laten leven dat seksueel misbruik voornamelijk een probleem van de lagere klasse is en in het bijzonder van mensen van kleur. Alyse Enyart: "Als de staat wel vervolgt, zijn het meestal latino of zwarte mannen, vooral armen, die voor de rechtbank verschijnen. Aldus bewerkstelligen deze gegevens en vervolgens ook de media bij het publiek het vertekende beeld dat de ordinaire kinderverkrachter iemand anders is dan de witte midden- en hogere klasse man." 

Een andere reden waarom er voornamelijk zaken van middenklasse vrouwen bekend zijn, naast de nogal voor de hand liggende dat armere vrouwen domweg de financiële middelen niet tot hun beschikking hebben, zou kunnen zijn dat ze aanvankelijk meer vertrouwen stellen in het gerechtelijke systeem.    

Uit de persverklaring van New York's parlementslid Jerrold Nadler: "...Deze vrouwen zijn exemplarisch voor diegenen die vertrouwen in ons rechtssysteem stellen, die geloven dat de rechtbank, als zij komen met onweerlegbare bewijzen, hun kinderen zal beschermen..." () "...Helaas was het gevolg dat de moeders die hun kinderen probeerden te beschermen, hen verloren..." Armere vrouwen zullen sowieso eerder geneigd zijn om te denken dat justitiële wegen niets uithalen en terecht vermoeden dat zij zelfs eerder de dupe daarvan zullen worden.    

Overigens is het niet de bedoeling om de indruk te wekken dat, doordat het gerechtelijk systeem in de VS meer bevorderlijk voor bepaalde vormen van korruptie is, er geen vergelijkbare wantoestanden in Nederland (en waar dan ook) plaats zouden vinden. Statistieken hier wijzen uit dat één op de zes vrouwen als kind met ongewenste incest te maken krijgt. En ook hier is het een lange lijdensweg om het misdrijf justitieel aan de kaak te willen laten stellen. En dan heb ik het nog niet over het persoonlijke leed dat erbij komt kijken. 

Denk hierbij ook aan de zaak Finkensieper (zie NN #72), psychiater en later behandelingsdirekteur van de Heldring Stichting in Zetten, een tehuis voor "zeer moeilijk opvoedbare meisjes", het eindstation van de zgn. 'kinderbescherming'. Terwijl er twee zwartboeken over hem geschreven zijn, een justitieel onderzoek ingesteld en uitgevoerd werd, akties zijn gevoerd en meerdere anonieme aanklachten over hem zijn ingediend, werd deze man toch de vrijheid gegeven om 18 jaar lang talloze kinderen, die volledig aan hem waren overgeleverd, op de meest gruwelijke wijze seksueel te misbruiken.  

Vandaag de dag loopt zo iemand nog altijd vrij en ongedeerd rond, in afwachting van zijn cassatie tegen de 6 jaar cel die tegen hem geëist is. Ook hier heeft het 18 jaar geduurd voordat een paar vrouwen de moed bij elkaar kon rapen om een niet-anonieme aanklacht in te dienen. En ook hier hebben justitie, politie en de media het hun niet gemakkelijk gemaakt. 

Sh.