Ravage   ● Archief    ● Overzicht 1990    ● Overzicht #67


 

UIT: NN #67 van 4 oktober 1990


DE ATOOMLOBBY IS WEER IN

Je merkt het als je de kranten en de radio een beetje volgt; volgens velen is 'de atoomlobby' weer actief. Naarstig wordt weer gezocht naar alle verbindingen, geheime genootschappen, "wonen die niet heel dicht bij elkaar", en borrelbijeenkomsten. Afgelopen donderdag 27 september was er zo'n bijeenkomst. Het Hilversumse adviseursbureau Ferrante & Bakker had een dag georganiseerd om te praten over de mogelijkheid en wenselijkheid van een energie-eiland, te bouwen voor de kust van BelgiŽ en Nederland, in de monding van de Westerschelde.

Schaamteloos durfden zij het zelf een 'symposium over duurzame en schone energie' te noemen. Op dat te bouwen eiland zou van alles moeten komen; woningen voor 30.000 mensen, een recreatiepark, een luchthaven, een opbergplaats voor verontreinigde grond en slib, een windmolenpark en last but not least een kernenergiecentrale van maar liefst 4000 Mwatt. En juist over dat laatste ging het de hele dag.

Daarvoor waren de mensen gekomen; de elektriciteitswereld, afvaardigingen van de bestaande nucleaire centra, hoge ambtenaren van Economiese Zaken en VROM, oude fossielen uit de tijd dat kernenergie nog toekomst had en de industrie. Het werd een leuke dag.

Science fiction

Overigens waren er veel minder deelnemers dan de organisatoren hadden verwacht en gehoopt. Waarschijnlijk is daarom ook op het laatste moment een veel grotere zaal afgelast en werd het nu gehouden in een benedenzaal van het Museon in Den Haag. Er waren, verspreid over de hele dag zo'n 110 mensen.

In de openingstoespraak werd nog eens benadrukt dat het hier ging om een open discussie over een triviaal onderwerp. Het was goed dat 'iedereen' mee kon praten want het ging om een belangrijk stukje toekomst. (Dat 'iedereen' is met een flinke korrel zout te nemen; de toegang voor de dag was bijna duizend gulden.) Daarna mocht Rudolf Das, futuroloog, zijn natte droom via een filmscherm aan ons openbaren. Een prachtig vak, futuroloog.

In rap tempo schoten de meest krankzinnige beelden aan ons voorbij. zichzelf volledig de vrije hand gevend schotelde hij ons een toekomstbeeld voor dat ontsproten leek aan hoogmoed, een verregaande grootheidswaan, het bekijken van veel science fiction en een kinderlijke fantasie (op dat laatste is overigens niets tegen). Links en rechts van me zag ik de mondhoeken van mijn tafelgenoten al meewarig omkrullen. Ik was niet de enige die mijn lachen niet in kon houden.

Vervolgens gaf Kroonenberg, algemeen directeur van de ECN in Petten (het energieonderzoekscentrum waar onder andere twee proefreactoren staan en waar het radio-actieve afval voorlopig nog ligt opgeslagen) acte de presence. Hij was de eerste die het eiland eigenlijk afviel. Kernenergie moet niet verstopt worden op een eiland, op dit moment is de weerstand tegen kernenergie zo groot dat je er voorlopig helemaal niet aan hoeft te denken, waarom Łberhaupt zo'n eiland, wat gaat dat wel niet kosten, hebben we niets beters te doen.

Dat waren de belangrijkste elementen van zijn toespraak. Intrigerend was overigens dat deze meneer voorrekende dat je, als je een oppervlakte gelijk aan die van het eiland vol zou stoppen met zonnecollectoren, precies evenveel elektriciteit zou kunnen opwekken als met de geplande kerncentrales van vier blokken van ieder 1000 Mwatt. Hij brak een lans voor de alternatieven en wou de congresdeelnemers even in verwarring brengen. Overigens hoeven we niet te twijfelen aan het pro-kernenergie standpunt van Kroonenberg.

Oorlog met BelgiŽ

Daarna een man uit een heel andere hoek, een hoge ambtenaar van Rijkswaterstaat. In een gloedvol, technies en tamelijk saai betoog vol kleine beestjes, plantjes, kringlopen en waterbewegingen boorde hij het eiland de grond in. Het zou ecologies gezien een ramp zijn (op de geplande plek althans) omdat de lokatie vol zit met heel belangrijke elementen van de natuurlijke kringloop van de zee. Bovendien lag het in een, belangrijke route van de scheepvaart en de visserij, zou het weghalen van het voor het eiland benodigde zand een te grote aanslag op de natuur betekenen en de kosten veel te hoog. Hij maakte een onnavolgbaar rekensommetje en kwam met de onthutsende mededeling dat alleen de aanleg van het eiland (dus met nog niets erop) zo'n 30 tot 40 miljard gulden zou gaan kosten.

De dagvoorzitter dankte deze meneer hartelijk voor zijn "duidelijke en positieve" bijdrage (hij was tijdens de toespraak inderdaad even naar het toilet geweest) en vroeg de volgende hotemetoot naar voren te komen. Een verademing voor de initiatiefnemers; de heer Stigter van baggermij. Boskalis. Deze had er, logischerwijs, wel zin in. Ze konden het wel aan, goed voor het Nederlands aanzien in het buitenland, goed voor het bedrijfsleven, niet te veel overheidsbemoeienis et cetera. Hij probeerde het allemaal mooi te zeggen maar kwam er niet uit. Volgens de aanwezigen bleef het een baggeraar en moest je zo'n man geen redevoering laten afsteken.

Het voert werkelijk te ver om alle sprekers de revue te laten passeren. Het leek wel toneel, je verloor het gevoel van realiteit. Een zeer serieus opgezette dag waarop in een snel tempo alle sprekers de zaak rustig en als uit de losse pols tot schroot reduceerden. Het aanwezige klupje journalisten werd er bijna hilarisch van. Behalve dat we, volgens de jurist die wat mocht zeggen over de volkenrechterlijke aspecten van de zaak, een oorlog riskeren met BelgiŽ als het eiland daar gebouwd wordt moet nog een toespraak uitvoeriger aandacht krijgen.

'Strijd met open vizier'

Die van Dessens, Directeur Generaal Energie van E.Z. De hoogste ambtenaar op energiegebied en als zodanig misschien wel de belangrijkste man op dit symposium. Want het eiland moet dan wel geheel uit private middelen gefinancierd worden, de overheid moet er natuurlijk ook wel brood in zien. Hij kon "waardering opbrengen voor de creativiteit en ondernemingslust" van Ferrante en Bakker... maar... het was en bleef een "oppervlakkig" plan.

Dessens noemde nog eens de peilers van het huidige energiebeleid, uitgezet door het ministerie van EZ: A energiebesparing, B spreiding van de energiebronnen (diversificatie) en C ontwikkeling van eigen energiebronnen (vermindering afhankelijkheid). Op beschouwende wijze ging hij in op de toekomst van het energiedebat.

Met kracht wees hij de debating technieken van de atoomvoorstanders af: het gebruiken van gelegenheidsargumenten (de toestand in de Golf) om een bepaalde zaak weer naar voren te brengen en het ontlopen van de confrontatie met het publiek door een kerncentrale "weg te moffelen" op een eiland.

"Als je gelooft in kernenergie, en dat doen we, moeten we met open vizier strijden. Dan moeten we kunnen zeggen dat een kerncentrale op het land veilig en realiseerbaar is, bij wijze van spreken midden in de stad. Anders geven we de tegenstanders van kernenergie alleen maar munitie om ons om de oren te slaan. Een locatie voor een kerncentrale is in Nederland niet het grote probleem, (...?) het gaat om de massale weerstand in de publieke opinie tegen kernenergie in het algemeen."

"Willen we die ten gunste van kernenergie beÔnvloeden dan zullen we niet de indruk moeten wekken dat er verborgen agenda's zijn. Daarom neem ik afstand van het energie-eiland. Het vertrouwen moet teruggewonnen worden. Overigens moet duidelijk zijn dat de lijn van de regering op dit moment zo is dat er deze kabinetsperiode geen besluit over uitbreiding van het kernenergievermogen genomen zal worden."

Voorlichting nodig tegen kernenergie

Uit deze toespraak is veel te halen. Ten eerste werd duidelijk dat het ministerie van EZ goed geluisterd heeft naar de raadgevingen van Professor Turkenburg (erkend energiedeskundige): Economiese Zaken moet zich low profile opstellen (zich naar buiten toe niet gedragen als een woordvoerder van de atoomlobby) en VROM moet zich opstellen als een controlerende, op het ontwikkelen van criteria gerichte instantie. De overheid moet kortom geen duidelijke partij zijn in het zo gepolariseerde kernenergiedebat. Bovendien werd duidelijk dat deze dag eigenlijk daar om ging; niet het eiland was zo belangrijk maar het bespreken van de mogelijkheden om, als voorstanders van kernenergie, weer vaste voet aan de grond te krijgen.

Het eiland is een jongensdroom, nat en irreŽel. Maar kernenergie is niet langer 'not done'. Ze voelen zich weer sterk. Ze misbruiken de hausse aan milieubezorgdheid om misleidende praatjes te verspreiden. Zoals het verhaal over het broeikaseffect. Alleen binnen een kleine elite van de milieubeweging en andere ingewijden is het duidelijk en beredeneerbaar waarom kernenergie geen oplossing is voor de dreigende opwarming van de aarde. Het grote publiek hoort alleen maar dat kerncentrales geen C02 uitstoten, toch een van de grootste boosdoeners. Naast het 'milieuargument' speelt de 'inherent veilige centrale' een partijtje mee. "Die komt er aan", zo juichen de heren..

Flauwekul, het duurt nog minstens een decennium voordat er Łberhaupt een beoordeling kan gaan plaatsvinden van de nieuw ontworpen reactortypen. En dan moeten die zich, op kleine schaal, nog in de praktijk gaan bewijzen. Als je al die tijd niets doet omdat er veilige centrales aan zouden komen is de wereld wel inmiddels een paar graadjes warmer en zo ongeveer naar de Filistijnen. En dat tekende deze dag het meest: er werd geen enkele poging gedaan te praten over een werkelijk op de toekomst gerichte visie op het energiebeleid.

Niets over duurzame ontwikkelingen, beperking van de groei, energiebesparing, stimuleren van efficiŽntie, geld pompen in alternatieve energie opwekkingsmethoden, enzovoort, enzovoort. Dat verwacht je ook niet van energieproducenten, grootindustriŽlen, groeidenkers, markteconomen en uitzuigers. Zij zijn allemaal gebaat bij een ongeremde groei, goedkope elektriciteit, grootschaligheid en niet-democratiese structuren. De enige verandering in het denken is dat ze slimmer zijn geworden: geen botte bijl methoden meer (de bevolking is weerbaarder en argwanender geworden) maar 'meepraten', 'bezorgdheid over het milieu, 'convenanten', 'verantwoordelijkheidsgevoel', 'geen verborgen agenda's' en 'open en eerlijke discussies'.

Het grootste probleem is als gezegd het feit dat er een stabiele, consequente en overgrote meerderheid van de bevolking in ieder geval uitbreiding van kernenergie afwijst. om die meerderheid te behouden zal er de komende jaren veel aan voorlichting gedaan moeten worden. Het doorprikken van het milieuverhaal, de gevaren die inherent zijn aan kernenergie, het nooit op te lossen probleem van het afval et cetera. Daarnaast moet er met kracht gewerkt worden aan het dwingen van de overheid, de bevolking en het bedrijfsleven tot energiebesparing, ontwikkelen van alternatieven, selectieve groei of, zo je wil, selectieve krimp en het ontwikkelen van werkelijk op duurzaamheid gerichte energieplannen voor de toekomst.

Het eiland gaat niet door, maar de strijd over kernenergie zal weer losbarsten. En zonder al te 'zwaar' te willen zijn wil ik toch opmerken dat het mij zeer zinvol lijkt als actievoerend Nederland wat meer aandacht† aan de energieproblematiek in het algemeen en het kernenergiedebat in het bijzonder.

Overigens, om misverstanden te voorkomen, de St. LAKA, het documentatiecentrum over kernenergie, is niet zo rijk dat we de toegangsprijs voor de dag konden betalen. Dankzij de medewerking van WISE kregen we een perskaart en kon iemand van ons gratis het symposium bijwonen. Steun aan de St. LAKA is nog steeds erg nodig...

LAKA

St. LAKA, landelijk documentatie- en onderzoekscentrum op het gebied van kernenergie en het verzet er tegen. Pesthuislaan 118, 1054 RM Amsterdam. 020-168294. Elke donderdag van 14.00 tot 21.00 uur en elke vrijdag van 10.00 tot 14.00 uur geopend. Giro: 5780452 t.n.v. st. LAKA, Ede.

 

.Terug naar boven