Naar archief

UIT: NN #76 van 14 februari 1991††

Terug van het front

Een vertegenwoordiger van aktivistisch Nederland in het Midden-Oosten

Kees Koning, zo ongeveer de meest bekende vredesaktivist van Nederland, is weer terug in Nederland. Na een verblijf van twee maanden in Irak is hij, samen met een honderdtal andere aktivisten gedwongen het vredeskamp aan de grens van Irak en Saoudi-ArabiŽ te verlaten. Een unieke aktievorm: een vredeskamp tussen twee gigantische legermachten kwam voorlopig ten einde. Een groot deel van de Nederlandse pers weet niets beters dan hem als dorpsidioot neer te zetten of zijn uitlatingen gefragmenteerd weer te geven. Het werd dus tijd om hem op zijn praatstoel te zetten. † †

Wanneer ben je in Irak aangekomen en hoe was daar de ontvangst?

Kees: "Ik ben naar Irak gegaan op 19 november en we werden op het vliegveld opgevangen door een zogenaamd 'peace-comity', dat was dus een Iraakse aangelegenheid." †

Kees vertelt dat ze de eerste tijd gehuisvest waren in een toeristenkamp in de buurt van Bagdad, 'El Aras toerist city'. Tegelijkertijd met Kees Koning en zijn medereiziger Hans Uweland kwamen leden van het internationale 'Gulf Peace Team' aan die het initiatief hadden genomen tot de hele operatie. Zij hebben bij de Iraakse autoriteiten meteen het verlangen uitgesproken een vredeskamp te willen oprichten op de grens van Irak en Saoedi-ArabiŽ. Dat werd echter steeds uitgesteld. †

Kees: "Uiteindelijk werd het 24 december, daags voor kerstmis dat we vertrokken met een vijftigtal personen, naar dat kamp toe, dat was dus precies 420 kilometer van Bagdad".†

Op mijn vraag welke nationaliteiten er vertegenwoordigd waren in het kamp antwoord Kees: "Opvallend veel Engelsen, Amerikanen en Duitsers, verder mensen uit Nieuw Zeeland, TasmaniŽ, twee uit Japan, vijftien uit India, een uit BelgiŽ en, niet tegelijkertijd, zeven uit Nederland."†

Tijdens kerstmis en nieuwjaar waren er ongeveer vijftig mensen in het vredeskamp aanwezig. Daar tussenin en na nieuwjaar zakte dat in tot een tiental. "Terwijl van te voren links en rechts gezegd en geschreven was dat er in Engeland honderden mensen klaar stonden."†

Kees zegt dat er toen maar enkele mensen naar hun eigen land terug zijn gegaan om nog wat mensen op te trommelen. Dit resulteerde op de vijftiende januari toch nog in 73 mensen.†

Waren de omstandigheden in het kamp er de oorzaak van dat er zo weinig mensen bleven?

"Ja, ik weet het eerlijk gezegd niet zo, misschien dat zij daar alleen maar naar toe kwamen om kerstmis te vieren, het weer was inderdaad ook niet zo lekker met kerstmis."†

Overigens bleek het verblijf in het kamp bij Bagdad ook niet zo denderend te zijn.†

"Wij Nederlanders vonden dat toch wel een vrij vervelende aangelegenheid. We zaten daar zonder iets voor kost en inwoning te betalen. Die hele periode bestond zo'n beetje uit wachten op dat grenskamp. Daar waren we niet voor gekomen."†

Volgens Kees was dat kamp uiteindelijk ook niet het Walhalla. Het was omgeven door hekwerk, bewaakt door militairen in verband met de mijnenvelden in de buurt.†

Hoe zag dat kamp aan de grens er ongeveer uit?

"Het was een Mekka-gangers kamp. Dus net vlak voor de grens hadden ze nog een keer de gelegenheid te overnachten en zo. Die Mekka-bedevaart is pas in juni dus het stond nu leeg." †

Er bleken drie gigantische loodsen te staan met o.a. 210 toiletten. Volgens Kees werd er in het begin natuurlijk ook eindeloos vergaderd over ie te volgen strategie en speelden er ie problemen van iedere groep mensen die elkaar niet kennen en bij elkaar zitten onder deze omstandigheden. †

Voor Kees was een en ander soms onbevredigend: "De opzet van het hele kamp, het hele idee was een symbolisch tussen de twee partijen inzitten, dat lukte dus wel. Voor mij echter speelde heel sterk een rol de solidariteit met degene over wie de hel dreigde los te barsten."†

In beide kampen bleek men dus in een vrij groot isolement te zitten. In het grens kamp was de dichtstbijzijnde grote plaats, Karbala zelfs 320 kilometer ver weg.†

Je bent er dus maar tussenuit geknepen?

"Ja, ik zeg tegen Hans ik heb eigenlijk nog geen zin om naar huis te gaan, ik denk dat ik gewoon de bus pak en het land in rij. Nou dat zou vreselijk gevaarlijk zijn en uitdrukkelijk verboden en al dat soort dingen meer. Ik zeg nou dat merk ik dan wel. Ik heb gewoon de bus gepakt naar Mosul." †

Bij Kees leefde de veronderstelling dat je je in Irak met Engels wel kon redden maar dat viel tegen. Hij volgde bij zijn busreizen de strategie van luidruchtig in het Engels om algemene informatie vragen en maar kijken wie daar op reageerde. Tijdens zijn eerste reis naar Mosul kwam hij in gesprek met een man wiens dorp hij toen bezocht heeft en waarvan de gastvrijheid hem verbaasde.†

Heb je nog gesproken over de politieke situatie in Irak met de mensen waar je te gast was?

"Nou nee, daar ben ik toch echt van terug geschrokken. Ik was dat wel van plan maar niet bij de eerste de beste ontmoeting. Verder kun je minstens vermoeden dat ze wat huiverig zullen zijn om over die binnenlandse toestand met de eerste de beste buitenlander te praten die ze verder niet kennen."†

Na teruggekeerd te zijn in Bagdad om Hans te melden dat alles goed ging is hij weer een keer met de bus naar Mosul gereisd om vervolgens in gesprek te raken met een militaire arts. Overigens zaten deze bussen volgens Kees voor een groot deel vol met militairen. Deze militaire arts sprak zijn dilemma uit over het feit dat hij van een kant militair was en deel uit maakte van een levensverwoestende organisatie en van de andere kant arts die tot taak had levens te redden. †

Kees citeert hem: "De Iraakse bevolking wil persť geen oorlog, ze hadden acht jaar de Iran-Irak oorlog gehad, ze wisten wat oorlog was. En ze waren zich wel degelijk bewust dat een volgende oorlog nog wel iets anders zou worden dan hun oorlogservaring uit het verleden. Maar als ons een oorlog wordt aangedaan dan zijn we zeker bereid te vechten."†

Kees vertelt weer dat de gastvrijheid van de bevolking indruk op hem maakte. "Ze konden toch niet aan je neus zien dat je deel uit maakte van het peacecamp. Dat peacecamp dat kenden ze wel dat was op TV geweest. Aanvankelijk wilden al die buitenlanders met veel heisa het land uit omdat het te gevaarlijk werd en tegelijkertijd komen er een stel van die vogels binnen juist omdat het gevaarlijk is. Dus dat gebaar van solidariteit werd wel gewaardeerd."†

Kees heeft ook nog een keer geprobeerd Halabja te bereiken, het Koerdische dorp dat anderhalf jaar geleden bestookt werd met gifgas door het Iraakse leger. Ik herinner Kees eraan dat we toen nog door de Nederlandse politie werden weggeslagen bij de Iraakse ambassade in Den Haag. Maar helaas de bus in de richting van Halabja zat overvol en toevallig ging er een bus richting Koeweit. †

Kees: "Ik denk van nou dan gaan we toch naar Koeweit. Dat is tegengevallen, die rit was toch vervelend veel langer dan ik gedacht had." In Koeweit-stad aangekomen bleek het hotel f 225,- per nacht te kosten en er verder ook niet veel lol te beleven. "Afijn ik liep dus maar een eind, ik kom misschien nog wel wat tegen. Ik vroeg aan die kwibus van dat hotel van zijn er geen kleine hotelletjes? Nee er waren geen kleine hotelletjes". †

Na talloze wegversperringen gepasseerd te zijn was er nog een behulpzame militair die ook niets kon vinden. Kees heeft maar de eerste de beste bus terug naar Bagdad genomen. Einde avontuur Koeweit.†

"Maar ja dat waren dus de uitstapjes. Maar ik was eigenlijk van plan met iets dergelijks door te gaan en te proberen in Koerdistan iets te vinden waar je op een of andere wijze aanwezig kon blijven. Maar toen kwam ik in Bagdad terug en hoorde ik dat het Gulf Peace Team probeerde zoveel mogelijk mensen in het grens kamp te hebben op vijftien januari en toen ben ik maar meegegaan. Toen kwam Gerrit plotseling opdagen waar ik absoluut niets van wist en later ook Vivian en Carol. Ik was van plan de zestiende meteen weer naar Bagdad te reizen maar dat heb ik toen maar achterwege gelaten."†

Enthousiast vertelt Kees over een leuk idee waar Vivian aanvankelijk mee kwam. Ze wilden de Nederlandse ambassade gaan kraken. Het zou dan het heropenen van de Nederlandse ambassade moeten worden waarin de vriendschapsband tussen het Nederlandse en Iraakse volk bevorderd moest worden. Bij de Engelse of Duitse ambassade was zoiets al een keer geprobeerd. †

"Nu ja, in het begin lach je erom maar later dacht ik verrek het is eigenlijk een machtig mooi idee, dat zou meesterlijk zijn. Maar ja, de hele boel werd doorkruist doordat donderdag de oorlog begon. Toen konden we het kamp niet meel uit omdat er geen transport meer was naar Bagdad."†

Wat merkten jullie van het begin van de oorlog in het grenskamp?

"Daags tevoren werd er al door een of andere vent gesproken over evacuatie maar daar voelden we niks voor. Vooral omdat niet duidelijk werd waarheen we geŽvacueerd zouden worden, binnen Irak of gooien ze ons de grens over. We zijn hier gekomen om tussen de strijdende partijen in te zitten en we zien wel."†

In de nacht dat de oorlog begon werden ze echter om drie uur gewekt met de mededeling dat ze moesten gaan. Uiteindelijk na veel gedram over en weer bleven ze zitten.†

Hoe waren de eerste berichten over de oorlog?

"Ja, 's morgens toen gingen er toch wel wat tranen toen we via de BBC de eerste berichten hoorden. En we hoorden al vrij snel dat er nog nooit in de menselijke geschiedenis zoveel vliegtuigen in de lucht waren geweest. Toen sloeg ons de angst om het hart. We dachten 'er is niets meer over van Bagdad'. Ik dacht aan Dresden en Rotterdam". †

Later kwam er weer een official die hun mededeelde dat Bagdad nog bestond en dat ze moesten vertrekken. De vredesaktivisten stelden dat er vier groepen waren met verschillende plannen. Een groep wilde blijven, een groep wilde in het niemandsland gaan zitten een paar kilometer verderop, een derde groep wilde in Bagdad gaan helpen in ziekenhuizen e.d. en de laatste groep wilde terug naar het eigen land. Alles was mogelijk wat betreft de militair behalve het bivakkeren in niemandsland.†

'Unrealistic', verklaarde hij. Dat was achteraf ook wel zo volgens Kees: "Je moest tenslotte kunnen bevoorraden en iets boven je hoofd hebben tegen de regen". RepatriŽring naar het land van herkomst had echter de grootste voorkeur van de autoriteiten. En zo geschiedde uiteindelijk de zondag daarna. Allemaal in de bus en degene die niet wilde werd er in getild. "Naar het Rashid hotel en daar mochten we niet uit."†

Hoe verliepen de kontakten in het algemeen met de Iraakse autoriteiten?

"Nou dat verliep allemaal via dat Iraakse peace-comity en wat dat voor dienders waren? Ik heb me laten vertellen dat dat allemaal militairen waren, maar je weet niet, dat zijn allemaal geruchten. Dat was ook pas op het laatst, niet in het begin."†

In de Nederlandse pers komt deze week sterk naar voren dat het volgens jou allemaal wel meevalt in Irak. Het zou niet zo totalitair zijn als dikwijls voorgesteld. Hoe moet ik dergelijke uitlatingen van jou plaatsen? Is dat bedoeld als tegenwicht voor geluiden dat Irak het absolute kwaad is of is de Iraakse werkelijkheid echt anders dan wij denken?

"Nou, ik heb herinneringen aan de Tweede Wereldoorlog in mijn jeugd, en wat wij indertijd meemaakten, het hele publieke leven was gedrukt door die rotsituatie. De winkels waren leeg en er liepen hier lui die hier helemaal niet hoorden te zijn. Iedereen was bang voor iedereen. En op het eerste gezicht merk je daar in Irak niet zoveel van als voorbijganger. Het punt is natuurlijk wel in hoeverre dit nu het resultaat is van een jarenlange diktatuur die we hier tijdens de oorlog natuurlijk niet hadden. Het kan goed zijn dat men in Irak een modus heeft gevonden om daar mee te leven. Bovendien hebben ze acht jaar oorlog achter de rug. Dus deze mensen zijn veel vitaler in het leven onder onmogelijke omstandigheden. Maar in de praktijk, nogmaals, dat zullen vele mensen misschien onplezierig vinden om te horen, zeg je dat niet."†

Er was niet de angst voor een equivalent van de Securitate o.i.d.?

"Of die er niet was kan ik niet beoordelen, je merkte het als buitenlander in ieder geval niet".†

Je hebt ook geen enkel kontakt gehad met politieke oppositie of een vorm van verzet tegen de binnenlandse toestand?

"Nee hoor. Ik geloof ook niet dat mensen die zich werkelijk met politieke oppositie bezig houden zich in een diktatoriale staat als zodanig herkenbaar maken. Ik geloof dat als je daar kontakt mee zou willen hebben je er veel langer zou moeten zijn. Of je zou iemand moeten hebben die je in kontakt bracht met die mensen. Verder is oppositie in welk land dan ook altijd een procentueel zeer klein deel van de bevolking" .†

Heb je hier in Nederland voordat je ging nog kontakt gehad met Iraakse vluchtelingen of Koerden?

"We hebben hier in Eindhoven wel kontakt met Koerden maar dat zijn Turkse Koerden. Nee, verder niet, dat zou wel prettig geweest zijn als we dat eerder gedaan hadden, maar ja... ik had toch geen kans gehad om daar in de buurt te komen in Koerdistan."†

Het was natuurlijk ook niet het primaire doel in kontakt te komen met de binnenlandse oppositie bij deze onderneming!

"Nou ik geloof dat dat weer ontzettend belangrijk is mede in verband met de opzet van de vredeskampen. Je bent daar als vreemdeling en afhankelijk van een regering. Dus als je daar over gaat tot demonstratieve akties die iets aan de kaak zouden stellen dan vlieg je eruit. Akties van burgerlijke ongehoorzaamheid kun je natuurlijk helemaal vergeten."†

Tijdens zijn verblijf in het kamp heeft Kees in gesprekken nog aan de orde gesteld of dit het nou was. Een Engelse deelnemer van Libanese afkomst die oorlogservaring had in de Falklands stelde dat dit het maximaal haalbare was wat betreft deze aktievorm van tussen de twee partijen inzitten. "Hij werd een keer ongelofelijk kwaad en zei van weet je nou wel wat je van plan bent? Als iemand in de omgeving straks een kogel in zijn lijf krijgt, is ie dood en valt ie neer, maar als zo iemand bij artillerievuur, vlak naast je zijn gezicht aan flarden gaat of nog erger dan blijft je dat je hele leven bij. Militairen worden daarop voorbereid door rotfilms en dergelijke. Je vraagt om de grootst mogelijke ellende."†

"Een beetje wrang en toch wel behoorlijk vervelend was dat toen wij eenmaal in Bagdad waren na de evacuatie bleek dat over de weg langs ons grenskamp de aanval was uitgevoerd op Saoedi-ArabiŽ, waarbij het dorp Khafji was bezet. Wij zaten daar dus gewoon in de weg."†

Terug in Nederland. Weinig akties tegen de oorlog. Duitsland staat volledig op zijn kop met massale demonstraties, stakingen en blokkades. Wat nu?

"Een van de overwegingen die bij de deelnemers aan het vredeskamp vrij sterk speelden was dat je tijdens de Vietnamoorlog een proces hebt gezien binnen de publieke opinie waardoor op een gegeven moment werd gezegd dat de oorlog niet in Saigon maar in de straten van Washington is uitgevochten. We hopen dat dit proces zich zal herhalen alleen sneller. In Duitsland is dat inderdaad meteen flink van start gegaan. Ook wat betreft de publieke opinie zie je dat men in Duitsland en BelgiŽ veel sterker tegen de oorlog gekant is dan in Nederland. Hier vind ongeveer zestig procent van de bevolking de oorlog wel te rechtvaardigen. Waar hem dat nou in zit weet ik niet."†

Kees vertelt dat er vergevorderde plannen zijn voor een vredeskamp midden in Den Haag. "Dat zal ook wel de nodige trammelant geven." Het vredeskamp in Den Haag is bedoeld als springplank voor een vredeskamp in JordaniŽ dat in voorbereiding is. Er zijn een twintigtal mensen achter gebleven om daaraan te werken en de rest van de mensen is terug naar hun eigen land om te mobiliseren voor een nieuw Peace Camp.†

Ik vraag Kees nog hoe de kontakt en met de pers waren: Drie maal een bezoekje vanuit Nederland en verder veel faxen. Ik leg Kees voor dat volgens Duitse kranten na de afkondiging van de economische blokkade er nog Duitse ingenieurs zijn gesignaleerd bij fabrieken en in Bagdad. Heeft hij na het vertrek van alle gijzelaars nog buitenlanders gezien die andere dan journalistieke of diplomatieke bezigheden hadden?†

"Nee, het Rashid hotel zat nog wel bomvol maar wie nou wat deed daar had ik geen zicht op."†

Je hebt ook verklaard tegen een ekonomische boykot van Irak te zijn.

"Ja hoor, niet in zijn algemeenheid maar wel specifiek waar het voedingsmiddelen betreft. Ik vind een volk dood bombarderen of doodhongeren dat maakt niet zo gek veel verschil."†

Maar je bent niet tegen een ekonomische blokkade van Irak zoals dat jarenlang gepropageerd is ten aanzien van Zuid-Afrika? Destijds werd met name door rechts altijd aangevoerd dat de zwarte bevolking daar alleen maar onder zou lijden terwijl het georganiseerde verzet in Zuid-Afrika nadrukkelijk vroeg om aktie van de wereldgemeenschap. Verder is voor veel linkse mensen een blokkade van Irak aangevoerd als alternatief voor een totale oorlog tegen Irak.†

"Ik vind het losgezien van het feit zoals het hier gelopen is, als men ziet dat er een diktatuur is waar de bevolking onder te lijden heeft, mensenrechten niet meer gerespecteerd worden enz. enz. dan geloof ik dat een boykot zeker te rechtvaardigen is. Maar je moet natuurlijk beginnen alle wapenleveranties stop te zetten en grondstoffen daarvoor. Dat zijn dingen waar we het allemaal wel over eens zijn. Ik geloof dat die zelfverzekerdheid van Saddam Hoessein een stuk minder zou zijn als hij niet al die jaren behulpzame assistentie had gekregen van het westen. Verder geloof ik dat een Verenigde Naties die niet achter de Verenigde Staten aanloopt geloofwaardig een boykot zou kunnen afkondigen op uitnodiging van een lijdende bevolking. In dat verband mag er best een klein vlootje bestaan ter beschikking van de VN om havens dicht te leggen enz."†

"Heel vermeldenswaardig is toch nog wel dat als je daar door Irak of JordaniŽ†heen sjouwt dat je te maken hebt met een enorme gastvrijheid. En dat alles terwijl ze toch kunnen vermoeden dat je uit een land komt dat hen bedreigd met een allesvernietigende oorlog. Er is een gastvrijheid die je echt ontroerd. En vooral als je daar ook weer bij bedenkt hoe de westerse samenleving zich gedraagt ten opzichte van Arabieren die hier wonen."† †

Edwin Mermans

Verschijnt tevens in het Tilburgse blad Nieuwland.

Naar boven
Naar overzicht dit nummer
Naar Jaargang 1991