UIT: NN #73 van 10 januari 1991   

Mes aan de schenen… 

Al weer vijf maanden wereldnieuws; de bezetting van Koeweit door Irak en de druk van de Westerse wereld -lees de VS- op het diktatoriale regime van Saddam Hoessein. Vandaag een soort van overleg tussen Amerika en Irak, waarvan verwacht kan worden dat daar een nieuw ultimatum uit voort zal vloeien. Voer voor de wapenindustrie, voor wie de oplossing van het 'koude oorlog' konflikt niet in de 'kouwe kleren' is gaan zitten. Of houdt het konflikt na vandaag op... wie gelooft er in. We spraken met Martin van het Komitee Anti Golf Oorlog (KAGO), onder meer over de kans dat het daadwerkelijk uit de hand kan gaan lopen, over akties in Nederland tegen de Golfoorlog, over vooroordelen van de bevolking over Arabieren en de gevolgen daarvan. Eerder verschenen informatieve artikelen over de Golfoorlog in NN #64, 65, 66 en 68 (voor akties zie jaaroverzicht onder antimilitarisme)    

Op het moment dat je dit artikel begint te lezen, kan het al weer achter de rug zijn: een demonstratie in Rotterdam; 'Voor vriendschap tussen de volkeren en tegen oorlog in de Golf'. Een protestmars, georganiseerd door het Rotterdamse Vredesplatform en het Komitee 'Geen oorlog in de Golf'.  

Het is beslist niet de eerste keer dat het Rotterdamse komitee te hoop loopt tegen de dreigende Golfoorlog, aldus Martin: "Ze zijn al druk bezig geweest met picketlines in de Rotterdamse haven tegen het transport van VS-legermaterieel. Verder hebben ze diverse malen geprotesteerd bij het gemeentebestuur. Een daadwerkelijke blokkade van een trein, die materieel vervoerde naar de haven, is mislukt omdat die de nacht dat de vredesaktivisten de blokkade zouden uitvoeren niet kwam." 

Wat opvalt in de pamfletten van het KAGO, zowel landelijk als plaatselijk, nu ook weer in de oproep van het Rotterdams Komitee 'Geen oorlog in de Golf', is dat bij de gestelde eisen 'Irak weg uit Koeweit' ontbreekt.  

Martin: "In het begin hanteerden we deze leus nog wel, maar de situatie is momenteel danig veranderd. Er dreigt nu een nieuwe oorlog te komen en we vinden het belangrijker om daar strijd tegen te voeren. We hebben ons beperkt tot drie leuzen, waartoe de eis 'Zelfbeschikkingsrecht voor de volkeren in het Midden-Oosten' behoort. Deze eis spreekt voor zichzelf, en houdt onder meer in dat Irak z'n handen af moet houden van Koeweit. Achteraf kun je natuurlijk simpel stellen dat Hoessein door Koeweit te bezetten het over zich heen heeft geroepen dat er nu 500.000 Westerse militairen klaar liggen om z'n troepen te verjagen. Ik denk dat Hoessein het van te voren niet ingeschat heeft dat er zich zoveel militair machtsvertoon zou openbaren. Zeker niet, nadat de VS-ambassadrice in Irak voor de annexatie van Koeweit, Hoessein nog hefet laten weten dat de VS er weinig problemen mee zouden hebben als hij een stukje Koeweit in beslag zou nemen."  

We praten wat heen en weer over de kans dat er daadwerkelijk oorlog uitbreekt, maar Martin waagt zich niet aan voorspellingen. 

"De VS hebben er belang bij dat het oorlog wordt, dat bevestigt hun dominantie in de wereldpolitiek, die ze overigens langzaam aan het verliezen zijn. Maar aan de andere kant maakt het de situatie in het Midden-Oosten zo onstabiel, dat het moeilijk wordt om een konsistente Midden-Oosten politiek te blijven voeren. En het zal zoveel anti-Amerikaanse gevoelens in de Derde Wereld aanwakkeren, dat ze zelf die zwakke positie nog zwakker maken. De Amerikaanse ekonomie, die toch al niet sterk is, zal er ook een klap van krijgen. Dat zijn feiten. En Hoessein zit ook niet te wachten op de vernietiging van z'n land. Het lijkt er wel heel sterk op dat er oorlog komt." 

Noodplan 

Voor het moment dat de pleuris uitbreekt in het Midden-Oosten, heeft het KAGO een zogenaamd 'Noodplan' opgesteld. Dit plan behelst drie onderdelen. De dag dat het mis gaat zal er op het moment dat het daarna 12 uur wordt, gedemonstreerd worden, waarvoor men op het Binnenhof in Den Haag verzamelt. De dag daaropvolgend vertrekt er vanaf 19 uur vanaf De Dam in Am*dam een demonstratie. De kans bestaat dat er nog aanvullingen op dit plan komen, maar dat zal in de media nog wel bekend gemaakt worden.  

Is een dergelijk vooropgesteld plan wel toepasbaar en leg je je daarmee niet van te voren neer bij het feit dat het oorlog wordt? 

Martin: "Het is moeilijk om van tevoren in te schatten hoe mensen hier gaan reageren als inderdaad de oorlog uitbreekt. Maar we dachten dat het voor mensen een stuk gemakkelijker is, als er al een soort van konseptplan klaar ligt voor aktie. Er waren ook mensen tegen het instellen van een noodplan, precies om de reden die jij nu noemt. De meningen lopen uiteen een of er al dan niet oorlog komt. Er zijn veel scenario's denkbaar. Maar we bereiden ons op het meest negatieve voor." 

Er is een enorm gebrek aan kennis over de levenswijze van de volkeren in het Midden-Oosten, waardoor vooroordelen welig tieren. Onder meer gevoed door een ongezonde hoeveelheid anti-Arabische films, meestal van Amerikaanse makelij. En dan stel je je solidair op met dergelijke volkeren in hun strijd voor demokratie en zelfbeschikking...  

"Het grootste obstakel waar we als aktiegroep tegen de Golfoorlog hier mee te maken hebben, is het beeld dat bij de gemiddelde Nederlander overheerst over de Arabier. Ik denk dat mensen inderdaad geloven dat Arabieren met kromme messen aan hun schenen lopen, die ze ieder moment in je rug kunnen steken en daarbij de Koran door je strot willen douwen. Volgens mij is deze beeldvorming begonnen met de machtsovername van Khomeini in Iran, toen daar het islamitisch fundamentalisme aan invloed won en daarmee een belangrijke vijand voor het Westen werd, hetgeen ook in de media tot uitdrukking kwam. Toen kregen we daar de Rushdie-affaire nog eens over heen. Dat werd ook niet aan een paar idiote religieuze leiders opgehangen, maar aan heel de islamitische wereldgemeenschap. Ook al omdat er van die gekken waren die in de Nederlandse straten van die Rushdie-poppetjes begonnen te verbranden. Dat is allemaal behoorlijk breed uitgemeten. Die paar honderd moslims in Nederland die daar achter stonden van ik weet niet hoeveel er hier leven. Ze werden allemaal over een kam geschoren. Bij het huidige konflikt wordt er ook gesteld dat de islamieten ons willen gaan overheersen. Dat idee leeft bij mensen, mensen zijn gaan geloven dat alle Arabieren gevaarlijke gekken zijn." 

Mocht er over (onbegrepen) initiatieven van het KAGO al ietwat giechelig, cynisch dan wel afkeurend gedacht worden in brede lagen van de Nederlandse bevolking, aktivisten als Kees Koning kunnen het vooralsnog helemaal wel vergeten. 

Martin: "Er zijn momenteel zeven Nederlandse vredesaktivisten in Irak, samen met nog een paar honderd uit heel de wereld. Ik heb er wel sympathie voor, maar voor de buitenwereld komt het over alsof deze mensen zich opofferen als martelaar. Zeker nu ze direkt aan het front zitten. Ik weet dat het niet zo is. Het is daardoor heel makkelijk om deze mensen belachelijk te maken. Maar ik vind hun intentie van 'er is maar een wereld en daar moeten we het met z'n allen op zien uit te houden; alle mensen hebben recht om te leven' een goede. Aantonen dat het om mensenlevens gaat zodat de machthebbers niet zomaar kunnen doen alsof het dominosteentjes betreft, als je over een oorlog praat.  

"Er zijn initiatieven geweest tegen munitietransporten. Die zal het KAGO niet organiseren, maar we vinden het wel logische initiatieven. We zullen die akties niet afwijzen. Maar akties als blokkades op spoorwegen organiseren, zie je ons niet doen. Je wilt nu eenmaal als samenwerkingsverband een breed verzet tegen de oorlog krijgen, dan voer je aktie op een wijze die aanspreekbaar is voor veel mensen. Kijk, in radikale kringen ziet men vaak de zin er niet meer van in om te demonstreren, zonder in die demonstratie vaste prikakties in te lasten als blokkades van kruispunten of het bekladden van verantwoordelijke instanties voor datgene waartegen je demonstreert. Voor hen is dat een manier om je strijdbaarheid te laten zien.  

"Maar als ik m'n moeder hoor zeggen dat ze achteraf niet snapt waarom ze niet mee heeft gelopen met de demo..., dat is dan iemand die nog nooit heeft gedemonstreerd. Maar die is er momenteel wel mee bezig, ze is bang dat het een gigantische puinhoop gaat worden in het Midden-Oosten. Ik denk dat als er veel meer mensen zo denken als m'n moeder, en daar ben ik van overtuigd, dan vind ik dat op dit moment veel belangrijker dan een vuile gevel van het Amerikaanse Consulaat. De onrust begint te groeien in Nederland, ook de media gaat steeds verontrustender berichten en dat is pas sinds kort. Dan heb ik het niet over de alternatieve media. Ik denk dat het bij steeds meer mensen begint te leven en die betrek je makkelijker bij een vreedzame demonstratie, dan door een aktie te organiseren met onderdelen, waar mensen eerst over na moeten denken voordat ze op de inhoudelijke punten terecht komen." 

December demonstratie Am*dam 

De nieuwslezer van het Journaal had het over 3000, wij over twee keer zoveel. Tussen de kop en de staart zat 20 minuten lopen. De demonstratie tegen de golfoorlog op 15 december in Amsterdam verliep vrij tam. Opvallend was de aanwezigheid van de Socialistische Partij, honderden mensen liepen met SP badges en op het Museumplein, waar de manifestatie plaats vond, stonden veel SP-publiborden. Weinig mensen hadden behoefte aan ingewikkelde toespraken vanaf het podium, zeker niet aan een uitlating als 'embargo ja, oorlog nee', zoals iemand van Kerk & Vrede zich liet ontvallen. Een massaal fluitconcert was het gevolg, terwijl 200 meter verderop het Amerikaanse consulaat voor de zoveelste maal in haar geschiedenis met verf werd opgefleurd. De politie had hier niet op gerekend en reageerde in eerste instantie furieus.  

Martin blikt terug: "De demo was onder meer georganiseerd door het KAGO, Vrouwen voor Vrede, Groen Links, Socialistische Partij (SP), Stop de Wapenwedloop. Hier was sprake van een gelegenheidskoalitie, waarbij ook andere uitgangspunten zijn gehanteerd. Een leus als 'Zelfbeschikking voor de volkeren in het Midden-Oosten' is weggevallen, omdat verschillende groepen het daar niet mee eens waren. En in de leus 'Haal die oorlogsschepen terug' kon ook niet iedere groep zich vinden, dat is nu geworden 'Geen Nederlandse deelname oorlogsgeweld, haal de Nederlandse oorlogsschepen terug'. Nou, voor de oppervlakkige lezer staat er dan nog precies hetzelfde, want die leest alleen het laatste gedeelte van die leus. Maar die leus is veranderd omdat mensen wel vinden dat een embargo door alle schepen bekrachtigd kan worden, vooral Vrouwen voor Vrede wilden die leus aangepast zien. Het lijkt nu een achterhaalde diskussie. De Nederlandse schepen worden daadwerkelijk in de oorlogshandelingen ingezet, konkreet betekent dit het ondersteunen van Amerikaanse oorlogshandelingen. Dat initiatief van de vijftiende december komt weer een keer bij elkaar en kijkt dan of en hoe ze verder kunnen. Waarschijnlijk onder deze twee leuzen en daarnaast blijft het KAGO onder drie leuzen verder gaan.  

"Ik vind het jammer dat zo'n leus als 'Zelfbeschikking voor de volkeren in het Midden-Oosten" eruit is gevallen. Demokratie voor de volkeren in het Midden-Oosten moet je ondersteunen, dat is de enige oplossing. Het heeft geen zin om de ene machthebber te laten vervangen door de ander, met bepaalde belangen in het achterhoofd. De bevolking moet daar meer zeggenschap krijgen dan ze tot nu toe gekregen heeft. Het verbaasd me wel overigens, want binnen links Nederland is het de gewoonste zaak van de wereld om bijvoorbeeld het ANC te steunen in Zuid-Afrika, of de bevrijdingsstrijd in Noord-Ierland of Polisario in de Westelijke Sahara tegen het Marokkaanse regime. Alleen, er is nu geen sterke oppositiegroep in Irak om te steunen, omdat de oppositie kapot is gemaakt door de diktatuur, met uitzondering van de Koerdiese. Maar daarom blijft het wel heel belangrijk om voor die mensen daar duidelijk te maken dat je achter ze staat en voor je strijd hier is dat eveneens belangrijk. Het zijn daar niet allemaal aanhangers van het regiem van Hoessein. 

"Tijdens de evaluatie van het KAGO hebben we onder meer gesproken over de schermutselingen voor het Amerikaanse Consulaat. Niet iedereen was het daar nou zo mee eens, maar begrijpelijk was het wel. Dat niet iedereen braaf op een veld gaat staan, luisterend naar sprekers terwijl even verderop een symbool staat voor de dreigende oorlog. Dan is het toch logisch dat je daar gaat protesteren. De politie wilde niet dat we voor het consulaat het podium zouden plaatsen, waarmee ze zichzelf lichtelijk in de vingers hebben gesneden. Als we voor het consulaat hadden gestaan, was er waarschijnlijk niet op dat moment met verf gegooid." 

Is een vredesdemonstratie inmiddels geen uitgemolken koe, je haren gaan recht overeind staan als je de berichten naderhand in de dagbladen las. 

"Ja, de voorpublikaties waren beter dan de publikaties naderhand bij de laatste demonstratie..." 

Is dat niet de grootste buffer geweest voor anti-oorlogsinitiatieven, die waanzinnige hoeveelheid pro-oorlogs beelden, -teksten en -geluiden die dagelijks over ons heen worden gestort. Is middels de kritiekloze houding van die media niet de bodem gelegd, waarover de tanks ongestoord kunnen gaan rijden? 

"Ik was heel erg verbaasd hoe in korte tijd het grootste deel van de Nederlandse bevolking geloofde in het middel dat daar in de Golf werd toegepast, terwijl je jarenlang een vredesbeweging gehad hebt die van mening was dat konflikten niet met geweld opgelost mogen worden. Maar dat uitgangspunt was eigenlijk binnen twee weken van de tafel geveegd en daar hebben de media een belangrijke rol in gespeeld. Begin jaren tachtig is er veel gediskussieerd over hoe we ons dienen te beschermen tegen een vijand, als er geen kernwapens worden ingezet. Belangrijkste uitkomst was het mijden van inzet van ander militair materieel. Dat idee werd nu snel door de tijd achterhaald en dat wordt met name ingegeven door de rol van de media. Oorlogen ontwikkelen zich, gaan mee met de tijd. Konflikten worden nu niet meer zozeer binnenskamers besproken, maar ook via de televisie." 

Breed samenwerkingsverband 

Het KAGO is een samenwerkingsverband tussen vredes-, politieke- en buitenparlementaire groepen. Zo wordt er samengewerkt door mensen van het Haags Vredes Platform, MariNEE, SAP en Vrouwen voor Vrede Am*dam. Bevalt dat? 

"Het samenwerken met mensen die gebonden zijn aan een politieke partij, is mij als buitenparlementair iemand 100% meegevallen. Je hebt dan wel, ieder voor zich, een eigen visie maar het gaat om het gezamenlijke doel en daar werken we goed in samen. Ideologische verschillen zijn er uiteraard, maar dat belemmert ons niet in het werk. Daar kan je over praten in de kroeg, als het moet. Vanwege de verschillende achtergronden zijn er wel diverse visies over het Golfoorlog konflikt, maar we hebben de lijn gekozen om niet de verschillen te benadrukken maar onze overeenkomsten. Dat maakt het werk zelfs aangenaam, vind ik." 

"Wat ik positief vind is dat er binnen linkse klubs steeds meer gedacht wordt over waar men staat, wat men wil, hoe kunnen we onszelf verbreden. Dat soort diskussies vind ik zeer belangrijk, die nu toch in een vrij breed verband door veel groepen gevoerd worden. Dat merk je bijvoorbeeld als een stelletje radikalinskies aan de tafel gaan zitten met Groen Links om daar zaken mee te doen: Het is positief dat vrijwel alle klubs links van Groen Links samenwerken in het KAGO, terwijl sommige ideologieën van bepaalde groepen elkaar bijten… 

"Ik denk dat daarbij niemand z'n verstand op nul zet. Mensen van linkse groepen en politieke partijen bleven jaren in hun verdomhoekje zitten en ondertussen afgeven op elkaar. Hoe kleiner ze werden, hoe harder ze zich tegen elkaar gingen afzetten. Dat is een manier van politiek bedrijven. Maar je kan ook zeggen: op dat en dat punt zijn we het niet met elkaar eens maar op bepaalde punten hebben we wel overeenstemming en op die basis gaan we samenwerken. Zoiets gebeurt nu rondom KAGO." 

Alex