Ravage   ● Archief    ● Overzicht 1990    ● Overzicht #67


UIT: NN #67 van 4 oktober 1990


KOM ZELF KIJKEN!

23 & 24 oktober: De Klerk in Nederland

Ďk geloof dat hij oprecht is", aldus Van Es (groenLinks). "Ik heb De Klerk eens diep in de ogen gekeken en gezien dat hij betrouwbaar is", zei Josephine Verspaget, kamerlid van de PvdA. Nou dat willen wij ook wel eens zien. Op 23 en 24 oktober bezoekt De Klerk Nederland. Uit protest tegen dit bezoek organiseren KZA en AABN op maandagavond 22 oktober een protestbijeenkomst in De Koningszaal van Artis. De avond zal in het teken staan van de arrestaties die nog dagelijks vallen onder de naar Zuid-Afrika terugkerende ANC leden. Ook het geweld en de verscherpte veiligheidssituatie zullen aan bod komen.

Het kan daarnaast belangrijk zijn dat veel mensen op of rond deze twee dagen, desnoods op een symbolische manier, iets van hun persoonlijke afkeer van dit staatsbezoek uitdrukken en dat we op de één of andere manier laten blijken dat De Klerk nog niet welkom is. Daarvoor is er nog te weinig bereikt in Zuid-Afrika.

Het bezoek van De Klerk aan Nederland wordt vanwege de historische banden in Zuid-Afrika gezien als een grote diplomatieke overwinning voor Zuid-Afrika. Een belangrijke psychologische doorbraak in het internationale isolement. De Zuid-Afrikaanse media zullen er bovenop zitten. Dat de koningin bereid is De Klerk te ontvangen wordt door premier Lubbers nog eens "van bijzondere betekenis" genoemd.

Het bezoek van De Klerk aan Nederland komt na het bezoek aan de VS eind september. Ook dit bezoek was een doorbraak. Sinds 1945 heeft een Zuid-Afrikaanse president geen ontmoeting met zijn Amerikaanse 'kollega' meer gehad en sinds 1986 was er geen Zuid-Afrikaans vliegtuig meer in de VS geland.

President Bush noemde het veranderingsproces in Zuid-Afrika 'onomkeerbaar' wat een belangrijke kwalifikatie is in het diplomatieke spel over het al dan niet opheffen van sancties. Volgens de in 1986 aangenomen Comprehensive Anti-Apartheid Act moet Zuid-Afrika aan vijf voorwaarden voldoen voordat sancties kunnen worden opgeheven.

De Klerk drong niet aan op het opheffen van sancties maar probeerde slechts zijn redelijke en gematigde imago rond te strooien. Hierin gaf hij niet altijd blijk van een even grote gevoeligheid; zo associeerde hij zijn doelen voor Zuid-Afrika met de idealen van Martin Luther King; een associatie die niet alleen als buitengewoon brutaal gezien mag worden maar die ook gewoon kwetsend was voor veel zwarte mensen in de VS.

Terwijl het bezoek aan de VS op zich al genoeg was om mee naar huis te nemen kwam de grote bonus toen president Bush zei dat hij zijn uitvoerende macht aan zal wenden om te pogen de sancties af te zwakken of uit te stellen zodra Zuid-Afrika aan vier van de vijf voorwaarden in de wet van 1986 heeft voldaan.

Daarmee maakt hij zich sterk voor een 'ruime Interpretatie' van de Comprehensive Anti-Apartheid Act tegenover een 'enge interpretatie' zoals die door een meerderheid van het congres gehanteerd wordt. Volgens de wet moet ook voldaan zijn aan de vijfde voorwaarde: het intrekken van de wet op de groepsgebieden en het intrekken van de Population Registration Act, de belangrijkste hoekstenen van apartheid.

Omdat het niet waarschijnlijk is dat Bush een konfrontatie met het congres over een dergelijke ruime interpretatie van de sanctiewet te vroeg aan zal gaan is het wachten in Amerika nu waarschijnlijk op Europa. De Amerikaanse regering hoopt dat Europa ook officieel gaat zeggen dat het veranderingsproces in Zuid-Afrika onomkeerbaar is en dat Europa als eerste formeel de sancties gaat verlichten. Nederland speelt in dit debat een vooraanstaande rol.

Het was de Nederlandse minister van Buitenlandse zaken die afgelopen zomer (juni 1990) met een plan op de proppen kwam om 'de positie van De Klerk te versterken' door middel van 'gerichte beloningen en de fasegewijze opheffing van sancties'. Slechts het onverwachte bezoek van Mandela aan Nederland en de publiciteit daaromheen konden de regering er vanaf houden deze nieuwe politiek officieel in werking te laten treden.

Ondertussen zijn er minder officieel al wel degelijk veranderingen in het Nederlandse beleid. De visumplicht is verruimd, het reizen van en naar Zuid-Afrika is daarmee zeer veel makkelijker geworden. Kritische intellectuelen, achterlijke parlementariërs iedereen gaat. Daarmee wordt het internationale isolement van Zuid-Afrika doorbroken.

Onder leiding van de Nederlandse voorzitter Frans Andriessen van het EG Directoraat voor buitenlandse betrekkingen en handel worden er momenteel stappen gezet in de richting van formele diplomatieke betrekkingen tussen de EEG en Zuid-Afrika; ook dit is één van de resultaten van het overleg van de EG ministers van buitenlandse zaken afgelopen zomer om Zuid-Afrika te belonen.

Van de methode om dit te verkopen vallen je schoenen helemaal uit: al enige jaren loopt er een internationaal hulpprogramma in Zuid-Afrika namelijk het zogenaamde 'Special Programme for Victims of Apartheid'. Al langer bestaat er kritiek van bevrijdingsbewegingen in Zuid-Afrika en van andere aan het programma deelnemende landen dat de EEG lidstaten hun hulp beter zouden moeten koördineren.

De EG lidstaten en het EEG-directoraat voor buitenlandse betrekkingen en handel interpreteren deze behoefte nu zo ruim dat ze er het instellen formele diplomatieke betrekkingen tussen de EG en Zuid-Afrika uit proberen te slepen 'om de hulp aan de slachtoffers van apartheid beter te coördineren'. Waarnemers in Zuid-Afrika zeggen dat er geen twijfel aan is dat het vestigen van een EG delegatie voor buitenlandse zaken en handel in Zuid-Afrika op dit moment een belangrijke doorbraak is voor de regering van De Klerk.

De volgende stap in dit proces wordt nu het bezoek van De Klerk aan Nederland. Het moederland van de boeren. De historische wortels spelen voor de Zuid-Afrikaners een belangrijke rol. De ontvangst door Koningin Beatrix maakt het nog mooier. De Klerk zal dan ook niet aandringen op het opheffen van sancties maar krijgt misschien van de Nederlandse regering toch een extra bonus mee naar huis.

De druk op Zuid-Afrika moet gehandhaafd blijven wil het tot daadwerkelijke veranderingen komen. Zelfs Shell in Zuid-Afrika is tegen het opheffen van sancties want die zien de bui al hangen als het vredesproces door onwil van de blanken steeds meer stagneert. Daarnaast probeert Shell zich natuurlijk in te likken bij de nieuwe machthebbers.

De Klerk belonen is het ANC verzwalken. Blauwe ogen en boeren honden haar mogen dan genoeg zijn om het vertrouwen te wekken van een Nederlandse parlementariër, wij hoeven niet op een fact-finding mission naar Zuid-Afrika om te constateren dat het algemeen kiesrecht nog niet is ingevoerd, dat politieke gevangenen nog steeds vast zitten en dat het geweld en de racistische verdeel en heerspolitiek van de blanken nog steeds doorgaan. Laten we daarom duidelijk maken dat De Klerk nog niet welkom is. Alleen een president van een niet-racistisch Zuid-Afrika kan hier ongestoord een voet aan wal zetten.

De beweging in Nederland is momenteel niet sterk. Veel mensen zijn het bijvoorbeeld redelijk zat om met Shell bezig te zijn en de strijd hier voor sancties tegen Zuid-Afrika hangt vanouds sterk samen met de ontwikkelingen in Zuid-Afrika zelf. Het is dan ook maar de vraag of de radikale solidariteitsbeweging met Zuid-Afrika in staat is om nu bij het bezoek van De Klerk een demonstratie te organiseren.

Toch kan het belangrijk zijn om met meerdere groepen symbolische daden te verzinnen. De harmoniesfeer te ontregelen. Er is geen grote demonstratie voor nodig om (rook-)signalen te geven aan diegenen die straks met De Klerk mee terug zullen reizen naar Zuid-Afrika. En het zal goed zijn als mensen die moeite nemen.

Tweehonderd mensen in Zwitserland organiseerden een relletje toen De Klerk Bern bezocht afgelopen zomer. Het was niet spectaculair maar, zoals ze zelf zeiden, 'wel beter dan al het andere wat er gebeurde'. Ook het succes van het bezoek van De Klerk aan de VS was relatief. Zwarte congresleden continueerden het isolement van Zuid-Afrika en haalden de wereldpers met hun weigering om de Klerk te ontmoeten. De anti-apartheidsbeweging in de VS leverde stevige verbale kritiek op het bezoek terwijl enige honderden mensen voor het Witte Huis demonstreerden.

Onze kracht zou kunnen liggen in cynisme; in het absurde imago van De Klerk. Veel Nederlandse politici vonden de ogen van blanke racisten altijd al betrouwbaarder dan die van het zwarte verzet. Zij hebben altijd al vooraan gestaan om sanctiemaatregelen af te zwakken, te voorkomen, te verzachten. Dit keer is het argument dat De Klerk 'beloont' moet worden. Die taart kunnen wij hem ook wel geven.

De Klerk mag misschien van de regering komen, maar wij kunnen altijd nog doorgaan met het isoleren van Zuid-Afrika. De regering mag haar signalen geven maar wij geven onze eigen signalen. De Klerk mag een heel integer man zijn, met betrouwbare ogen, maar wij kunnen daar ook eens inkijken, overdag of 's nachts. Er zijn mensen in Amsterdam en Den Haag die affiches gemaakt hebben, het wordt tijd om leuzen te kalken tegen het bezoek van De Klerk, of zet eens een miniadvertentie.

Ook op de dagen zelf kunnen op diverse plekken groepjes mensen met spandoeken aanwezig zijn, pamfletten uitdelen. Dat hoeft niet persé langs de route van De Klerk te zijn, ook op de markt in je eigen plaats kan het belangrijk zijn om met sandwichborden te staan of pamfletten uit te delen.

Het perspectief van (symbolische of propagandistische) akties rondom het bezoek van De Klerk is in de eerste plaats dat het nodig is de onderhandelingspositie van het zwarte verzet maximaal te blijven versterken. Maar we moeten ook niet uitsluiten dat het 'vredesproces' spaak loopt en dat het op de lange duur nodig kan zijn de kampagne voor sancties op een intensiever nivo weer op te pakken.

Door nu af en toe 'aanwezig te zijn' kunnen we voorkomen dat we straks helemáál opnieuw moeten beginnen. In het kielzog van intellectuelen en parlementariërs reizen immers de toeristen naar Zuid-Afrika, terwijl ook Zuid-Afrikaans fruit weer schijnt te mogen volgens veel handelaren. Hou het vuur brandend als De Klerk komt.

 

.Terug naar boven